Στις 16 Οκτωβρίου 1975, η Ελλάδα παρακολουθούσε μία από τις σημαντικότερες δίκες της μεταπολεμικής ιστορίας της. Στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα των Γυναικείων Φυλακών Κορυδαλλού άρχιζε η δίκη για την αιματηρή καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1973.
Στο εδώλιο βρίσκονταν στρατιωτικοί, αστυνομικοί και πολιτικά στελέχη της δικτατορίας. Ανάμεσά τους, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος και ο Δημήτριος Ιωαννίδης, δύο από τα κεντρικά πρόσωπα του καθεστώτος της 21ης Απριλίου.
Η υπόθεση αφορούσε 24 ανθρωποκτονίες, σύμφωνα με το παραπεμπτικό βούλευμα, καθώς και απόπειρες ανθρωποκτονιών, σωματικές βλάβες και παράνομες κατακρατήσεις.
Από την εξέγερση του 1973 στο εδώλιο του 1975
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου κορυφώθηκε τη νύχτα της 16ης προς τη 17η Νοεμβρίου 1973, όταν στρατιωτικές δυνάμεις επενέβησαν για να καταστείλουν την κινητοποίηση των φοιτητών και των πολιτών.
Η είσοδος του άρματος μάχης από την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Οι θάνατοι και οι τραυματισμοί καταγράφηκαν κυρίως στους γύρω δρόμους και σε άλλες περιοχές της Αθήνας.
Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, τον Ιούλιο του 1974, άρχισε η δικαστική διερεύνηση. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1974 πολίτες υπέβαλαν μηνύσεις, ενώ ο εισαγγελέας Δημήτριος Τσεβάς ολοκλήρωσε το πόρισμά του στις 14 Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς.
Στις 28 Ιουλίου 1975, με το βούλευμα 677, το Συμβούλιο Εφετών παρέπεμψε τους κατηγορουμένους σε δίκη.
Οι καταθέσεις και η δικαστική διαδικασία
Πρόεδρος του Πενταμελούς Εφετείου ήταν ο Ιωάννης Κουσουλός και εισαγγελέας ο Νικόλαος Γανώσης.
Η δίκη διήρκεσε περίπου δυόμισι μήνες. Εξετάστηκαν 237 μάρτυρες κατηγορίας και 47 μάρτυρες υπεράσπισης, ενώ συμμετείχαν συνολικά 82 δικηγόροι.
Στην ακροαματική διαδικασία εξετάστηκαν οι στρατιωτικές εντολές, οι ευθύνες των πολιτικών και στρατιωτικών προϊσταμένων, οι συνθήκες θανάτου των θυμάτων και οι ενέργειες των δυνάμεων καταστολής.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η κατάθεση του Γεωργίου Μαύρου, ο οποίος προσκόμισε μαγνητοταινία με εκπομπές του ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου.
Η απόφαση της 30ής Δεκεμβρίου 1975
Από τους 33 κατηγορουμένους, οι 20 καταδικάστηκαν, 12 αθωώθηκαν και ένας φυγοδικούσε. Οι ποινές κυμάνθηκαν από φυλάκιση μέχρι ισόβια κάθειρξη.
Οι σημαντικότερες καταδίκες ήταν:
Δημήτριος Ιωαννίδης: Επτά φορές ισόβια κάθειρξη για ηθική αυτουργία σε επτά ανθρωποκτονίες από πρόθεση και επιπλέον 25 χρόνια κάθειρξη κατά συγχώνευση για άλλες πράξεις.
Γεώργιος Παπαδόπουλος: 25 χρόνια κάθειρξη για απλή συνέργεια σε ανθρωποκτονίες και απόπειρες ανθρωποκτονιών.
Νικόλαος Ντερτιλής: Ισόβια κάθειρξη για την ανθρωποκτονία του νεαρού Μιχάλη Μυρογιάννη.
Σταύρος Βαρνάβας: Τρεις φορές ισόβια κάθειρξη και 25 χρόνια κάθειρξη κατά συγχώνευση, μεταξύ άλλων για την υπόθεση της δολοφονίας του Διομήδη Κομνηνού.
Κωνσταντίνος Μαυροειδής: 25 χρόνια κάθειρξη κατά συγχώνευση για συνέργεια σε ανθρωποκτονίες και απόπειρες ανθρωποκτονιών.
Τι απέγιναν οι καταδικασθέντες
Ο Παπαδόπουλος είχε ήδη καταδικαστεί σε ισόβια για το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967. Πέθανε κρατούμενος το 1999.
Ο Ιωαννίδης παρέμεινε επίσης στη φυλακή μέχρι τον θάνατό του το 2010, ενώ ο Ντερτιλής πέθανε κρατούμενος το 2013.
Η υπόθεση εξετάστηκε και σε δεύτερο βαθμό το 1977, με αθωώσεις αρκετών από τους κατηγορουμένους που είχαν καταδικαστεί πρωτοδίκως. Οι καταδίκες των βασικών υπευθύνων παρέμειναν καθοριστικό στοιχείο της δικαστικής αποτίμησης των γεγονότων.
Μια δίκη που έμεινε στην ιστορία
Η Δίκη του Πολυτεχνείου αποτέλεσε κεντρικό κεφάλαιο της αποκατάστασης της δημοκρατικής νομιμότητας στη Μεταπολίτευση. Δεν περιορίστηκε στην αναζήτηση εκείνων που πυροβόλησαν. Εξέτασε και την ευθύνη όσων έδωσαν εντολές, ενέκριναν επιχειρήσεις ή συνέβαλαν στην καταστολή.
Πενήντα ένα χρόνια μετά την έναρξή της, στις 16 Οκτωβρίου 2026, η δίκη παραμένει ιστορικό τεκμήριο της προσπάθειας της ελληνικής Δικαιοσύνης να αποδώσει ατομικές ποινικές ευθύνες για την αιματοχυσία του Νοεμβρίου 1973.
