Την 1η Οκτωβρίου του 331 π.Χ., στην πεδιάδα των Γαυγαμήλων, κοντά στη σημερινή Μοσούλη του Ιράκ, ο Μέγας Αλέξανδρος έδωσε μία από τις σημαντικότερες μάχες της παγκόσμιας στρατιωτικής ιστορίας. Απέναντί του βρισκόταν ο βασιλιάς των Περσών Δαρείος Γ΄, αποφασισμένος να σταματήσει οριστικά την προέλαση του νεαρού Μακεδόνα.
Ήταν η αναμέτρηση που ουσιαστικά έκρινε την τύχη της τεράστιας Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας.
Ο Δαρείος διάλεξε το πεδίο της μάχης
Ο Πέρσης βασιλιάς είχε διδαχθεί από την ήττα του στην Ισσό. Αυτή τη φορά επέλεξε μια μεγάλη και σχετικά επίπεδη πεδιάδα, κατάλληλη για την ανάπτυξη του πολυάριθμου ιππικού και των δρεπανηφόρων αρμάτων του. Μάλιστα, οι Πέρσες είχαν προετοιμάσει και εξομαλύνει τμήματα του εδάφους ώστε τα άρματα να μπορούν να κινηθούν με μεγαλύτερη ταχύτητα.
Οι αριθμοί που παραδίδουν οι αρχαίες πηγές για τον περσικό στρατό θεωρούνται υπερβολικοί. Νεότερες εκτιμήσεις διαφέρουν σημαντικά, αλλά συμφωνούν ότι οι δυνάμεις του Δαρείου υπερτερούσαν αριθμητικά. Για τον Αλέξανδρο αναφέρονται περίπου 40.000 πεζοί και 7.000 ιππείς.
Ο Δαρείος διέθετε επίσης δρεπανηφόρα άρματα και πολεμικούς ελέφαντες, ενώ είχε συγκεντρώσει στρατιώτες από πολλές περιοχές της αυτοκρατορίας του.
«Δεν θα κλέψω τη νίκη»
Τη νύχτα πριν από τη μάχη, ο Παρμενίων φέρεται να πρότεινε στον Αλέξανδρο αιφνιδιαστική νυχτερινή επίθεση. Εκείνος αρνήθηκε. Η παράδοση που διασώζει ο Αρριανός αποδίδει στον Αλέξανδρο την περίφημη απάντηση ότι δεν ήθελε να «κλέψει τη νίκη».
Η επιλογή αποδείχθηκε σημαντική και για έναν ακόμη λόγο: οι Πέρσες περίμεναν νυχτερινή επίθεση και είχαν παραμείνει σε επιφυλακή, ενώ οι Μακεδόνες μπόρεσαν να ξεκουραστούν πριν από τη μεγάλη σύγκρουση.
Η μακεδονική φάλαγγα και η κίνηση που έκρινε τη μάχη
Στο κέντρο παρατάχθηκε η περίφημη μακεδονική φάλαγγα με τις σάρισες, ενώ ο Αλέξανδρος βρισκόταν στη δεξιά πτέρυγα μαζί με το επίλεκτο ιππικό των Εταίρων. Στα αριστερά διοικούσε ο έμπειρος Παρμενίων.
Ο Αλέξανδρος άρχισε να κινείται λοξά προς τα δεξιά, αναγκάζοντας τις περσικές δυνάμεις να μετακινηθούν για να τον ακολουθήσουν. Η κίνηση αυτή συνέβαλε στη δημιουργία κενού στην περσική παράταξη. Μόλις το εντόπισε, ο Μακεδόνας βασιλιάς σχημάτισε με το ιππικό του σφήνα και εξαπέλυσε ορμητική επίθεση προς το σημείο όπου βρισκόταν ο Δαρείος.
Τα δρεπανηφόρα άρματα δεν πέτυχαν το αποτέλεσμα που περίμεναν οι Πέρσες. Οι Μακεδόνες χρησιμοποίησαν ελαφρύ πεζικό για να τα αντιμετωπίσουν, ενώ σε ορισμένα σημεία οι γραμμές άνοιξαν ώστε τα άρματα να περάσουν και να εξουδετερωθούν πίσω από την πρώτη γραμμή.
Ο Δαρείος εγκαταλείπει το πεδίο
Η επίθεση προς το περσικό κέντρο ήταν καθοριστική. Όταν ο Δαρείος εγκατέλειψε το πεδίο, η συνοχή του στρατού του άρχισε να καταρρέει και μεγάλο μέρος των περσικών δυνάμεων τράπηκε σε φυγή.
Η μάχη, πάντως, δεν ήταν ένας εύκολος περίπατος. Η αριστερή πτέρυγα του Παρμενίωνα δέχθηκε μεγάλη πίεση και ο Αλέξανδρος αναγκάστηκε να διακόψει την καταδίωξη για να κινηθεί προς βοήθειά της.
Οι αριθμοί των νεκρών που δίνουν οι αρχαίες πηγές παρουσιάζουν τεράστιες αποκλίσεις και δεν μπορούν να θεωρηθούν ασφαλείς. Αυτό που δεν αμφισβητείται είναι η έκταση της περσικής ήττας.
Ακολουθεί βίντεο από την ταινία «Alexander» του Όλιβερ Στόουν με τον Κόλιν Φάρελ και μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου
Η Περσική Αυτοκρατορία καταρρέει
Μετά τα Γαυγάμηλα ο Δαρείος εξακολουθούσε να ζει, αλλά η εξουσία του είχε ουσιαστικά συντριβεί. Ο δρόμος για τις μεγάλες πρωτεύουσες της αυτοκρατορίας ήταν πλέον ανοιχτός.
Ο Αλέξανδρος προχώρησε στη Βαβυλώνα και στα Σούσα και στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς την Περσέπολη, την τελετουργική καρδιά της Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας.
Ο Δαρείος προσπάθησε να διαφύγει και να οργανώσει νέα αντίσταση, αλλά το 330 π.Χ. δολοφονήθηκε από ανθρώπους του, με πρωταγωνιστικό ρόλο του Βήσσου.
Μία μάχη που άλλαξε τον κόσμο
Τα Γαυγάμηλα δεν ήταν απλώς ακόμη μία νίκη του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ήταν η μάχη που έκρινε σε μεγάλο βαθμό ποιος θα κυριαρχούσε στην τεράστια περιοχή από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι την καρδιά της Ασίας.
Ο Αλέξανδρος, μόλις 25 ετών, είχε πλέον καταφέρει να νικήσει αποφασιστικά τον Μεγάλο Βασιλιά της Περσίας.
Και από εκείνη την πεδιάδα της Μεσοποταμίας άρχισε μια νέα εποχή: η εξάπλωση του ελληνιστικού κόσμου σε μια αχανή γεωγραφική ζώνη, η συνάντηση ελληνικών και ανατολικών πολιτισμών και μια ιστορική κληρονομιά που θα επιβίωνε για αιώνες.
Πηγές: World History Encyclopedia – Battle of Gaugamela • World History Encyclopedia – The Battle of Gaugamela 331 BCE
