Γράφει η Χρύσα Δέδε, νοσηλεύτρια σε δημόσιο νοσοκομείο και επαγγελματίας υγείας, με ενδιαφέρον για την πρόληψη και τη δημόσια υγεία.
*
Υπάρχουν άνθρωποι που όλοι έχουμε μάθει να θεωρούμε «δυνατούς». Είναι εκείνοι που δεν παραπονιούνται εύκολα. Που βρίσκουν λύσεις όταν οι άλλοι δυσκολεύονται. Που πηγαίνουν στη δουλειά ακόμη και κουρασμένοι, που στηρίζουν την οικογένεια, τους φίλους, τους συναδέλφους τους και που σχεδόν πάντα βρίσκουν λίγο ακόμη κουράγιο για κάποιον άλλον.
Και όταν κάποιος τους ρωτήσει «εσύ πώς είσαι;», η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα:«Καλά είμαι».
Κάπως έτσι, η συζήτηση τελειώνει.
Μόνο που πολλές φορές δεν είναι καλά.
Οι άνθρωποι που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε δυνατούς δεν κουράζονται λιγότερο, δεν φοβούνται λιγότερο και δεν πληγώνονται λιγότερο. Απλώς συχνά έχουν μάθει να συνεχίζουν χωρίς να δείχνουν πόσο τους κοστίζει.
Όταν το «αντέχω» γίνεται τρόπος ζωής
Από μικροί ακούμε φράσεις όπως «κάνε υπομονή», «μην το βάζεις κάτω», «πρέπει να είσαι δυνατός».
Και βέβαια η αντοχή είναι απαραίτητη στη ζωή.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η δύναμη παύει να είναι ένα χαρακτηριστικό και μετατρέπεται σε υποχρέωση.
Όταν το «είμαι δυνατός» γίνεται:
«Δεν έχω δικαίωμα να κουραστώ».
Τότε ο άνθρωπος μαθαίνει να αναβάλλει τις δικές του ανάγκες. Να λέει «δεν πειράζει». Να αναλαμβάνει ακόμη μία ευθύνη. Να μη ζητά βοήθεια επειδή πιστεύει ότι πρέπει να τα καταφέρει μόνος του.
Κάθε φορά αντέχει λίγο ακόμη.
Μέχρι που το «λίγο ακόμη» γίνεται χρόνια.
Και η κοινωνία αγαπά τους ανθρώπους που αντέχουν
Υπάρχει όμως και μια κοινωνική πλευρά που συχνά παραβλέπουμε.
Ζούμε σε μια εποχή που επιβραβεύει συνεχώς την απόδοση.
Να είσαι παραγωγικός. Να προλαβαίνεις. Να ανταποκρίνεσαι. Να μη λείπεις. Να μη σταματάς.
Στον εργασιακό χώρο θαυμάζουμε εκείνον που «δεν λέει ποτέ όχι». Στην οικογένεια θεωρούμε δεδομένο εκείνον που λύνει πάντα τα προβλήματα. Στις παρέες όλοι τηλεφωνούν στον άνθρωπο που ξέρουν ότι θα ακούσει.
Και όσο περισσότερο ένας άνθρωπος αντέχει, τόσο πιο εύκολα οι γύρω του θεωρούν ότι θα συνεχίσει να αντέχει.
Ίσως αυτό να είναι το παράδοξο της δύναμης:
όσο πιο δυνατός φαίνεσαι, τόσο λιγότερο συχνά σε ρωτούν αν χρειάζεσαι βοήθεια.
Δεν φταίει συνήθως ένα μεγάλο γεγονός
Η εξάντληση σπάνια έχει μία μόνο αιτία.
Μπορεί να είναι η εργασία, η οικονομική πίεση, οι ευθύνες, οι οικογενειακές υποχρεώσεις, η φροντίδα άλλων ανθρώπων, η έλλειψη ύπνου, μια προσωπική δυσκολία που δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ πραγματικά.
Μπορεί να είναι εκατοντάδες μικρά πράγματα.
Ένα ακόμη «πρέπει».
Ένα ακόμη «θα το κάνω εγώ».
Ένα ακόμη πρόβλημα που πρέπει να λυθεί.
Ένα ακόμη βράδυ που η ξεκούραση περιμένει.
Κανένα από αυτά ίσως να μη μοιάζει αρκετό για να γονατίσει έναν άνθρωπο.
Όλα μαζί, όμως, μπορούν.
Η κατάρρευση δεν κάνει πάντα θόρυβο
Όταν ακούμε τη λέξη «κατάρρευση», συχνά φανταζόμαστε κάτι ξαφνικό και θεαματικό.
Στην πραγματικότητα, η εξάντληση μπορεί να έρχεται πολύ πιο αθόρυβα.
Μπορεί να είναι μια κούραση που δεν περνά.
Ένας ύπνος που δεν ξεκουράζει.
Η δυσκολία συγκέντρωσης.
Ένας εκνευρισμός για πράγματα που κάποτε δεν μας ενοχλούσαν.
Η ανάγκη να απομακρυνθούμε από τους άλλους.
Η αίσθηση ότι ακόμα και μια μικρή υποχρέωση έχει αρχίσει να μοιάζει βουνό.
Και παρ’ όλα αυτά, ο άνθρωπος συνεχίζει να λειτουργεί.
Σηκώνεται.
Πηγαίνει στη δουλειά.
Απαντά στα μηνύματα.
Χαμογελά.
Λέει ότι όλα είναι καλά.
Γι’ αυτό και πολλές φορές κανείς δεν αντιλαμβάνεται εγκαίρως πόσο έχει εξαντληθεί.
Γιατί δεν ζητούν βοήθεια;
Γιατί ο άνθρωπος που έχει μάθει να είναι το στήριγμα δυσκολεύεται ξαφνικά να γίνει εκείνος που χρειάζεται στήριξη.
Μπορεί να φοβάται ότι θα γίνει βάρος.
Μπορεί να ντρέπεται να πει ότι δεν τα καταφέρνει.
Μπορεί να σκέφτεται ότι «άλλοι έχουν μεγαλύτερα προβλήματα».
Ή απλώς να έχει συνηθίσει τόσο πολύ να φροντίζει τους άλλους, ώστε να μην αναγνωρίζει εγκαίρως τι χρειάζεται ο ίδιος.
Το δύσκολο λοιπόν δεν είναι πάντα να υπάρχει κάποιος διαθέσιμος να βοηθήσει.
Μερικές φορές το δυσκολότερο είναι να ειπωθεί η φράση:
«Σε χρειάζομαι».
Μήπως έχουμε μάθει λάθος τη δύναμη;
Ίσως χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει δυνατός άνθρωπος.
Δύναμη δεν είναι να μην κουράζεσαι ποτέ.
Δεν είναι να λες πάντα «ναι».
Δεν είναι να αντέχεις μέχρι να μη σου έχει μείνει τίποτα.
Δύναμη μπορεί να είναι και το να σταματήσεις.
Να βάλεις ένα όριο.
Να παραδεχτείς ότι κουράστηκες.
Να ζητήσεις βοήθεια.
Να επιτρέψεις σε κάποιον άλλο να σε φροντίσει για λίγο.
Γιατί κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να βρίσκεται για πάντα σε κατάσταση αντοχής.
Να μην παίρνουμε το «καλά είμαι» ως δεδομένο
Ίσως, λοιπόν, χρειάζεται να κοιτάμε λίγο πιο προσεκτικά τους ανθρώπους που φαίνονται ότι «τα καταφέρνουν πάντα».
Να μη θεωρούμε ότι επειδή κάποιος δεν παραπονιέται, δεν δυσκολεύεται.
Να μη θεωρούμε ότι επειδή κάποιος μας στήριξε εκατό φορές, δεν θα χρειαστεί ποτέ να τον στηρίξουμε κι εμείς.
Και την επόμενη φορά που θα ακούσουμε το γνωστό «καλά είμαι», ίσως αξίζει να κάνουμε μία δεύτερη ερώτηση:
«Πώς είσαι πραγματικά;»
Και να μείνουμε εκεί αρκετή ώρα για να ακούσουμε την απάντηση.
Γιατί πολλές φορές οι άνθρωποι που καταρρέουν πιο αθόρυβα είναι εκείνοι που για πολύ καιρό έκαναν χώρο για τις ανάγκες όλων των άλλων και ελάχιστο χώρο για τις δικές τους.
Και ίσως η πραγματική δύναμη να μην είναι να αντέχεις τα πάντα.
Ίσως να είναι να καταλαβαίνεις εγκαίρως ότι δεν χρειάζεται να τα αντέξεις όλα μόνος σου.
