Έφυγε πλήρης ημερών, αφήνοντας πίσω της κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια θεσμική διαδρομή. Η Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη δεν υπήρξε απλώς μια πολιτικός που κατέλαβε υψηλά αξιώματα. Υπήρξε σημείο αναφοράς. Και ίσως, τελικά, μια υπενθύμιση για το τι σημαίνει κύρος στην πολιτική.
Η Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη ανήκε σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία πολιτικών που δεν χρειάζονταν ένταση και σώου για να επιβληθούν. Όπως, καλή ώρα, κάποιες σήμερα. Και ούτε έπαιρνε σβάρνα τα κανάλια. Η παρουσία της αρκούσε. Από τις θέσεις ευθύνης που υπηρέτησε, και κυρίως από την κορυφή της Βουλής, απέδειξε ότι η πολιτική δεν είναι ζήτημα φύλου, είναι ζήτημα ποιότητας, συγκρότησης και θεσμικής αντίληψης.
Ήταν μια τρανή απόδειξη για τον ρόλο που μπορούν – και πρέπει – να διαδραματίζουν οι γυναίκες στην πολιτική ζωή του τόπου. Όχι συμπληρωματικό ρόλο. Πρωτεύοντα.
Και κάπου εδώ τίθεται ξανά το ερώτημα: Μήπως πλησιάζει η ώρα να δούμε στην Ελλάδα την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό;
Το κενό προσωπικοτήτων και η δύσκολη συγκυρία
Αν είμαστε ειλικρινείς, στην παρούσα Βουλή δύσκολα διακρίνεται εκείνη η προσωπικότητα που θα μπορούσε να διεκδικήσει με αξιώσεις έναν τέτοιο ρόλο. Δεν αρκεί το πάθος. Δεν αρκεί η ορμή. Χρειάζεται διαδρομή, βάθος, θεσμική ωριμότητα.
Ονόματα πέριξ του πολιτικού συστήματος που ακούγονται – όπως της Μαρίας Καρυσριανού – δεν μπορούν ρεαλιστικά να ενταχθούν σε τέτοια σενάρια. Το πάθος για τη διαφθορά και τη δικαιοσύνη είναι πολύτιμο. Η πολιτική εμπειρία όμως δεν υποκαθίσταται.
Από την άλλη, η πρόσφατη εμπειρία από τον θεσμό της Προεδρίας της Δημοκρατίας, αμέσως πριν από τον Κώστα Τασούλα, άφησε ανοιχτή τη συζήτηση για το αν το ύπατο πολιτειακό αξίωμα συνοδεύτηκε από το απαιτούμενο κύρος. Εκείνο το άυλο αλλά απολύτως αναγνωρίσιμο χαρακτηριστικό που κανείς δεν αμφισβήτησε ποτέ ότι διέθετε η Ψαρούδα-Μπενάκη.
Κύρος που διέθετε και η Φώφη Γεννηματά. Κύρος και εμπειρία που διαθέτει η Ντόρα Μπακογιάννη, ανεξαρτήτως συμπαθούντων και διαφωνούντων και η οποία, όπως όλα δείχνουν, δεν θα βρίσκεται στην επόμενη Βουλή με δική της επιλογή.
Οι γυναίκες υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν τις βλέπουμε.
Από τα υπουργικά έδρανα πέρασαν σημαντικές γυναίκες. Αν επιχειρήσει κανείς να καταγράψει ονόματα, αναπόφευκτα θα αδικήσει κάποιες. Και ίσως είναι σοφότερο να μην γίνει μια βιαστική αποτίμηση των σημερινών γυναικών του Υπουργικού Συμβουλίου: αλλού θα ήταν άδικη, αλλού υπερβολικά αυστηρή.
Το παράδοξο είναι ότι εκτός πολιτικής, η εικόνα είναι διαφορετική.
Γυναίκες στην κορυφή της Δικαιοσύνης – όχι για πρώτη φορά.
Γυναίκες που κυριαρχούν στα ηλεκτρονικά media.
Γυναίκες με ισχυρή παρουσία στον χώρο της διαφήμισης και της επικοινωνίας.
Γυναίκες σε κορυφαίες διοικητικές και επιχειρηματικές θέσεις.
Στον ιδιωτικό τομέα, η γυναικεία ηγεσία και επιχειρηματικότητα δεν είναι εξαίρεση. Είναι πραγματικότητα.
Η δύσκολη συζήτηση για την ποσόστωση
Προσωπικά, η υποχρεωτική ποσόστωση στα κομματικά ψηφοδέλτια μπορεί να μοιάζει ρατσιστική. Μια τεχνητή παρέμβαση. Και όμως, αποδείχθηκε αναγκαία.
Όταν υπήρχαν ξεχωριστά εκλογικά τμήματα ανδρών και γυναικών, τα στοιχεία έδειχναν ότι οι γυναίκες ψήφιζαν συχνότερα άνδρες παρά γυναίκες. Το στερεότυπο αναπαραγόταν ακόμη και από εκείνες που πλήττονταν από αυτό. Άρα χρειαζόταν αντίδοτο. Και η ποσόστωση, όσο ατελής κι αν είναι, λειτούργησε ως μεταβατικό εργαλείο.
Μια προσωπική μαρτυρία
Στον δικό μου επαγγελματικό χώρο, η εμπειρία είναι ξεκάθαρη:
Η γυναίκα είναι συχνά πιο σκληροτράχηλη. Πιο οργανωτική. Πιο εφευρετική. Πιο ομαδική. Διαχειρίζεται πολλαπλούς ρόλους.
Ίσως λοιπόν το ζήτημα να μην είναι αν υπάρχει γυναίκα ικανή να ηγηθεί της χώρας. Ίσως το ζήτημα να είναι αν το πολιτικό σύστημα είναι έτοιμο να την αναδείξει.
Η Άννα Ψαρούδα-Μπενάκη δεν υπήρξε απλώς μια σπουδαία πολιτικός. Υπήρξε μια υπενθύμιση ότι το κύρος δεν επιβάλλεται – κατακτάται.
Και ίσως η καλύτερη τιμή στη μνήμη της να είναι αυτή: Να μην σταματήσει η συζήτηση για τη θέση των γυναικών στην κορυφή. Όχι ως εξαίρεση. Αλλά ως αυτονόητο.
