Ήταν ένα φτηνό κινέζικο ρολόι με πλαστικό τζαμάκι. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι αυτό το ασήμαντο αντικείμενο θα έγραφε την τελευταία ώρα της «17 Νοέμβρη». Σαν σήμερα, 29 Ιουνίου 2002, λίγα λεπτά πριν ή μετά τις 10.30 το βράδυ, στο λιμάνι του Πειραιά, η βόμβα που προοριζόταν για τα εκδοτήρια της Hellas Flying Dolphins έσκασε στα χέρια του Σάββα Ξηρού. Και από εκείνη τη στιγμή άρχισε να καταρρέει ένας μύθος 27 ετών, βαμμένος με αίμα, δολοφονίες, εκβιασμούς, ληστείες, προκηρύξεις και φόβο.
Η Αθήνα βρισκόταν ήδη στην τελική ευθεία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Μετά και την 11η Σεπτεμβρίου, η ασφάλεια ήταν καθημερινά στην κορυφή της ατζέντας. Οι ελληνικές αρχές, με τη συνδρομή και ξένων υπηρεσιών, κυρίως Αμερικανών και Βρετανών, είχαν ανοικτά όλα τα μέτωπα. Όμως η «17 Νοέμβρη» παρέμενε μέχρι τότε άπιαστη. Ένα φάντασμα της Μεταπολίτευσης, που χτυπούσε, σκότωνε και εξαφανιζόταν.
Η νύχτα της έκρηξης
Εκείνο το βράδυ, στον Άγιο Σπυρίδωνα του Πειραιά, τελείται γάμος. Λίγα μέτρα πιο πέρα, στο λιμάνι, ο Σάββας Ξηρός και ο Δημήτρης Κουφοντίνας κινούνται με προφυλάξεις. Στόχος τους τα εκδοτήρια της ακτοπλοϊκής εταιρείας. Η ωρολογιακή βόμβα είναι έτοιμη. Μόνο που κάτι πάει στραβά. Το πλαστικό τζαμάκι του ρολογιού λύγισε και οι δύο δείκτες ενώθηκαν με αποτέλεσμα ο μηχανισμός να ενεργοποιηθεί πρόωρα και η έκρηξη να γίνει στα χέρια του Ξηρού.
Ο τραυματίας σωριάζεται αιμόφυρτος. Χάνει δάχτυλα, τραυματίζεται βαριά, χάνει μεγάλο μέρος της όρασής του. Μεταφέρεται αρχικά στο Τζάνειο και στη συνέχεια στον Ευαγγελισμό για πολύωρη χειρουργική επέμβαση. Για την ΕΛ.ΑΣ. δεν είναι απλώς ένας τραυματισμένος βομβιστής. Είναι, ίσως, το πρώτο ζωντανό κλειδί για να ανοίξει η πόρτα της «17 Νοέμβρη». Ο Κουφοντίνας την είχε κοπανήσει από το σκηνικό της έκρηξης.
Ποιος ήταν ο Σάββας Ξηρός
Ο Σάββας Ξηρός γεννήθηκε στη Φλώρινα, σε πολυμελή οικογένεια, με πατέρα ιερέα καταγόμενο από την Ικαρία. Η οικογένεια Ξηρού θα μπει ολόκληρη στο μικροσκόπιο, καθώς και τα αδέλφια του, με πρώτο τον Χριστόδουλο, θα συνδεθούν με την οργάνωση. Ο ίδιος ο Σάββας Ξηρός θα αποδειχθεί βασικό μέλος του εκτελεστικού βραχίονα. Όχι θεωρητικός. Εκτελεστής. Άνθρωπος των μηχανισμών, των όπλων, των επιχειρήσεων.
Τα ευρήματα εκείνης της νύχτας ήταν καταδικαστικά. Δεύτερος εκρηκτικός μηχανισμός, χειροβομβίδες, όπλα. Ανάμεσά τους και ένα 38άρι περίστροφο, το οποίο συνδέθηκε με τον αστυφύλακα Χρήστο Μάτη, δολοφονημένο από τη «17 Νοέμβρη» το 1984. Από εκείνη τη στιγμή οι αρχές ήξεραν ότι δεν είχαν μπροστά τους μια συνηθισμένη βομβιστική απόπειρα. Είχαν μπροστά τους την άκρη του νήματος.
Οι γιάφκες και το ξήλωμα
Τα κλειδιά που βρέθηκαν πάνω στον Ξηρό οδήγησαν στις γιάφκες. Πάτμου 84 στα Πατήσια. Δαμάρεως 73 στο Παγκράτι. Εκεί βρέθηκε σχεδόν όλο το σκοτεινό μουσείο της οργάνωσης: όπλα, ρουκέτες, προκηρύξεις, γραφομηχανές, η σημαία με το κίτρινο αστέρι. Η «17 Νοέμβρη», που για χρόνια παρουσιαζόταν από κάποιους σχεδόν ως αόρατη, άρχισε να παίρνει υλική μορφή. Διαμερίσματα, κλειδιά, αποτυπώματα, όπλα, άνθρωποι.
Ακολούθησαν συλλήψεις. Το κουβάρι ξετυλίχθηκε με ταχύτητα που αιφνιδίασε και τους ίδιους τους διώκτες της οργάνωσης. Ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος, τα αδέλφια Ξηρού, στελέχη και συνεργοί άρχισαν να εμφανίζονται όχι ως μυθικές φιγούρες, αλλά ως πρόσωπα μιας εγκληματικής οργάνωσης που είχε αφήσει πίσω της 23 νεκρούς.
Ο Κουφοντίνας και το Αγκίστρι
Ο μεγάλος απόντας ήταν ο Δημήτρης Κουφοντίνας, ο «Λουκάς» της οργάνωσης. Εκείνος που το βράδυ της έκρηξης δεν έμεινε να βοηθήσει τον τραυματισμένο Ξηρό, αλλά εξαφανίστηκε. Αργότερα θα αποκαλυφθεί ότι κρυβόταν στο Αγκίστρι, ακόμη και σε αντίσκηνο. Στις 5 Σεπτεμβρίου 2002 πήγε μόνος του στη ΓΑΔΑ και παραδόθηκε. Μια παράδοση που από τότε συζητήθηκε πολύ: γιατί παραδόθηκε, με ποιους όρους, τι ήθελε να προστατεύσει, ποιον ή ποια δεν ήθελε να ακουμπήσει η έρευνα.
Η ιστορία των συντρόφων και των στενών προσώπων των μελών της «17 Νοέμβρη» παραμένει από τις πιο βαριές γκρίζες ζώνες της υπόθεσης. Τι ήξεραν; Τι υποψιάζονταν; Τι σιώπησαν; Η Δικαιοσύνη έκρινε συγκεκριμένα πρόσωπα και συγκεκριμένες ευθύνες. Αλλά το ηθικό και πολιτικό ερώτημα για τον περίγυρο αυτών των ανθρώπων δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει.
Το τέλος ενός αιματηρού μύθου
Η «17 Νοέμβρη» δεν τελείωσε από μία μεγάλη επιχείρηση εντυπωσιασμού. Τελείωσε από ένα λάθος. Από ένα ρολόι. Από ένα πλαστικό τζαμάκι που τσάκισε. Από μια βόμβα που γύρισε εναντίον εκείνου που την κρατούσε.
Σαν σήμερα, λοιπόν, το κινέζικο ρολόι στον Πειραιά έδειξε κάτι πολύ περισσότερο από την ώρα μιας έκρηξης. Έδειξε την ώρα του τέλους για την πιο φονική τρομοκρατική οργάνωση που γνώρισε η Ελλάδα μετά τη Μεταπολίτευση. Και μαζί, έδειξε ότι κανένας μύθος τρόμου, όσο σκοτεινός και αν είναι, δεν μένει άτρωτος για πάντα.
