Νέες μαρτυρίες για το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων του 2015, τις επαφές με τη Μόσχα, τις αυταπάτες περί χρηματοδότησης και το κλίμα χάους στις συζητήσεις με τους θεσμούς φέρνει στο φως το ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ «Στο Χιλιοστό», ανασύροντας μία από τις πιο οριακές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας.
Η περίοδος του πρώτου εξαμήνου του 2015 επιστρέφει στο δημόσιο διάλογο, αυτή τη φορά μέσα από τις αφηγήσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων, πρώην κυβερνητικών στελεχών και προσώπων που βρέθηκαν κοντά στο κέντρο των αποφάσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις της τότε κυβέρνησης υπό τον Αλέξη Τσίπρα, η αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών χρηματοδότησης και η τελική σύγκρουση με την πραγματικότητα της ευρωζώνης.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του ντοκιμαντέρ αφορά την περίφημη προσέγγιση της Αθήνας προς τη Μόσχα. Σύμφωνα με όσα περιγράφει ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν τον ενημέρωσε τηλεφωνικά ότι ο τότε Έλληνας πρωθυπουργός είχε ζητήσει οικονομική βοήθεια από τη Ρωσία. Ο τότε πρόεδρος της Κομισιόν φέρεται να απάντησε στον Ρώσο πρόεδρο να μην προχωρήσει, υποστηρίζοντας ότι το ελληνικό πρόβλημα μπορούσε να λυθεί εντός ευρωπαϊκού πλαισίου.
Την ίδια εικόνα, δηλαδή ότι η ρωσική επιλογή δεν αποτελούσε πραγματική οικονομική διέξοδο, ενισχύουν και άλλες μαρτυρίες. Ο Πάνος Καμμένος, συγκυβερνήτης τότε του Αλέξη Τσίπρα, αναφέρει ότι οι Ρώσοι είχαν ξεκαθαρίσει πως μπορούσαν να βοηθήσουν πολιτικά ή διπλωματικά, αλλά όχι να χρηματοδοτήσουν την Ελλάδα με τρόπο που θα ανέτρεπε τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Η φράση «να κόψουμε ρούβλια, ξεχάστε το» αποτυπώνει το όριο εκείνης της προσδοκίας.
Το ντοκιμαντέρ φωτίζει και το εσωτερικό κλίμα της τότε κυβέρνησης μετά τη συμφωνία της 20ής Φεβρουαρίου 2015, τη λεγόμενη «συμφωνία-γέφυρα». Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, τότε πρόεδρος της Βουλής, περιγράφει ότι το κείμενο τη βρήκε αντίθετη, καθώς, όπως λέει, κανείς δεν είχε ρωτηθεί και η συμφωνία παραβίαζε κεντρικές προεκλογικές δεσμεύσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Σύμφωνα με την ίδια, όταν είπε στον Αλέξη Τσίπρα ότι πρόκειται για τρίτο μνημόνιο, εκείνος της απάντησε να μη χρησιμοποιεί τέτοιες λέξεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Νίκος Παππάς αναγνωρίζει εκ των υστέρων μία κρίσιμη λανθασμένη εκτίμηση: ότι η παράταση της συμφωνίας θα συνεπαγόταν και συνέχιση της χρηματοδότησης. Όμως, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες, η ευρωπαϊκή πλευρά είχε ήδη αρχίσει να ασκεί πίεση μέσω της ρευστότητας, οδηγώντας την Αθήνα σε ένα ολοένα πιο ασφυκτικό περιβάλλον.
Ιδιαίτερα αιχμηρές είναι και οι αναφορές Ευρωπαίων αξιωματούχων για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονταν οι διαπραγματεύσεις. Ο Ντέκλαν Κοστέλο περιγράφει συναντήσεις χωρίς σταθερό πρόγραμμα, χωρίς πρακτικά και χωρίς σαφή δομή, κάνοντας λόγο για μία διαδικασία χαοτική και ελάχιστα παραγωγική. Στο ίδιο πνεύμα, υποστηρίζει ότι η ελληνική πλευρά απέρριπτε δεσμεύσεις του μνημονίου χωρίς να έχει πλήρη εικόνα του περιεχομένου τους.
Ακόμη πιο βαριά είναι η διατύπωση ότι «δεν είχαν διαβάσει το μνημόνιο», μία φράση που στο πολιτικό πεδίο αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της αντιμνημονιακής στρατηγικής της περιόδου. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, από την πλευρά της, μιλά για έλλειψη στρατηγικής και για έναν υπουργό Οικονομικών που κινούνταν συχνά μόνος, χωρίς συγκροτημένο επιτελείο.
Το ντοκιμαντέρ επαναφέρει επίσης τις εσωτερικές αντιφάσεις της τότε κυβερνητικής ομάδας. Από τη μία, η δημόσια ρητορική περί κατάργησης της τρόικας και αλλαγής των όρων του παιχνιδιού. Από την άλλη, η πραγματικότητα ενός ευρωπαϊκού συστήματος που, όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν διατεθειμένο να συνεχίσει απεριόριστα τη χρηματοδότηση χωρίς συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Στις μαρτυρίες εμφανίζεται και η αίσθηση αιφνιδιασμού που υπήρχε σε αρκετά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ όταν βρέθηκαν αντιμέτωπα με την πρακτική πλευρά της διακυβέρνησης. Οι θεσμοί μπορεί να μετονομάστηκαν, η τρόικα μπορεί να αποσύρθηκε ως λέξη, όμως η ουσία των διαπραγματεύσεων παρέμεινε εξαιρετικά σκληρή.
Η νέα αυτή αναψηλάφηση του 2015 δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αγγίζει ακόμη ενεργά τραύματα της πολιτικής ζωής: το δημοψήφισμα, το τρίτο μνημόνιο, τις αυταπάτες, τις ευθύνες, αλλά και το ερώτημα εάν υπήρξε ποτέ πραγματική εναλλακτική έξω από το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Έντεκα χρόνια μετά, οι πρωταγωνιστές και οι αντίπαλοί τους εξακολουθούν να δίνουν διαφορετικές ερμηνείες για εκείνο το εξάμηνο. Ωστόσο, οι νέες μαρτυρίες συγκλίνουν σε ένα σημείο: η χώρα κινήθηκε τότε στο όριο, με υψηλό πολιτικό ρίσκο, ανεπαρκή συντονισμό και προσδοκίες που, όπως αποδείχθηκε, δεν μπορούσαν να στηριχθούν ούτε στις Βρυξέλλες ούτε στη Μόσχα.
