«Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο…» Μια φράση -κλειδί, μια ιστορική στιγμή ανεξίτηλη στη συλλογική μνήμη και διαχρονική ως προς τη σημασία της για την ιστορική μας ταυτότητα και κληρονομιά
Ο εκφοβισμός, η λογοκρισία, η συστηματική αλλοτρίωση, της πολιτικής και κοινωνικής ζωής εντείνονταν διαρκώς.
Η ανάγκη για ανατροπή ενός καθεστώτος που είχε καταλύσει κάθε έννοια ελευθερίας, καταπατώντας θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, γινόταν ολοένα πιο επιτακτική.
Η διαστρέβλωση της πραγματικότητας, η φίμωση της ελεύθερης έκφρασης και οι ανελέητοι βασανισμοί αποτέλεσαν βασικά εργαλεία μιας δικτατορικής εξουσίας που επιβλήθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου 1967.
Πώς, όμως, πέτυχε το πραξικόπημα;
Η επικράτησή του συνδέθηκε με την πολιτική κρίση αλλά και την αδυναμία της αντίδρασης του κρατικού μηχανισμού , που αιφνιδιάστηκε από την και στρατιωτική ηγεσία. Τις πρώτες ώρες της 21ης Απριλίου, στρατιωτικές δυνάμεις κατέλαβαν στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας, ενώ η παρουσία τεθωρακισμένων και οπλισμένων στρατιωτών στους δρόμους της Αθήνας σηματοδότησε την κατάλυση της δημοκρατικής ομαλότητας.
Το χρονικό της επταετούς δικτατορίας
Η ανατροπή του Συντάγματος, η επιβολή αυταρχικών πολιτικών και η προβολή του φοίνικα ως κεντρικού συμβόλου μιας υποτιθέμενης «αναγέννησης» της Ελλάδας αποτέλεσαν χαρακτηριστικά της προπαγανδιστικής ταυτότητας του καθεστώτος. Η ελεύθερη σκέψη και η διαφορετική πολιτική άποψη αντιμετωπίζονταν ως απειλές.
Συλλήψεις , βία και φίμωση, διαμόρφωσαν το σκηνικό μια επταετούς δικτατορίας. Παρά τις αποτυχημένες προσπάθειες αντίστασης ανατροπής της κυβέρνησης, η κοινωνική αντίδραση δεν έπαψε να υπάρχει. Ο λαός αναζητούσε τρόπους να εκφραστεί, αξιοποιώντας τη μουσική, τη γραφή, την τέχνη και τα σύμβολα ως μέσα επικοινωνίας ιδεών που το καθεστώς επιχειρούσε να καταστείλει.
Με αφορμή ποιο νομοθετικό διάταγμα αντέδρασε έντονα η φοιτητική κοινότητα και εξεγέρθηκε ;
Το Νομοθετικό Διάταγμα 1347/1973, που θεσπίστηκε από τη δικτατορία των Συνταγματαρχών, προέβλεπε την υποχρεωτική στράτευση φοιτητών οι οποίοι συμμετείχαν σε συνδικαλιστικές κινητοποιήσεις ή ανέπτυσσαν αντιδικτατορική δράση. Η συγκεκριμένη απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους φοιτητικούς κύκλους, πυροδοτώντας ένα νέο κύμα κινητοποιήσεων, με αποκορύφωμα την κατάληψη της Νομικής Σχολής Αθηνών και τη σταδιακή κλιμάκωση της αντίστασης που προηγήθηκε της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.
Από τη Νομική στο Πολυτεχνείο: Η σπίθα της αντίστασης
Η κατάληψη της Νομικής τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1973 αποτέλεσε μία από τις πρώτες πιο μαζικές και οργανωμένες εκδηλώσεις αντίστασης απέναντι στο δικτατορικό καθεστώς. Οι φοιτητές, μετέτρεψαν τα πανεπιστημιακά ιδρύματα σε χώρους διεκδίκησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους ,αψηφώντας τις απειλές, τις συλλήψεις και την κρατική καταστολή,
Η αντίδραση της νεολαίας, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στους πανεπιστημιακούς χώρους. Η δυσαρέσκεια και κατ’ επέκταση η αντίσταση απέναντι στη χούντα διευρυνόταν, ενώ η ανάγκη για συλλογική έκφραση και πολιτική αλλαγή γινόταν ολοένα και πιο έντονη .
Η κατάληψη εξελίχθηκε σε μια εξέγερση, από τις 14 έως τις 17 Νοεμβρίου 1973, με τη συμμετοχή χιλιάδων πολιτών. Ο αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός του Πολυτεχνείου μετέφερε τα μηνύματα των εξεγερμένων σε ολόκληρη την Αθήνα, μετατρέποντας τη φοιτητική κινητοποίηση σε ένα ευρύτερο σύμβολο αντίστασης απέναντι στη δικτατορία.
Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, η στρατιωτική επέμβαση κορυφώθηκε με την εισβολή του άρματος μάχης στην κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου. Ακολούθησαν εκτεταμένη καταστολή, συλλήψεις, τραυματισμοί και νεκροί στους δρόμους της Αθήνας. Η εξέγερση καταπνίγηκε βίαια, ωστόσο το πολιτικό της αποτύπωμα υπήρξε καθοριστικό, καθώς απονομιμοποίησε ακόμη περισσότερο το δικτατορικό καθεστώς και ανέδειξε τη δύναμη της συλλογικής αντίστασης. Η χούντα κατέρρευσε τελικά τον Ιούλιο του 1974, ύστερα από την κυπριακή κρίση.
Για να μπορούμε σήμερα να ζούμε ελεύθεροι
Το βαρύ τίμημα της εξέγερσης αποτυπώθηκε στις ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν , για να μπορούμε σήμερα να βρισκόμαστε εδώ και να τους τιμάμε , για να μπορούμε να αναπνέουμε, για να μπορούμε να απολαμβάνουμε, να στεκόμαστε ελεύθεροι χωρίς να διστάζουμε, να εκφραζόμαστε χωρίς λογοκρισία, να ονειρευόμαστε και φυσικά για να μπορούμε να ζούμε.
Η σημερινή μέρα είναι η υπενθύμιση της αξίας της ελευθερίας και της δημοκρατίας, παλεύοντας συνεχώς για αυτές με θάρρος, αυταπάρνηση και κυρίως αξιοπρέπεια.
Mε πληροφορίες από Gallant, Thomas W.,Νεότερη Ελλάδα: Από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας μέχρι τις μέρες μας, Καλλιβρετάκης, Λεωνίδας, Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο. Αρχείο ΕΡΤ, «Εδώ Πολυτεχνείο 1973-2023».