Ο Σεπτέμβριος δεν κάνει την πόλη ξαφνικά πιο επικίνδυνη. Απλώς μας επιστρέφει σε ένα περιβάλλον που για δύο μήνες είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε διαφορετικά. Επιστρέφουμε στη δουλειά, στο σχολείο, στις καθημερινές διαδρομές, στην κίνηση, στις υποχρεώσεις και στους γνώριμους ρυθμούς. Οι δρόμοι γεμίζουν ξανά, τα σχολεία ανοίγουν, οι φοιτητές επιστρέφουν και η πόλη αποκτά σταδιακά τον ρυθμό της. Κι όμως, υπάρχει κάτι που συχνά δεν επιστρέφει μαζί μας: η ίδια προσοχή που είχαμε πριν φύγουμε. Το καλοκαίρι μας βγάζει από τη ρουτίνα. Ο Σεπτέμβριος μας ξαναβάζει μέσα σε αυτήν. Και η ρουτίνα είναι ακριβώς εκεί όπου αρχίζουμε να λειτουργούμε μηχανικά.
Όταν το γνώριμο γίνεται αυτόματο
Όταν κάνουμε καθημερινά την ίδια διαδρομή, ο εγκέφαλός μας δεν χρειάζεται να επεξεργάζεται κάθε λεπτομέρεια. Ξέρουμε πού θα στρίψουμε, πού θα παρκάρουμε, ποια στάση θα πάρουμε. Αυτό μας εξυπηρετεί. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να μας κάνει λιγότερο παρατηρητικούς. Γιατί το ότι γνωρίζουμε έναν δρόμο δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε τι συμβαίνει σε αυτόν σήμερα. Η κίνηση μπορεί να έχει αλλάξει. Ένα σημείο μπορεί να είναι περισσότερο πολυσύχναστο. Μια είσοδος μπορεί να είναι κλειστή. Ένα περιβάλλον μπορεί να έχει διαφορετική δυναμική από αυτή που έχουμε συνηθίσει.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν βλέπουμε. Είναι ότι πολλές φορές βλέπουμε χωρίς πραγματικά να παρατηρούμε. Επίγνωση δεν σημαίνει καχυποψία
Όταν μιλάμε για προσωπική ασφάλεια, υπάρχει ένας κίνδυνος να πάμε στο άλλο άκρο: να θεωρούμε ότι πρέπει να ψάχνουμε συνεχώς για απειλές. Δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Η επίγνωση δεν σημαίνει φόβο. Δεν σημαίνει ότι κάθε άγνωστος άνθρωπος είναι ύποπτος ή ότι κάθε ασυνήθιστη κατάσταση κρύβει κάτι. Σημαίνει ότι παρατηρούμε τι συμβαίνει και είμαστε διατεθειμένοι να προσαρμόσουμε τη συμπεριφορά μας όταν χρειάζεται. Μπορεί να είναι κάτι τόσο απλό όσο το να αλλάξουμε διαδρομή, να περιμένουμε λίγο ή να επιλέξουμε έναν διαφορετικό χώρο. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να υπάρξει πρόβλημα για να πάρουμε μια καλύτερη απόφαση.
Η πρόληψη αρχίζει πριν χρειαστεί αντίδραση
Συχνά, όταν μιλάμε για ασφάλεια, πηγαίνουμε κατευθείαν στο δύσκολο μέρος: τι θα κάνω αν τα πράγματα πάνε στραβά; Όμως η πιο χρήσιμη ερώτηση προηγείται: τι μπορώ να αντιληφθώ και τι μπορώ να αποφασίσω πριν φτάσουμε εκεί; Η παρατήρηση μας δίνει πληροφορία. Η αναγνώριση μιας αλλαγής μας δίνει χρόνο. Και ο χρόνος μας δίνει επιλογές. Πολλές φορές η καλύτερη επιλογή είναι η απλούστερη: να μην εμπλακούμε καθόλου. Η πρόληψη δεν είναι παθητικότητα. Είναι η ικανότητα να παίρνεις αποφάσεις αρκετά νωρίς ώστε να μη χρειάζεται να πάρεις δυσκολότερες αποφάσεις αργότερα.
Μια μικρή συνήθεια για τον Σεπτέμβριο
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τη ζωή μας. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με λίγα δευτερόλεπτα προσοχής. Όταν μπαίνουμε σε έναν άγνωστο ή πολυσύχναστο χώρο, να κοιτάμε γύρω μας αντί να κατευθυνόμαστε μηχανικά προς τον προορισμό μας. Να γνωρίζουμε πού βρίσκονται οι έξοδοι. Να μην περπατάμε διαρκώς κοιτάζοντας την οθόνη του κινητού. Να προσέχουμε όταν κάτι στο περιβάλλον διαφέρει από αυτό που περιμέναμε και κυρίως, να μην αγνοούμε ένα εύλογο αίσθημα αβεβαιότητας μόνο και μόνο επειδή δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αμέσως την αιτία του. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να φοβηθούμε. Σημαίνει ότι μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα πίσω, να παρατηρήσουμε και να αποφασίσουμε.
Η επιστροφή στην κανονικότητα
Ίσως αυτό να είναι και το πιο χρήσιμο μάθημα του Σεπτεμβρίου. Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε περισσότερο την πόλη. Χρειάζεται να τη βλέπουμε καλύτερα. Η προσωπική ασφάλεια δεν αρχίζει από την τεχνική που θα χρησιμοποιήσουμε όταν κάτι πάει στραβά. Αρχίζει πολύ νωρίτερα: από την επίγνωση, την αναγνώριση, την αξιολόγηση και τελικά την απόφαση. Να αντιληφθούμε τι συμβαίνει γύρω μας. Να αναγνωρίσουμε τι έχει αλλάξει. Να αξιολογήσουμε χωρίς να βιαστούμε να βγάλουμε συμπέρασμα. Και να πάρουμε την κατάλληλη απόφαση όσο έχουμε ακόμη επιλογές.
Αυτό είναι πρόληψη.
Δεν σημαίνει ότι μπορούμε να προβλέψουμε τα πάντα — δεν μπορούμε. Σημαίνει ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε λίγο περισσότερο χρόνο, λίγο περισσότερες επιλογές και, τελικά, μεγαλύτερη πιθανότητα να πάρουμε μια καλύτερη απόφαση για τον εαυτό μας και τους ανθρώπους γύρω μας. Αυτόν τον Σεπτέμβριο, πριν κινηθείτε μηχανικά μέσα στην καθημερινότητά σας, κάντε μια απλή ερώτηση: «Τι έχει αλλάξει από την τελευταία φορά που ήμουν πραγματικά εδώ;» Γιατί η πιο χρήσιμη δεξιότητα δεν είναι πάντα να ξέρεις τι να κάνεις όταν κάτι συμβεί. Είναι να έχεις παρατηρήσει αρκετά νωρίς ώστε να μπορείς να επιλέξεις τι δεν χρειάζεται να κάνεις καθόλου.
