Περίπου 874.000 ενήλικες στην Ελλάδα ζουν με σακχαρώδη διαβήτη. Και το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη, σχεδόν τρεις στους δέκα ανθρώπους που έχουν τη νόσο ενδέχεται να μην το γνωρίζουν.
Πρόκειται για περίπου 249.000 ανθρώπους, οι οποίοι μπορεί να κυκλοφορούν ανάμεσά μας χωρίς διάγνωση, χωρίς θεραπεία και χωρίς να γνωρίζουν ότι κινδυνεύουν από σοβαρές επιπλοκές.
Η 14η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, δεν είναι απλώς μία ακόμη επέτειος στο ημερολόγιο της δημόσιας υγείας. Είναι μια υπενθύμιση ότι μία από τις συχνότερες χρόνιες παθήσεις στον κόσμο μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα.
Το κεντρικό μήνυμα της διεθνούς εκστρατείας για το 2026 και το 2027 είναι «Έγκαιρη δράση για τον διαβήτη». Στόχος είναι η έγκαιρη διάγνωση, η πρόληψη και η αποφυγή των σοβαρών επιπλοκών.
Γιατί η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη γιορτάζεται στις 14 Νοεμβρίου
Η ημερομηνία επιλέχθηκε προς τιμήν του Καναδού επιστήμονα Φρέντερικ Μπάντινγκ, ο οποίος γεννήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 1891 και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ανακάλυψη της ινσουλίνης.
Το 1921, ο Μπάντινγκ και ο Τσαρλς Μπεστ, εργαζόμενοι στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, συνέβαλαν στην ανακάλυψη που άλλαξε την ιστορία της ιατρικής.
Η ανάπτυξη της θεραπευτικής ινσουλίνης, με τη συμβολή και άλλων επιστημόνων, μετέτρεψε τον διαβήτη τύπου 1 από μια σχεδόν πάντοτε θανατηφόρα ασθένεια σε μια χρόνια πάθηση με την οποία εκατομμύρια άνθρωποι μπορούν να ζήσουν για πολλές δεκαετίες.
Η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη καθιερώθηκε το 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Το 2006 αναγνωρίστηκε και από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Η Ελλάδα των 874.000 ασθενών
Τα στοιχεία της 11ης έκδοσης του Diabetes Atlas της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη, που δημοσιεύθηκε το 2025, αποτυπώνουν την έκταση του προβλήματος.
Για το 2024 εκτιμώνται στην Ελλάδα:
- 873.800 ενήλικες ηλικίας 20 έως 79 ετών με διαβήτη.
- Ποσοστό 11,4% στον συγκεκριμένο ενήλικο πληθυσμό.
- Ηλικιακά προσαρμοσμένη συχνότητα 8%.
- Ποσοστό αδιάγνωστου διαβήτη 28,5%.
Αυτό σημαίνει ότι περίπου ένας στους εννέα ενήλικες της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας έχει διαβήτη.
Οι αριθμοί είναι εκτιμήσεις επιπολασμού και όχι καταγραφή αποκλειστικά διαγνωσμένων ασθενών.
Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.
Το 2000 εκτιμάται ότι στην Ελλάδα ζούσαν με διαβήτη 468.200 ενήλικες.
Το 2011 ο αριθμός είχε φτάσει τους 603.400.
Το 2024 ανήλθε στους 873.800.
Μέσα σε 24 χρόνια, δηλαδή, η εκτιμώμενη αύξηση πλησιάζει το 87%.
Η γήρανση του πληθυσμού, η παχυσαρκία, η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα και οι αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που συνδέονται με την επιβάρυνση.
Τι συμβαίνει στον υπόλοιπο κόσμο
Η κατάσταση δεν είναι καλύτερη διεθνώς.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη, περίπου 589 εκατομμύρια ενήλικες ηλικίας 20 έως 79 ετών ζούσαν με διαβήτη το 2024.
Περισσότεροι από τέσσερις στους δέκα δεν γνώριζαν ότι είχαν τη νόσο.
Επιπλέον, περίπου 635 εκατομμύρια ενήλικες βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.
Εάν δεν υπάρξουν αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις, ο αριθμός των ενηλίκων με διαβήτη προβλέπεται να φτάσει τα 853 εκατομμύρια έως το 2050.
Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση όχι μόνο για την ιατρική επιστήμη, αλλά και για τα δημόσια συστήματα υγείας, τις οικονομίες και τις κοινωνίες.
Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2: Ποιες είναι οι διαφορές
Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν είναι μία ενιαία πάθηση.
Ο διαβήτης τύπου 1 είναι αυτοάνοσο νόσημα. Το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει τα κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη.
Εμφανίζεται συχνά σε παιδιά και νέους, αλλά μπορεί να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.
Οι ασθενείς χρειάζονται ινσουλίνη σε όλη τους τη ζωή.
Ο διαβήτης τύπου 2 είναι η συχνότερη μορφή και αντιπροσωπεύει περίπου το 90% των περιπτώσεων διεθνώς.
Συνδέεται με την αντίσταση του οργανισμού στην ινσουλίνη και τη σταδιακή αδυναμία του παγκρέατος να καλύψει τις ανάγκες του σώματος.
Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, το αυξημένο σωματικό βάρος και η καθιστική ζωή αυξάνουν τον κίνδυνο.
Υπάρχει επίσης ο διαβήτης κύησης, ο οποίος εμφανίζεται κατά την εγκυμοσύνη και απαιτεί ιδιαίτερη ιατρική παρακολούθηση.
Ποιες ηλικίες κινδυνεύουν περισσότερο
Ο διαβήτης τύπου 2 εμφανιζόταν παλαιότερα κυρίως σε ανθρώπους μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας.
Σήμερα, όμως, παρατηρείται και σε νεότερους ενήλικες, ακόμη και σε εφήβους, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παχυσαρκία και άλλοι παράγοντες κινδύνου.
Μετά τα 45 χρόνια ο κίνδυνος γενικά αυξάνεται, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες η συχνότητα της νόσου είναι σημαντικά υψηλότερη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νεότεροι άνθρωποι είναι προστατευμένοι.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, υπέρταση, διαταραχές λιπιδίων, ιστορικό διαβήτη κύησης ή αυξημένη περίμετρος μέσης.
Άνδρες και γυναίκες: Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Ο διαβήτης επηρεάζει και τα δύο φύλα.
Οι διεθνείς εκτιμήσεις καταγράφουν διαφορές στη συχνότητα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, οι οποίες μεταβάλλονται ανάλογα με την ηλικία και τη χώρα.
Στις γυναίκες ιδιαίτερη σημασία έχει το ιστορικό διαβήτη κύησης, καθώς αυξάνει τον μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.
Στους άνδρες, η αυξημένη συσσώρευση κοιλιακού λίπους αποτελεί σημαντικό παράγοντα μεταβολικού κινδύνου.
Ωστόσο, κανένα φύλο δεν μπορεί να θεωρεί ότι βρίσκεται εκτός κινδύνου.
Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούμε
Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να αναπτύσσεται αργά και χωρίς εμφανή προειδοποιητικά σημάδια.
Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, τα συχνότερα είναι:
- Έντονη δίψα.
- Συχνουρία, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Ανεξήγητη κόπωση.
- Θολή όραση.
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους.
- Συχνές λοιμώξεις.
- Πληγές που αργούν να επουλωθούν.
- Μουδιάσματα ή μυρμηγκιάσματα στα άκρα.
Στον διαβήτη τύπου 1 τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν πολύ γρήγορα.
Ιδιαίτερα στα παιδιά, η έντονη δίψα, η συχνουρία, η απώλεια βάρους και η εξάντληση χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Εμετοί, κοιλιακός πόνος, βαθιά ή γρήγορη αναπνοή και υπνηλία μπορεί να υποδηλώνουν διαβητική κετοξέωση, μια επείγουσα και δυνητικά απειλητική κατάσταση.
Οι σοβαρές επιπλοκές
Ο αρρύθμιστος διαβήτης μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε πολλά όργανα.
Ανάμεσα στις σοβαρότερες επιπλοκές είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η χρόνια νεφρική νόσος, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και η περιφερική νευροπάθεια.
Η μειωμένη αισθητικότητα στα πόδια και η κακή κυκλοφορία του αίματος μπορούν να οδηγήσουν σε έλκη, σοβαρές λοιμώξεις και, σε προχωρημένες περιπτώσεις, ακρωτηριασμούς.
Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή ρύθμιση του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση βασίζεται σε εξετάσεις αίματος.
Συχνά χρησιμοποιούνται η γλυκόζη νηστείας και η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, γνωστή ως HbA1c.
Γενικά, τιμή γλυκόζης νηστείας από 126 mg/dL και άνω ή HbA1c από 6,5% και άνω μπορεί να θέσει τη διάγνωση, σύμφωνα με τα ισχύοντα ιατρικά κριτήρια.
Συνήθως απαιτείται επιβεβαίωση όταν δεν υπάρχουν σαφή συμπτώματα υπεργλυκαιμίας.
Οι εξετάσεις αυτές δεν πρέπει να ερμηνεύονται απομονωμένα, αλλά από γιατρό, με βάση το ιστορικό και την κατάσταση του ασθενούς.
Οι νέες θεραπείες αλλάζουν την καθημερινότητα
Η θεραπευτική αντιμετώπιση του διαβήτη έχει εξελιχθεί εντυπωσιακά.
Η ινσουλίνη παραμένει απαραίτητη για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 και χρησιμοποιείται επίσης σε ορισμένους ασθενείς με τύπου 2.
Σήμερα υπάρχουν συστήματα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης, αντλίες ινσουλίνης και αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη ρύθμιση και την ποιότητα ζωής.
Στον διαβήτη τύπου 2, νεότερες κατηγορίες φαρμάκων, όπως οι αγωνιστές υποδοχέα GLP-1 και οι αναστολείς SGLT2, έχουν διευρύνει τις θεραπευτικές επιλογές.
Ορισμένα από αυτά τα φάρμακα, όταν χορηγούνται στους κατάλληλους ασθενείς, προσφέρουν επιπλέον καρδιαγγειακά ή νεφρικά οφέλη.
Η επιλογή θεραπείας πρέπει πάντοτε να γίνεται εξατομικευμένα από τον θεράποντα γιατρό.
Μπορεί να προληφθεί ο διαβήτης;
Ο διαβήτης τύπου 1 δεν μπορεί σήμερα να προληφθεί με τις συνήθεις αλλαγές του τρόπου ζωής.
Αντίθετα, ο κίνδυνος εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να μειωθεί σημαντικά.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή, η διατήρηση υγιούς βάρους, η αποφυγή καπνίσματος και ο επαρκής ύπνος αποτελούν σημαντικά μέτρα πρόληψης.
Μεγάλες μελέτες πρόληψης έχουν δείξει ότι οργανωμένες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν κατά περίπου 58% την εμφάνιση διαβήτη τύπου 2 σε ενήλικες υψηλού κινδύνου.
Η μεσογειακή διατροφή, με λαχανικά, όσπρια, φρούτα, ελαιόλαδο, ψάρια και περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο διατροφικό πρότυπο.
Η Ελλάδα διαθέτει αυτή τη διατροφική παράδοση, αλλά η καθημερινή εφαρμογή της δεν είναι αυτονόητη.
Η πρόκληση για το ελληνικό σύστημα υγείας
Με περίπου 874.000 ενήλικες να ζουν με διαβήτη, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια μεγάλη και διαρκή πρόκληση δημόσιας υγείας.
Η αντιμετώπιση δεν μπορεί να περιορίζεται στη συνταγογράφηση φαρμάκων.
Απαιτούνται οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος για όσους έχουν αυξημένο κίνδυνο, πρόσβαση σε εξειδικευμένη παρακολούθηση, εκπαίδευση των ασθενών και ουσιαστική στήριξη της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στους ηλικιωμένους, στους κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών και στους ανθρώπους που δυσκολεύονται οικονομικά να έχουν συστηματική ιατρική φροντίδα.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ζει κάποιος περισσότερα χρόνια με διαβήτη, αλλά να ζει καλύτερα, χωρίς αναπηρίες και αποτρέψιμες επιπλοκές.
Το μήνυμα της 14ης Νοεμβρίου
Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν είναι μια ασθένεια που αφορά μόνο όσους έχουν ήδη διαγνωστεί.
Αφορά ολόκληρη την κοινωνία.
Αφορά τα παιδιά που χρειάζονται ενημέρωση, τους ενήλικες που παραμελούν τις εξετάσεις τους, τους ηλικιωμένους που ζουν με πολλαπλά προβλήματα υγείας και τις οικογένειες που στηρίζουν καθημερινά τους ασθενείς.
Η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη του 2026 στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η έγκαιρη δράση μπορεί να αποτρέψει επιπλοκές και να σώσει ζωές.
Για την Ελλάδα, όπου σχεδόν ένας στους εννέα ενήλικες ηλικίας 20 έως 79 ετών εκτιμάται ότι ζει με διαβήτη, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση πρέπει να αποτελούν σταθερή προτεραιότητα.
Γιατί το πιο επικίνδυνο σάκχαρο μπορεί να είναι εκείνο που δεν γνωρίζουμε ότι έχουμε.
