Στις 2 Νοεμβρίου 1991, στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι, ενθρονίστηκε ο Βαρθολομαίος Α΄, ο 270ός Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης. Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, η επέτειος αυτή είναι για μένα κάτι περισσότερο από ένα ιστορικό γεγονός: μου ξυπνά εικόνες από μια σπάνια τηλεοπτική συνέντευξη και από μια προσωπική σχέση που ακολούθησε.
Από την Ίμβρο στον Οικουμενικό Θρόνο
Γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου 1940 στους Αγίους Θεοδώρους της Ίμβρου, ως Δημήτριος Αρχοντώνης. Φοίτησε στην Ίμβρο και στην Κωνσταντινούπολη, αποφοίτησε από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης το 1961 και συνέχισε σπουδές στη Ρώμη, στην Ελβετία και στο Μόναχο, με ειδίκευση στο κανονικό δίκαιο. Χειροτονήθηκε διάκονος το 1961 και πρεσβύτερος το 1969. Υπηρέτησε στο πλευρό του Πατριάρχη Δημητρίου, εξελέγη Μητροπολίτης Φιλαδελφείας το 1973 και Χαλκηδόνος το 1990. Στις 22 Οκτωβρίου 1991 εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης.
Στη μακρά πατριαρχία του συνέδεσε το Φανάρι με τον διάλογο των Εκκλησιών, τη θρησκευτική ελευθερία, την ειρήνη και την προστασία του περιβάλλοντος. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνώς αποκαλείται «Πράσινος Πατριάρχης». Η πορεία του γνώρισε και εντάσεις, ιδίως γύρω από τις διορθόδοξες σχέσεις και το ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα.
Τρία Σαββατοκύριακα για να κερδίσω την εμπιστοσύνη του
Η πρώτη μεγάλη συνέντευξη που μου παραχώρησε για τον ΑΝΤ1 δεν εξασφαλίστηκε με ένα τηλεφώνημα. Χρειάστηκε να ταξιδέψω τρία συνεχόμενα Σαββατοκύριακα από την Ελλάδα στην Κωνσταντινούπολη: έφευγα χαράματα και επέστρεφα Κυριακή βράδυ. Περάσαμε χρόνο μαζί, συζητήσαμε, γνωριστήκαμε. Ήθελε να ξέρει τον άνθρωπο που θα είχε απέναντί του. Η συνέντευξη τελικά πραγματοποιήθηκε χάρη και στην καθοριστική στήριξη του Μίνωα Κυριακού.
Ήταν μια συνέντευξη διάρκειας δυόμισι ωρών, με μια παραγωγή ασυνήθιστων διαστάσεων για την εποχή. Από την Αθήνα ταξίδεψε ενδεκαμελές συνεργείο: οι δύο σκηνοθέτες Γιώργος Νταούλης και Ρίτσαρντ Κουίκ, τρεις οπερατέρ, δύο άνθρωποι της παραγωγής, υπεύθυνος μακιγιάζ, διευθυντής φωτογραφίας και δύο βοηθοί. Το κόστος έφθασε τα 12 εκατομμύρια δραχμές, αστρονομικό ποσό για τηλεοπτική συνέντευξη εκείνων των χρόνων.
Η γεννήτρια, το πλοιάριο και η βιβλιοθήκη της Χάλκης
Τη συνέντευξη την κάναμε μέσα στο Πατριαρχείο, στον Άγιο Γεώργιο, εξωτερικά στο Φανάρι και στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης: στις αίθουσες, στους εξωτερικούς χώρους και στην εκπληκτική βιβλιοθήκη με τους σπάνιους τόμους. Μόνο εκεί αφιερώσαμε περίπου είκοσι λεπτά τηλεοπτικού χρόνου.
Οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις της Χάλκης δεν μπορούσαν να σηκώσουν τον απαιτητικό φωτισμό. Ζητήσαμε τη συνδρομή της τουρκικής τηλεόρασης με μια γεννήτρια, αλλά η απάντηση ήταν αρνητική. Νοικιάσαμε λοιπόν γεννήτρια στην Κωνσταντινούπολη και επιπλέον πλοιάριο για να τη μεταφέρουμε στο νησί. Με το ίδιο πλοιάριο επιστρέψαμε αργότερα στην Πόλη, μαζί με τον Πατριάρχη. Έτσι γινόταν τότε η τηλεόραση, όταν ήθελες να μη συμβιβαστείς.
«Εργάτης στο γύρισμα, Πατριάρχης στην τηλεόραση»
Ο Βαρθολομαίος αποδείχθηκε εξαιρετικά συνεργάσιμος. Οι σκηνοθέτες του ζητούσαν να επαναλάβει ένα περπάτημα ή μια κίνηση και εκείνος έκανε πρόβα μία και δύο φορές. Όταν του είπα πως ήταν υπερβολικά σχολαστικός, μου απάντησε με μια φράση που δεν ξέχασα:
«Αν στα γυρίσματα συμπεριφερθώ ως Πατριάρχης, δεν θα βγάλω αυτό που πρέπει. Άρα πρέπει να συμπεριφέρομαι ως εργάτης στο γύρισμα για να φανώ Πατριάρχης στην τηλεόραση».
Η Μαρία Τερέζα και οι επιστροφές στην Ίμβρο
Η επαγγελματική μας γνωριμία εξελίχθηκε σε προσωπική φιλία. Όταν η κόρη μου, η Τερέζα, ήταν μόλις σαράντα ημερών, την πήγα στην Κωνσταντινούπολη και ο Πατριάρχης την αεροβάφτισε. Μου ζήτησε όμως να τη λέμε Μαρία Τερέζα, ώστε να έχει και ένα ορθόδοξο όνομα. Είναι μια από τις πιο τρυφερές οικογενειακές μου αναμνήσεις.
Βρεθήκαμε μαζί στην αγαπημένη του Ίμβρο και στην Τένεδο, τόσο κατά τη δημοσιογραφική μου διαδρομή όσο και αργότερα με την ιδιότητα του υφυπουργού Εξωτερικών. Εκεί καταλαβαίνεις βαθύτερα πόσο ισχυρά τον συνδέουν με τον τόπο του η μνήμη, η γλώσσα και η ιστορία.
Πείσμα, αποφασιστικότητα και ποδόσφαιρο
Στις προσωπικές μας επαφές γνώρισα έναν άνθρωπο που ξέρει να επιβάλλει, με τον τρόπο του, εκείνο που θεωρεί σωστό. Ανυποχώρητος, πεισματάρης, ακόμη και… ζόρικος όταν χρειάζεται. Δεν είναι ο άνθρωπος που αλλάζει εύκολα γνώμη. Και πέρα από τα μεγάλα εκκλησιαστικά ζητήματα, υπάρχουν και οι απλές κουβέντες, όπως για την ΑΕΚ και την αγάπη του για τον ΠΑΟΚ, μια ανθρώπινη πλευρά που δεν χωρά πάντα στα επίσημα πορτρέτα.
Ο Βαρθολομαίος είναι για μένα και ο Οικουμενικός Πατριάρχης και ο άνθρωπος που γνώρισα πέρα από τις κάμερες. Αυτόν θυμάμαι κάθε 2 Νοεμβρίου: με την επιμονή του, την ευγένειά του, την αυστηρότητά του και την απροσδόκητη διάθεσή του να γίνει, για χάρη μιας σωστής τηλεοπτικής δουλειάς, «εργάτης στο γύρισμα».
Πηγές και τεκμηρίωση
Επίσημο βιογραφικό Οικουμενικού Πατριαρχείου: https://ec-patr.org/en/the-patriarch/biography-of-the-ecumenical-patriarch/ ·
Ελληνική Ορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής: https://www.goarch.org/-/biography-ecumenical-patriarch
