Όταν μιλάμε για καλή φυσική κατάσταση, οι περισσότεροι σκεφτόμαστε τη μυϊκή δύναμη, την αντοχή ή την ευλυγισία. Υπάρχει, όμως, μια ακόμη ικανότητα που συχνά παραβλέπουμε, παρότι επηρεάζει τόσο την ασφάλεια των κινήσεών μας όσο και τη λειτουργία του εγκεφάλου: Ο χρόνος αντίδρασης.
Ο χρόνος αντίδρασης είναι το διάστημα που μεσολαβεί από τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε ένα ερέθισμα –ένα σκαλοπάτι, ένα παραπάτημα ή ένα αυτοκίνητο που πλησιάζει– μέχρι τη στιγμή που το σώμα μας αρχίζει να αντιδρά.
Ο χρόνος αντίδρασης συχνά συγχέεται με τα αντανακλαστικά, όμως δεν είναι το ίδιο. Τα αντανακλαστικά είναι αυτόματες και ακούσιες αντιδράσεις του νευρικού συστήματος, ενώ ο χρόνος αντίδρασης περιλαμβάνει την αναγνώριση του ερεθίσματος από τον εγκέφαλο, την επεξεργασία του και την ενεργοποίηση των μυών που απαιτούνται για την κατάλληλη αντίδραση.
Όπως συμβαίνει και με τη μυϊκή μάζα, ο χρόνος αντίδρασης επιβραδύνεται με την ηλικία. Έρευνες δείχνουν ότι η μεταβολή αρχίζει ήδη από τη δεκαετία των 20 ετών και γίνεται εντονότερη μετά τα 60, επηρεάζοντας όχι μόνο την καθημερινή κίνηση αλλά και τη γνωστική λειτουργία.
Η σημασία του γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν χάνουμε την ισορροπία μας. Σε ένα στραβοπάτημα, το νευρικό σύστημα έχει χιλιοστά του δευτερολέπτου για να ενεργοποιήσει τους κατάλληλους μύες και να αποτρέψει μια πτώση. Αν η απόκριση καθυστερήσει, οι πιθανότητες τραυματισμού αυξάνονται. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πτώσεις αποτελούν μία από τις κυριότερες αιτίες σοβαρών τραυματισμών στους ηλικιωμένους.
Οι άνθρωποι που αντιδρούν πιο αργά συχνά αρχίζουν να περιορίζουν τις δραστηριότητές τους. Αποφεύγουν τα ανώμαλα εδάφη, εγκαταλείπουν αγαπημένα αθλήματα ή κινούνται ολοένα και λιγότερο, ακόμη και προτού τους συμβεί κάποια πτώση. Ωστόσο, αυτός ο αυτοπεριορισμός μπορεί τελικά να επιταχύνει τη σταδιακή απώλεια της δύναμης και της κινητικότητάς τους- δηλαδή ακριβώς εκείνη την εξέλιξη που προσπαθούν να αποτρέψουν.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο χρόνος αντίδρασης αποτελεί και έναν δείκτη της αποτελεσματικότητας με την οποία συνεργάζονται εγκέφαλος και σώμα. Γι’ αυτό τα τελευταία χρόνια εξετάζεται αν η συστηματική εξάσκησή του μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών.
Ενδεικτική είναι η μεγάλη μελέτη ACTIVE, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 2.800 ηλικιωμένοι οι οποίοι τέθηκαν υπό παρακολούθηση για 20 χρόνια.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και ακολούθησαν διαφορετικά προγράμματα νοητικής άσκησης, με έμφαση στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, στη μνήμη ή στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Εκείνο που εστίαζε στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών ήταν το μόνο που συσχετίστηκε με στατιστικά σημαντική μείωση του κινδύνου εμφάνισης άνοιας σε σύγκριση με όσους δεν συμμετείχαν σε αντίστοιχο πρόγραμμα.
Αν και το εύρημα δεν σημαίνει ότι η άσκηση προλαμβάνει από μόνη της την άνοια, ενισχύει την άποψη ότι η διατήρηση της ταχύτητας επεξεργασίας αποτελεί σημαντικό στοιχείο της υγιούς γήρανσης.
Δεν χρειάζεται ειδικός εξοπλισμός για να βελτιώσει κανείς τον χρόνο αντίδρασής του. Οι σχετικές ασκήσεις μπορούν να γίνουν εύκολα ακόμη και στο σπίτι.
«Ρολόι» στον τοίχο: Τοποθετήστε δώδεκα αριθμημένα χαρτάκια στον τοίχο σαν τις ώρες ενός ρολογιού. Ηχογραφήστε στο κινητό σας μια τυχαία ακολουθία αριθμών και, ακούγοντάς την, αγγίξτε κάθε φορά όσο πιο γρήγορα μπορείτε τον αντίστοιχο αριθμό.
Μπαλάκι στον τοίχο: Ρίξτε ένα μπαλάκι του τένις προς έναν τοίχο, αλλάζοντας κάθε φορά γωνία και ύψος, και προσπαθήστε να το πιάσετε πριν πέσει στο έδαφος. Όσο βελτιώνεστε, αυξήστε σταδιακά την απόσταση από τον τοίχο.
Αιφνίδια πτώση της μπάλας: Με τη βοήθεια ενός δεύτερου ατόμου, προσπαθήστε να πιάσετε ένα μπαλάκι που αφήνεται ξαφνικά να πέσει, πριν αναπηδήσει δεύτερη φορά. Αν τα καταφέρνετε εύκολα, αυξήστε λίγο την απόσταση μεταξύ σας.
Πλάγια βήματα: Τοποθετήστε δύο σημάδια στο έδαφος σε απόσταση περίπου δύο μέτρων. Ένας δεύτερος άνθρωπος δείχνει απρόβλεπτα δεξιά ή αριστερά και εσείς μετακινείστε γρήγορα προς την αντίστοιχη κατεύθυνση με πλάγια βήματα.
Οι ειδικοί προτείνουν δύο από αυτές τις ασκήσεις να γίνονται από πέντε έως δέκα λεπτά, δύο ή τρεις φορές την εβδομάδα. Εξίσου σημαντικό είναι να καταγράφεται η πρόοδος, σημειώνοντας, για παράδειγμα, πόσο γρήγορα ολοκληρώνεται κάθε άσκηση ή πόσες φορές χάνεται το μπαλάκι. Μικρές βελτιώσεις που ίσως περνούν απαρατήρητες από εβδομάδα σε εβδομάδα μπορούν, με τον χρόνο, να μεταφραστούν σε μεγαλύτερη σταθερότητα στις κινήσεις, περισσότερη αυτοπεποίθηση και καλύτερη λειτουργική ικανότητα στην καθημερινότητα.
Με πληροφορίες από CNN Health, National Library of Medicine
