Μια πύρινη σφαίρα φωτίζει τον ουρανό της Βιρτζίνια. Ο πύραυλος Antares, που μεταφέρει το μη επανδρωμένο φορτηγό σκάφος Cygnus στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, έχει μόλις απογειωθεί. Στις 28 Οκτωβρίου 2014, λίγο περισσότερο από 15 δευτερόλεπτα μετά την εκτόξευση, αστοχία στο σύστημα των κινητήρων οδηγεί στην καταστροφή του. Το φορτίο περίπου 2,3 τόνων χάνεται. Ευτυχώς, δεν υπάρχουν τραυματισμοί.
Η έκρηξη που δεν κόστισε ανθρώπινες ζωές
Η αποστολή Orb-3 είχε ανατεθεί στην ιδιωτική Orbital Sciences στο πλαίσιο συμβολαίου με τη NASA. Η αποτυχία της υπενθύμισε πόσο δύσκολη παραμένει η πρόσβαση στο Διάστημα, ακόμη και όταν δεν ταξιδεύουν άνθρωποι. Άλλο όμως μια χαμένη αποστολή ανεφοδιασμού και άλλο μια τραγωδία με αστροναύτες. Η διάκριση έχει σημασία, όπως και η διάκριση ανάμεσα σε έκρηξη κατά την άνοδο, δυστύχημα κατά την επανείσοδο και φωτιά στο έδαφος.
Challenger: 73 δευτερόλεπτα που συγκλόνισαν τον κόσμο
Στις 28 Ιανουαρίου 1986 το διαστημικό λεωφορείο Challenger διαλύθηκε 73 δευτερόλεπτα μετά την εκτόξευση. Και οι επτά επιβαίνοντες σκοτώθηκαν: Φράνσις Σκόμπι, Μάικλ Σμιθ, Τζούντιθ Ρέζνικ, Ρόναλντ ΜακΝέαρ, Έλισον Ονιζούκα, Γκρέγκορι Τζάρβις και Κρίστα Μακόλιφ. Η τελευταία ήταν δασκάλα και επρόκειτο να μεταδώσει μαθήματα από το Διάστημα. Η έρευνα ανέδειξε αστοχία στεγανοποιητικού δακτυλίου σε προωθητικό πύραυλο, σε συνθήκες πολύ χαμηλής θερμοκρασίας, αλλά και σοβαρές αδυναμίες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Columbia: η καταστροφή στην επιστροφή
Την 1η Φεβρουαρίου 2003, έπειτα από 16 ημέρες αποστολής, το Columbia διαλύθηκε κατά την επανείσοδο στην ατμόσφαιρα. Επτά αστροναύτες χάθηκαν: Ρικ Χάζμπαντ, Γουίλιαμ ΜακΚουλ, Μάικλ Άντερσον, Καλπάνα Τσάουλα, Ντέιβιντ Μπράουν, Λόρελ Κλαρκ και Ίλαν Ραμόν, ο πρώτος Ισραηλινός αστροναύτης. Κατά την εκτόξευση είχε αποκολληθεί μονωτικός αφρός που τραυμάτισε το αριστερό φτερό. Στην επιστροφή, υπέρθερμα αέρια εισχώρησαν στη δομή του σκάφους. Δεν ήταν έκρηξη λίγα δευτερόλεπτα μετά την απογείωση, αλλά εξίσου ολέθρια απώλεια πληρώματος.
Οι τέσσερις μεγάλες θανατηφόρες αποστολές
Στην ιστορική καταγραφή των επανδρωμένων τροχιακών διαστημικών πτήσεων ξεχωρίζουν τέσσερα θανατηφόρα δυστυχήματα εν πτήσει: Soyuz 1 (1967, ένας νεκρός), Soyuz 11 (1971, τρεις), Challenger (1986, επτά) και Columbia (2003, επτά). Συνολικά 18 άνθρωποι. Δεν σημαίνει ότι και τα τέσσερα σκάφη «εξερράγησαν στον αέρα»: το Soyuz 1 συνετρίβη μετά από αποτυχία αλεξιπτώτου, ενώ στο Soyuz 11 το πλήρωμα πέθανε από αποσυμπίεση της κάψουλας πριν από την προσγείωση.
Apollo 1: τρεις νεκροί πριν από την απογείωση
Στις 27 Ιανουαρίου 1967, οι Βίρτζιλ «Γκας» Γκρίσομ, Έντουαρντ Γουάιτ και Ρότζερ Τσάφι σκοτώθηκαν από φωτιά μέσα στην κάψουλα Apollo 1, κατά τη διάρκεια δοκιμής στην εξέδρα εκτόξευσης. Δεν πραγματοποιήθηκε πτήση. Η τραγωδία οδήγησε σε κρίσιμες αλλαγές στον σχεδιασμό της κάψουλας και στα πρωτόκολλα ασφαλείας.
Πόσοι σκοτώθηκαν πραγματικά;
Ο αριθμός εξαρτάται από το τι μετράμε. Οι 18 νεκροί αφορούν τις τέσσερις κλασικές θανατηφόρες επανδρωμένες διαστημικές αποστολές εν πτήσει. Αν προσθέσουμε το Apollo 1, φθάνουμε τους 21. Υπάρχουν επίσης θάνατοι σε πειραματικές πτήσεις, όπως του Μάικλ Άνταμς με το X-15 το 1967, και σε δοκιμές στο έδαφος. Γι’ αυτό δεν είναι ορθό να παρουσιάζεται ένας ενιαίος αριθμός ως το σύνολο όλων των θανάτων που σχετίζονται με τη διαστημική εξερεύνηση.
Το μάθημα της ασφάλειας
Η ιστορία δεν είναι μόνο κατάλογος καταστροφών. Είναι και η ιστορία των αλλαγών που επέβαλαν: ισχυρότεροι έλεγχοι, αναθεώρηση σχεδίων, καλύτερη αντιμετώπιση κινδύνων και συστήματα διαφυγής. Το 1983, για παράδειγμα, το πλήρωμα ενός Soyuz σώθηκε χάρη στο σύστημα διαφυγής όταν ξέσπασε πυρκαγιά στον πύραυλο πριν από την εκτόξευση. Το Διάστημα δεν συγχωρεί την αλαζονεία. Κάθε επιτυχημένη επιστροφή είναι αποτέλεσμα επιστήμης, πειθαρχίας και της γνώσης που αποκτήθηκε, συχνά με βαρύ τίμημα.
Πηγές και φωτογραφικό υλικό
NASA, Orb-3 Independent Review Team (2015) · NASA, Challenger STS-51L Accident · NASA, Human Space Flight Incidents and Crew Survival Lessons Learned · NASA Scientific Visualization Studio, Antares Launch Mishap (2014).
Αυθεντική φωτογραφία της έκρηξης Antares (NASA/Joel Kowsky), μαζί με διαθέσιμο βίντεο και καρέ σε αναλογία 16:9: https://svs.gsfc.nasa.gov/10147/
