Τη φυσιολογική έκπτωση της μνήμης κατά τη γήρανση και τα σημεία που μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρότερη γνωστική διαταραχή εξετάζει σε κείμενό του το Νewscietist. Οι περιστασιακές στιγμές λησμοσύνης, όπως το να ξεχνά κανείς γιατί ανέβηκε μια σκάλα, να δυσκολεύεται να θυμηθεί ένα όνομα ή να χάνει αντικείμενα σε απρόσμενα μέρη, αποτελούν συνηθισμένες εμπειρίες που συνδέονται με τη φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης και συνήθως δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας.
Σύμφωνα με τον γνωστικό νευροεπιστήμονα Ούλμαν Λιντενμπέργερ, η μείωση της επεισοδιακής μνήμης – της ικανότητας δηλαδή να θυμόμαστε γεγονότα, τόπους και χρονικές στιγμές – είναι αναμενόμενο χαρακτηριστικό της γνωστικής γήρανσης. Η έκπτωση αυτή γίνεται συνήθως εμφανής μετά την ηλικία των 60 ετών και επηρεάζει όλα τα στάδια της μνήμης, από την κωδικοποίηση νέων εμπειριών μέχρι τη διατήρηση και ανάκλησή τους.
Η αιτία σχετίζεται με δομικές και λειτουργικές μεταβολές του εγκεφάλου που ξεκινούν από τη μέση ηλικία. Έρευνα του 2025 σε περισσότερους από 3.700 γνωστικά υγιείς ενήλικες έδειξε ότι η μείωση της μνήμης συνδέεται στενά με την αποδυνάμωση των συνδέσεων μεταξύ εγκεφαλικών περιοχών, τη φθορά της μυελίνης που προστατεύει τους νευρώνες και τη συρρίκνωση του ιππόκαμπου, μιας περιοχής κρίσιμης για τον σχηματισμό νέων αναμνήσεων.
Παράλληλα, πολλές καθημερινές αποτυχίες μνήμης δεν οφείλονται στην ίδια τη μνήμη αλλά στην προσοχή. Όταν κάποιος είναι αγχωμένος, αφηρημένος ή πιεσμένος τη στιγμή που εκτελεί μια ενέργεια, ο εγκέφαλος μπορεί να μην καταγράψει σωστά την πληροφορία εξαρχής, καθιστώντας αργότερα αδύνατη την ανάκλησή της.
Η διάκριση μεταξύ φυσιολογικής γήρανσης και παθολογικής απώλειας μνήμης είναι συχνά δύσκολη. Οι νευρολόγοι ανησυχούν όταν η λησμοσύνη μετατρέπεται σε επαναλαμβανόμενο μοτίβο που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα. Ενδείξεις ανησυχίας αποτελούν η συστηματική λήθη σημαντικών πληροφοριών, όπως ραντεβού ή προγραμματισμένων δραστηριοτήτων, καθώς και η επιδείνωση της μνήμης σε βαθμό που γίνεται αντιληπτή από το περιβάλλον. Ο νευρολόγος Ρόναλντ Πέτερσεν επισημαίνει ότι η συχνή και ασυνείδητη επανάληψη των ίδιων ερωτήσεων ή ιστοριών μπορεί να αποτελεί σημαντικό δείκτη επιταχυνόμενης γνωστικής έκπτωσης.
Η επανάληψη αυτή συνδέεται με τις πρώιμες αλλοιώσεις που παρατηρούνται στη νόσο Alzheimer και σε άλλες μορφές άνοιας. Στα αρχικά στάδια της νόσου επηρεάζονται ο ιππόκαμπος και ο ενδορινικός φλοιός, περιοχές που είναι απαραίτητες για τη δημιουργία νέων αναμνήσεων. Ως αποτέλεσμα, οι πάσχοντες δυσκολεύονται περισσότερο να συγκρατήσουν πρόσφατες πληροφορίες παρά να ανακαλέσουν παλαιότερες αναμνήσεις. Έτσι, η επανειλημμένη υποβολή της ίδιας ερώτησης μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μπορεί να αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι.
Ωστόσο, δεν υπάρχει σαφές όριο ανάμεσα στη φυσιολογική γνωστική γήρανση και την άνοια, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Επιπλέον, πολλοί άλλοι παράγοντες, όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η εμμηνόπαυση και ορισμένα φάρμακα, μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά την προσοχή και τη μνήμη. Επομένως, η παρουσία περιστασιακών προβλημάτων μνήμης δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε ανησυχία για άνοια.
Τελικά, το σημαντικότερο κριτήριο φαίνεται να είναι ο ρυθμός και ο αντίκτυπος της έκπτωσης. Υπάρχει λόγος ανησυχίας όταν η επιδείνωση της μνήμης είναι γρήγορη, συνεχής και αρχίζει να παρεμβαίνει ουσιαστικά στις καθημερινές δραστηριότητες και συνήθειες του ατόμου.
Σύμφωνα, ωστόσο, με άρθρο της HuffPost US, υπάρχουν επίσης ορισμένα σωματικά συμπτώματα που τείνουν να συνδέονται με την άνοια. Να ποια είναι αυτά:
Προβλήματα με το περπάτημα και την ισορροπία
Αλλαγές στάσης και σούρσιμο ποδιών
Αλλαγές στην αίσθηση της γεύσης και της όσφρησης
Προβλήματα κατάποσης
Θέματα ελέγχου της ουροδόχου κύστης
Αλλαγές στον ύπνο
Τέλος, σύμφωνα με το Alzheimer’s Association, αν παρατηρήσουμε ένα ή περισσότερα σημάδια στον εαυτό μας ή σε κάποιο άλλο άτομο, μπορεί να είναι δύσκολο να ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Ωστόσο, πρόκειται για σημαντικές ανησυχίες για την υγεία που πρέπει να αξιολογηθούν από γιατρό και είναι σημαντικό να αναλάβουμε δράση για να καταλάβουμε τι συμβαίνει.
Με πληροφορίες από: Νewscietist, Nature.com , HuffPost US , Alzheimer’s Association
