Δύο λέξεις, ανάμεσα σε λυγμούς, ήταν αρκετές για να περιγράψουν την ανακούφιση μιας μητέρας. «Σας ευχαριστώ, σας ευχαριστώ». Στις 29 Οκτωβρίου 2019, η 37χρονη τότε Σαραρέ Κχαντεμί άκουσε τους δικαστές του Αρείου Πάγου να απορρίπτουν την έκδοσή της στο Ιράν. Η απόφαση δεν ήταν μια απλή δικαστική εξέλιξη: για την ίδια σήμαινε ότι δεν θα αναγκαζόταν να επιστρέψει στη χώρα όπου, όπως κατέθετε, κινδύνευε η ζωή της.
Μια μητέρα απέναντι στον φόβο
Η Σαραρέ είχε φύγει από το Ιράν με την εξάχρονη κόρη της. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες και τα δημοσιεύματα της εποχής, περιέγραφε ενδοοικογενειακή βία, πολιτική δίωξη και φόβο ότι ο σύζυγός της θα επέβαλλε πρόωρο γάμο στο παιδί. Είχε επίσης δηλώσει ότι βιντεοσκοπούσε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και έστελνε υλικό σε τηλεοπτικά δίκτυα. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτέλεσαν μέρος της επιχειρηματολογίας της υπέρ της προστασίας της στην Ελλάδα.
Στη δικαστική διαδικασία είχε προηγηθεί απόφαση του Συμβουλίου Εφετών Θράκης υπέρ της έκδοσης. Στον Άρειο Πάγο, όμως, η αντεισαγγελέας υποστήριξε ότι η επιστροφή της μπορούσε να την εκθέσει σε σοβαρό κίνδυνο. Το ανώτατο δικαστήριο ανέτρεψε την προηγούμενη απόφαση και διέταξε την άρση της κράτησής της, εφόσον δεν υπήρχε άλλη αιτία κράτησης. Η αίτηση ασύλου ήταν ξεχωριστή διαδικασία και δεν πρέπει να συγχέεται με τη δικαστική απόφαση περί έκδοσης.
Η μαρτυρία που συγκλόνισε
«Αν παραδοθώ στο καθεστώς θα πεθάνω», είχε προειδοποιήσει, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της εποχής. Ο συγγραφέας Απόστολος Δοξιάδης κατέθεσε ως μάρτυρας υπεράσπισης, επισημαίνοντας τους κινδύνους που αντιμετώπιζαν η μητέρα και το παιδί. Η ιστορία κινητοποίησε οργανώσεις και πολίτες. Το κρίσιμο νομικό ερώτημα ήταν αν η έκδοση θα εξέθετε την αιτούσα σε διώξεις και απάνθρωπη μεταχείριση.
Πόσοι εκτελέστηκαν στο Ιράν σε δέκα χρόνια;
Οι ετήσιες καταγραφές της μη κυβερνητικής οργάνωσης Iran Human Rights, σε συνεργασία με την ECPM, δίνουν για τη δεκαετία 2016–2025 τουλάχιστον 6.230 εκτελέσεις: 530 το 2016, 517 το 2017, 273 το 2018, 280 το 2019, 267 το 2020, 333 το 2021, 582 το 2022, 834 το 2023, 975 το 2024 και 1.639 το 2025. Είναι ελάχιστα τεκμηριωμένα μεγέθη, όχι κατ’ ανάγκη ο πλήρης απολογισμός.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η κλιμάκωση: από 267 το 2020 σε 1.639 το 2025. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 48 εκτελέσεις γυναικών, 795 για αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά και 57 για κατηγορίες ασφαλείας. Λιγότερο από το 7% των εκτελέσεων εκείνης της χρονιάς ανακοινώθηκε επίσημα, σύμφωνα με την ίδια έκθεση. Άλλες οργανώσεις εφαρμόζουν διαφορετικές μεθόδους και δίνουν υψηλότερους αριθμούς: γι’ αυτό δεν πρέπει να αναμειγνύονται διαφορετικές σειρές δεδομένων.
Η δικαιοσύνη ως τελευταία γραμμή προστασίας
Το Ιράν εφαρμόζει τη θανατική ποινή για σειρά αδικημάτων, μεταξύ άλλων για ανθρωποκτονίες, αδικήματα ναρκωτικών και ορισμένες κατηγορίες εθνικής ασφάλειας. Δεν τεκμηριώνεται, ωστόσο, ότι κάθε αίτηση ασύλου στο εξωτερικό τιμωρείται αυτομάτως με θάνατο. Στην περίπτωση της Κχαντεμί ο κίνδυνος αξιολογήθηκε με βάση τις συγκεκριμένες καταγγελίες και περιστάσεις της.
Η απόφαση του 2019 υπενθυμίζει μια θεμελιώδη αρχή: όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος δίωξης, βασανιστηρίων ή απάνθρωπης μεταχείρισης, η προστασία της ανθρώπινης ζωής προηγείται της παράδοσης ενός ανθρώπου σε άλλη χώρα. Πίσω από τους αριθμούς των εκτελέσεων υπάρχουν πρόσωπα, οικογένειες και παιδιά. Και πίσω από εκείνο το «σας ευχαριστώ» βρισκόταν μια μητέρα που ζητούσε απλώς να μεγαλώσει το παιδί της με ασφάλεια.
Πηγές και φωτογραφικό υλικό
Iran Human Rights / ECPM, ετήσια έκθεση 2025: https://iranhr.net/en/articles/8673/
Φωτογραφία της Σαραρέ Κχαντεμί (EUROKINISSI/Στέλιος Μισίνας)
