Η απόφαση του Αρείου Πάγου να απορρίψει ως απαράδεκτη την προσφυγή της Λάουρα Κοβέσι δεν κλείνει απλώς μια δικαστική εκκρεμότητα. Ανοίγει, αντιθέτως, ένα βαθύτερο θεσμικό ερώτημα: μέχρι πού φτάνει η αυτονομία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας όταν οι εισαγγελείς της υπηρετούν μέσα στα εθνικά δικαστικά συστήματα των κρατών-μελών.
Η Διοικητική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου απέρριψε, με ψήφους 72 υπέρ και 10 κατά, την προσφυγή που είχε καταθέσει η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι, ζητώντας να ανατραπεί η απόφαση για διετή και όχι πενταετή ανανέωση της θητείας τριών εισαγγελικών λειτουργών που υπηρετούν στο ελληνικό κλιμάκιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Πρόκειται για την Πόπη Παπανδρέου, τη Χαρίκλεια Θάνου και τον Διονύση Μουζάκη.
Το σκεπτικό της απόρριψης, σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδόθηκαν από το δικαστικό ρεπορτάζ, δεν μπήκε στην καρδιά της σύγκρουσης για το αν υπερισχύει το ευρωπαϊκό ή το εθνικό πλαίσιο ως προς τη θητεία. Η προσφυγή κρίθηκε απαράδεκτη επειδή, κατά την ελληνική νομοθεσία για την υπηρεσιακή κατάσταση δικαστικών λειτουργών, δικαίωμα προσφυγής στην Ολομέλεια έχουν οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι δικαστικοί λειτουργοί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, και όχι τρίτο πρόσωπο ή θεσμός για λογαριασμό τους.
Η υπόθεση, ωστόσο, δεν είναι τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική και θεσμική.
Η πλευρά της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας υποστήριξε ότι η ανανέωση της θητείας των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων αποφασίζεται από το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στο Λουξεμβούργο και ότι κάθε διαφορετική εθνική πρακτική μπορεί να υπονομεύσει την ενότητα και ανεξαρτησία του θεσμού. Στην Ολομέλεια, τα επιχειρήματα της πλευράς Κοβέσι ανέπτυξε ο συνταγματολόγος Σπύρος Βλαχόπουλος, επικαλούμενος την υπεροχή του ενωσιακού δικαίου και ζητώντας, κατά πληροφορίες, να σταλεί προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο του Αρείου Πάγου είχε αποφασίσει τη διετή ανανέωση της θητείας των τριών εισαγγελέων, κρίνοντας ότι πρέπει να παραμείνουν στις θέσεις τους ώστε να ολοκληρώσουν τις σοβαρές δικογραφίες που χειρίζονται. Το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, από την άλλη, είχε κινηθεί στη λογική της πενταετούς ανανέωσης, όπως προβλέπεται για τους Ευρωπαίους Εντεταλμένους Εισαγγελείς.
Τι είναι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, γνωστή διεθνώς ως EPPO, είναι ανεξάρτητο όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδρύθηκε με τον Κανονισμό 2017/1939, που υιοθετήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2017 και τέθηκε σε ισχύ στις 20 Νοεμβρίου 2017. Άρχισε να λειτουργεί επιχειρησιακά την 1η Ιουνίου 2021.
Αποστολή της είναι να ερευνά, να ασκεί διώξεις και να οδηγεί ενώπιον της Δικαιοσύνης υποθέσεις που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δηλαδή απάτες με ευρωπαϊκά κονδύλια, διαφθορά που ζημιώνει τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ξέπλυμα χρήματος, κατάχρηση ευρωπαϊκών πόρων και μεγάλες υποθέσεις διασυνοριακής απάτης ΦΠΑ.
Ο λόγος που δημιουργήθηκε ήταν απλός: πριν από την EPPO, μόνο οι εθνικές αρχές μπορούσαν να ερευνούν τέτοια αδικήματα, αλλά οι δυνατότητές τους σταματούσαν στα εθνικά σύνορα. Η OLAF, η Eurojust και η Europol μπορούσαν να βοηθούν, αλλά δεν μπορούσαν οι ίδιες να ασκούν ποινικές διώξεις στα κράτη-μέλη.
Πώς απαρτίζεται
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λειτουργεί σε δύο επίπεδα.
Στο κεντρικό επίπεδο, με έδρα το Λουξεμβούργο, βρίσκονται η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας, οι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς από τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη, οι αναπληρωτές της και το Κολέγιο της EPPO. Στο εθνικό επίπεδο βρίσκονται οι Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς, οι οποίοι υπηρετούν μέσα στα κράτη-μέλη, χειρίζονται τις υποθέσεις στην πράξη και λειτουργούν με ανεξαρτησία από τις εθνικές αρχές.
Σήμερα συμμετέχουν 24 κράτη-μέλη της Ε.Ε., μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η EPPO δεν είναι ένας εξωτερικός παρατηρητής. Είναι εισαγγελική αρχή της Ε.Ε. που δρα μέσα στα εθνικά δικαστικά συστήματα, όταν η υπόθεση αφορά τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης.
Υπερισχύει των κρατών-μελών;
Η απάντηση είναι: όχι γενικά και αόριστα. Αλλά ναι, στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της, το ευρωπαϊκό πλαίσιο έχει ιδιαίτερο βάρος.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν αντικαθιστά την ελληνική Δικαιοσύνη ούτε «καταργεί» τα εθνικά δικαστήρια. Οι πράξεις της υπόκεινται σε έλεγχο από τα εθνικά δικαστήρια, ενώ το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ρόλο στην ερμηνεία και ενιαία εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου.
Όμως, όταν υπάρχει υπόθεση που αφορά απάτη, διαφθορά ή άλλη αξιόποινη πράξη σε βάρος του προϋπολογισμού της Ε.Ε., η EPPO έχει δική της αρμοδιότητα να ερευνήσει και να διώξει. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η σημερινή σύγκρουση: όχι στο αν η Ελλάδα έχει Δικαιοσύνη, αλλά στο ποιος έχει τον τελευταίο λόγο για τους εισαγγελείς που υπηρετούν έναν ευρωπαϊκό θεσμό μέσα στην Ελλάδα.
Ποια είναι η Λάουρα Κοβέσι
Η Λάουρα Κοντρούτσα Κοβέσι είναι η πρώτη Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πριν αναλάβει την EPPO, ήταν επικεφαλής της Εθνικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς στη Ρουμανία, ενώ είχε διατελέσει και Γενική Εισαγγελέας της χώρας της. Ήταν η πρώτη γυναίκα και η νεότερη Γενική Εισαγγελέας στην ιστορία της Ρουμανίας.
Στην Ελλάδα, το όνομά της έγινε ευρύτερα γνωστό μέσα από τις υποθέσεις που χειρίστηκε ή ανέδειξε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία: από έρευνες για ευρωπαϊκές επιδοτήσεις και κονδύλια μέχρι μεγάλες τελωνειακές και φορολογικές υποθέσεις. Το Reuters, σε ρεπορτάζ του το 2025, είχε καταγράψει την παρουσία της στον Πειραιά και τη σύνδεση της EPPO με σημαντικές έρευνες στην Ελλάδα, μεταξύ των οποίων η επιχείρηση «Καλυψώ», υποθέσεις επιδοτήσεων και ζητήματα που έφτασαν στη Βουλή.
Η θητεία της Κοβέσι ως επικεφαλής της EPPO λήγει στις 30 Οκτωβρίου 2026. Το Συμβούλιο της Ε.Ε. έχει ήδη συμφωνήσει στον διορισμό του Γερμανού Αντρές Ρίτερ ως επόμενου Ευρωπαίου Γενικού Εισαγγελέα από την 1η Νοεμβρίου 2026.
Γιατί έχει σημασία η διετής θητεία
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο και στα πέντε χρόνια δεν είναι απλώς αριθμητική. Είναι ζήτημα ανεξαρτησίας, συνέχειας και ελέγχου.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία υποστηρίζει ότι οι Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς διορίζονται για ανανεώσιμη θητεία πέντε ετών και ότι η ανανέωση αποφασίζεται από το Κολέγιο της EPPO. Το ίδιο το πλαίσιο της EPPO αναφέρει ότι οι Ευρωπαίοι Εντεταλμένοι Εισαγγελείς διορίζονται για ανανεώσιμη πενταετή θητεία.
Ο Άρειος Πάγος, από την άλλη, έκρινε ότι η υπόθεση της προσφυγής δεν μπορούσε να εξεταστεί με τον τρόπο που εισήχθη, καθώς η Κοβέσι δεν είχε, κατά το ελληνικό σκεπτικό, δικαίωμα να προσφύγει για λογαριασμό των τριών εισαγγελέων.
Έτσι, η υπόθεση μένει ανοιχτή πολιτικά και θεσμικά. Η απόφαση του Αρείου Πάγου απάντησε στο παραδεκτό της προσφυγής. Δεν έδωσε, όμως, την οριστική ευρωπαϊκή απάντηση στο μεγάλο ερώτημα: ποιος έχει τον τελευταίο λόγο όταν ένας εθνικός δικαστικός λειτουργός υπηρετεί ταυτόχρονα έναν υπερεθνικό εισαγγελικό θεσμό.
Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που μπορεί να οδηγήσει την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
