Η 18η Οκτωβρίου, Πανευρωπαϊκή Ημέρα κατά της Εμπορίας Ανθρώπων, υπενθυμίζει μια σκοτεινή πραγματικότητα: εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν υπό εξαναγκασμό. Γυναίκες υποχρεώνονται σε σεξουαλική εκμετάλλευση, άνδρες σε καταναγκαστική εργασία και παιδιά σε επαιτεία, εργασία ή εγκληματικές πράξεις. Το trafficking συμβαίνει και στην Ελλάδα.
Από τα αρχαία σκλαβοπάζαρα στην Αμερική
Η εμπορία ανθρώπων δεν ξεκίνησε στην Αμερική. Η δουλεία υπήρχε σε αρχαίους πολιτισμούς, μεταξύ άλλων στην Ελλάδα και τη Ρώμη. Ωστόσο, το υπερατλαντικό δουλεμπόριο αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες οργανωμένες μορφές υποδούλωσης: περίπου 12,5 εκατομμύρια Αφρικανοί επιβιβάστηκαν διά της βίας σε πλοία, από τους οποίους περίπου 10,7 εκατομμύρια επέζησαν του ταξιδιού. Οι περισσότεροι οδηγήθηκαν στη Βραζιλία και στην Καραϊβική. Στις ΗΠΑ η δουλεία καταργήθηκε σε ομοσπονδιακό επίπεδο το 1865 με τη 13η Τροπολογία, με εξαίρεση την καταναγκαστική εργασία ως ποινή εγκλήματος.
Πόσοι άνθρωποι ζουν σε συνθήκες σύγχρονης δουλείας;
Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης και η Walk Free εκτίμησαν ότι το 2021 περίπου 49,6 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν σε συνθήκες σύγχρονης δουλείας: 27,6 εκατομμύρια σε καταναγκαστική εργασία και 22 εκατομμύρια σε εξαναγκαστικό γάμο. Δεν πρόκειται για αποκλειστική καταμέτρηση θυμάτων trafficking. Η ILO υπολόγισε τα ετήσια παράνομα κέρδη από την καταναγκαστική εργασία στον ιδιωτικό τομέα σε 236 δισεκατομμύρια δολάρια.
Γυναίκες, άνδρες και παιδιά
Η έκθεση UNODC του 2024 κατέγραψε για το 2022 συνολικά 69.627 εντοπισμένα θύματα εμπορίας ανθρώπων: 39% γυναίκες, 23% άνδρες, 22% κορίτσια και 16% αγόρια. Τα παιδιά αντιπροσώπευαν το 38%. Οι αριθμοί αφορούν εντοπισμένα περιστατικά και όχι το σύνολο των θυμάτων παγκοσμίως.
Η ελληνική πραγματικότητα
Σύμφωνα με την αμερικανική έκθεση Trafficking in Persons 2025, με στοιχεία του 2024, στην Ελλάδα εντοπίστηκαν 311 θύματα, έναντι 370 το 2023. Από αυτά, 226 ήταν γυναίκες, 58 άνδρες, 10 κορίτσια, 16 αγόρια και ένα άτομο μη δυαδικού φύλου. Τα 221 ήταν αλλοδαποί. Καταγράφηκαν 156 θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και 155 εργασιακής εκμετάλλευσης. Η αστυνομία διερεύνησε 49 υποθέσεις με 178 υπόπτους, ενώ καταγράφηκαν 189 καταδίκες σε υποθέσεις εμπορίας ανθρώπων, όχι αναγκαστικά στις ίδιες υποθέσεις.
Μεταναστευτικό και εμπορία ανθρώπων
Η παράτυπη διακίνηση μεταναστών δεν ταυτίζεται με την εμπορία ανθρώπων. Η πρώτη συνδέεται με τη διευκόλυνση παράτυπης διέλευσης συνόρων, ενώ η δεύτερη με την εκμετάλλευση του προσώπου μέσω απειλών, εξαπάτησης ή κατάχρησης ευαλωτότητας. Ένας μετανάστης μπορεί να πέσει θύμα trafficking στη διάρκεια ή μετά το ταξίδι του, αλλά κανένας μετανάστης δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως θύμα ή μέλος κυκλώματος.
Από τα χωράφια έως το διαδίκτυο
Η καταναγκαστική εργασία μπορεί να εντοπιστεί σε αγροτικές καλλιέργειες, οικιακή εργασία και άλλους κλάδους. Η αφαίρεση εγγράφων, η απειλή βίας και τα κατασκευασμένα χρέη χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο θυμάτων. Τα κυκλώματα αξιοποιούν επίσης διαδικτυακές αγγελίες, κοινωνικά δίκτυα και ψευδείς υποσχέσεις εργασίας. Νεότερη μορφή εκμετάλλευσης είναι ο εξαναγκασμός ανθρώπων να συμμετέχουν σε ηλεκτρονικές απάτες.
Νόμοι και προστασία
Το Πρωτόκολλο του Παλέρμο του 2000 αποτελεί διεθνές ορόσημο στην αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων. Στην Ελλάδα το άρθρο 323Α του Ποινικού Κώδικα προβλέπει κυρώσεις, ενώ λειτουργεί Εθνικός Μηχανισμός Αναφοράς. Η έγκαιρη αναγνώριση των θυμάτων, η ασφαλής στέγαση, η διερμηνεία και η ψυχολογική και νομική στήριξη είναι ουσιώδεις. Σε άμεσο κίνδυνο οι πολίτες μπορούν να καλέσουν το 100 ή το 112.
Η δουλεία άλλαξε πρόσωπο
Τα παλιά σκλαβοπάζαρα αντικαταστάθηκαν από κυκλώματα εργασιακής και σεξουαλικής εκμετάλλευσης, διαδικτυακές παγίδες και οργανωμένες απάτες. Η 18η Οκτωβρίου υπενθυμίζει ότι η ελευθερία εξασφαλίζεται όταν τα θύματα μπορούν να εντοπιστούν, να προστατευθούν και να ανακτήσουν τον έλεγχο της ζωής τους.
Πηγές: ILO, IOM, Walk Free, UNODC Global Report on Trafficking in Persons 2024, US Department of State Trafficking in Persons Report 2025, ΕΚΚΑ, SlaveVoyages.
