Υπάρχουν στιγμές που κάτι δεν μας φαίνεται σωστό. Δεν μπορούμε πάντα να εξηγήσουμε ακριβώς γιατί. Δεν υπάρχει απαραίτητα κάποια ξεκάθαρη απειλή, ούτε κάτι που να μπορούμε εύκολα να περιγράψουμε στους άλλους. Απλώς νιώθουμε ότι θέλουμε να απομακρυνθούμε. Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο. Αντί να εμπιστευτούμε αυτό το συναίσθημα και να δημιουργήσουμε απόσταση, πολλές φορές προσπαθούμε να το αγνοήσουμε.
«Μην είσαι υπερβολικός.» «Μπορεί να κάνω λάθος.» «Δεν θέλω να φανώ αγενής.» «Τι θα σκεφτούν οι άλλοι;»
Και συνεχίζουμε.
Η ευγένεια δεν πρέπει να καταργεί τα όριά μας
Έχουμε μάθει να είμαστε ευγενικοί. Να μην προσβάλλουμε. Να μη δημιουργούμε ένταση. Να δίνουμε μια δεύτερη ευκαιρία. Αυτά είναι χρήσιμα στοιχεία της κοινωνικής μας συμπεριφοράς. Υπάρχει όμως ένα σημείο στο οποίο η ευγένεια μπορεί να γίνει εμπόδιο: όταν αισθανόμαστε ότι πρέπει να παραμείνουμε σε μια κατάσταση μόνο και μόνο για να μη φέρουμε κάποιον άλλο σε δύσκολη θέση. Δεν χρωστάμε σε κανέναν την παραμονή μας σε έναν χώρο, μια συζήτηση ή μια αλληλεπίδραση που δεν θέλουμε να συνεχίσουμε. Το «όχι» δεν χρειάζεται πάντα να συνοδεύεται από μια μεγάλη εξήγηση. Μπορεί να είναι απλώς μια απόφαση.
Το δύσκολο σημείο είναι πριν από την απόφαση
Το πρόβλημα δεν είναι συνήθως ότι δεν ξέρουμε πώς να φύγουμε. Το πρόβλημα είναι ότι καθυστερούμε να αποφασίσουμε ότι θέλουμε να φύγουμε. Περιμένουμε να γίνει κάτι πιο ξεκάθαρο. Να πει κάποιος κάτι πιο επιθετικό. Να πλησιάσει περισσότερο. Να ξεπεράσει ένα όριο. Να μας δώσει, με κάποιον τρόπο, την «άδεια» να απομακρυνθούμε. Αλλά η πρόληψη δεν λειτουργεί έτσι. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε την απόδειξη ότι μια κατάσταση θα εξελιχθεί άσχημα για να πάρουμε μια διαφορετική επιλογή. Μπορούμε να φύγουμε επειδή απλώς δεν θέλουμε να συνεχίσουμε. Και αυτό είναι απολύτως θεμιτό.
Εμπιστοσύνη στο ένστικτο δεν σημαίνει τυφλή εμπιστοσύνη
Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη πλευρά. Το «κάτι δεν μου αρέσει» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος αποτελεί κίνδυνο. Το ένστικτο δεν είναι απόδειξη. Είναι ένα σήμα που αξίζει να μας κάνει να σταματήσουμε για λίγο και να παρατηρήσουμε καλύτερα. Τι ακριβώς συμβαίνει; Τι έχει αλλάξει; Υπάρχουν δεδομένα που δικαιολογούν την ανησυχία μου ή απλώς αντιδρώ σε κάτι που δεν γνωρίζω; Και, κυρίως, έχω κάποια ασφαλέστερη επιλογή; Αυτή η μικρή παύση μπορεί να κάνει τη διαφορά. Δεν χρειάζεται ούτε να αγνοούμε το συναίσθημά μας ούτε να το μετατρέπουμε αμέσως σε συμπέρασμα. Χρειάζεται να το χρησιμοποιούμε ως αφορμή για καλύτερη παρατήρηση.
Μερικές φορές το πιο δυνατό «όχι» είναι να φύγεις
Η προσωπική ασφάλεια δεν αφορά μόνο το τι κάνουμε όταν κάποιος μας επιτίθεται. Αφορά και το αν αναγνωρίζουμε έγκαιρα ότι δεν χρειάζεται να παραμείνουμε σε μια κατάσταση. Μπορεί να είναι μια συζήτηση που κλιμακώνεται. Ένας χώρος που γίνεται υπερβολικά πιεστικός. Μια παρέα στην οποία δεν αισθανόμαστε άνετα. Μια αλληλεπίδραση που ξεπερνά τα προσωπικά μας όρια.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει μια επιλογή που συχνά ξεχνάμε: να φύγουμε. Χωρίς να αποδείξουμε τίποτα. Χωρίς να κερδίσουμε μια αντιπαράθεση. Χωρίς να περιμένουμε να γίνει κάτι χειρότερο.
Τα όρια δεν είναι αγένεια
Ίσως χρειάζεται να αλλάξουμε λίγο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα προσωπικά μας όρια. Το να απομακρύνεσαι δεν σημαίνει ότι φοβάσαι. Το να λες «όχι» δεν σημαίνει ότι είσαι αγενής. Το να αλλάζεις γνώμη δεν σημαίνει ότι είσαι αναποφάσιστος. Σημαίνει ότι αξιολογείς μια κατάσταση και επιλέγεις αυτό που θεωρείς καλύτερο για εσένα. Και όσο νωρίτερα πάρουμε αυτή την απόφαση, τόσο περισσότερες επιλογές έχουμε. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να γίνει μια κατάσταση επικίνδυνη για να δικαιολογήσουμε την απομάκρυνσή μας. Μπορούμε να φύγουμε νωρίτερα.
Μια απλή ερώτηση
Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε σε μια κατάσταση που σας κάνει να νιώθετε άβολα, αντί να αναρωτηθείτε πρώτα «Μήπως υπερβάλλω;», δοκιμάστε να ρωτήσετε:
«Ποιες επιλογές έχω αυτή τη στιγμή;»
Μπορεί να επιλέξετε να μείνετε. Μπορεί να αλλάξετε θέση. Μπορεί να σταματήσετε τη συζήτηση. Μπορεί να ζητήσετε βοήθεια. Μπορεί απλώς να φύγετε. Δεν χρειάζεται να ξέρετε με απόλυτη βεβαιότητα τι πρόκειται να συμβεί. Αρκεί να αναγνωρίζετε ότι έχετε επιλογές και να μην τις εγκαταλείπετε επειδή φοβάστε μήπως φανείτε υπερβολικοί. Η προσωπική ασφάλεια δεν είναι μόνο η ικανότητα να αντιμετωπίζεις μια δύσκολη κατάσταση. Είναι και η ικανότητα να αναγνωρίζεις πότε δεν χρειάζεται να παραμείνεις μέσα σε αυτήν.
Γιατί μερικές φορές, το πιο ασφαλές πράγμα που μπορείς να κάνεις δεν είναι να αντιμετωπίσεις μια κατάσταση καλύτερα. Είναι να επιλέξεις να μην είσαι εκεί όταν αυτή εξελιχθεί.
