Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται μπροστά σε μια πολιτική κρίση που δεν είναι απλώς δημοσκοπική. Είναι κρίση ταυτότητας, στρατηγικής και ηγεσίας. Με το κόμμα μια ανάσα από το μονοψήφιο, την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα να εγκαθίσταται στη δεύτερη θέση και τα κορυφαία στελέχη να ανταλλάσσουν δημόσια βολές, η Χαριλάου Τρικούπη μοιάζει περισσότερο με παράταξη σε σοκ παρά με κόμμα έτοιμο να διεκδικήσει εξουσία.
Το τελευταίο επεισόδιο στην εσωκομματική περιδίνηση του ΠΑΣΟΚ δεν είναι απλώς μια προσωπική κόντρα ανάμεσα στον Χάρη Δούκα και την Άννα Διαμαντοπούλου. Είναι η συμπύκνωση όλων όσων δεν λέγονται, ή λέγονται ψιθυριστά, εδώ και καιρό στη Χαριλάου Τρικούπη.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η γραμμή της «αυτόνομης πορείας», που επισήμως έχει υιοθετήσει το ΠΑΣΟΚ και την οποία υπερασπίζεται η ηγεσία Ανδρουλάκη. Από την άλλη, υπάρχει η πίεση ενός νέου πολιτικού τοπίου, στο οποίο ο Αλέξης Τσίπρας με την ΕΛΑΣ έχει ήδη μπει σφήνα στον χώρο της αντιπολίτευσης, αλλάζοντας τους συσχετισμούς πριν καν στηθούν κάλπες.
Και κάπου ανάμεσα, το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να πείσει ότι παραμένει ο φυσικός κορμός της προοδευτικής παράταξης, την ώρα που οι αριθμοί δείχνουν κάτι πολύ πιο άβολο: ότι χάνει έδαφος, χάνει τη δεύτερη θέση και, κυρίως, χάνει την πρωτοβουλία των κινήσεων.
Η δημοσκόπηση της ALCO για τον Alpha κατέγραψε το ΠΑΣΟΚ στο 10,3%, από 12,2% έναν μήνα πριν. Δεν είναι ακόμη μονοψήφιο. Αλλά είναι ακριβώς εκεί: στο χείλος. Και στην πολιτική, πολλές φορές, η εικόνα του χείλους λειτουργεί πιο διαλυτικά και από την ίδια την πτώση.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο το ποσοστό. Είναι ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης δείχνει να μην μπορεί να μετατρέψει τη φθορά της κυβέρνησης σε δυναμική υπέρ του ΠΑΣΟΚ. Η Νέα Δημοκρατία έχει απώλειες, η κοινωνία εμφανίζεται κουρασμένη, το αντιπολιτευτικό πεδίο είναι ανοιχτό κι όμως το ΠΑΣΟΚ δεν κεφαλαιοποιεί. Αντί να ανεβαίνει, πιέζεται. Αντί να διευρύνει, αμύνεται. Αντί να ορίζει την ατζέντα, παρακολουθεί τον Τσίπρα να την αλλάζει.
Εδώ ακριβώς μπαίνει ο Χάρης Δούκας. Ο δήμαρχος Αθηναίων δεν μιλά απλώς για συνεργασίες. Μιλά για την ανάγκη να υπάρξει προοδευτικό μέτωπο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, ιδίως εφόσον το εκλογικό αποτέλεσμα δεν δώσει καθαρή λύση. Στη δική του ανάγνωση, η αντιπολίτευση δεν μπορεί να περιμένει τις κάλπες σαν να ζει σε πολιτικό κενό. Πρέπει να διαμορφώσει από τώρα όρους κυβερνησιμότητας.
Στη Χαριλάου Τρικούπη, ωστόσο, αυτή η θέση διαβάζεται από πολλούς με καχυποψία. Υπάρχουν στελέχη που βλέπουν πίσω από την επιμονή Δούκα μια πολιτική προετοιμασία για «ηρωική έξοδο» προς το κόμμα Τσίπρα. Τα σενάρια διαψεύδονται, αλλά η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει. Και όταν ένα κόμμα συζητά δημόσια ποιος μπορεί να φύγει, με ποιον μπορεί να πάει και ποιος τελικά εκφράζει ποιον, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι υπαρξιακό.
Απέναντι στον Δούκα, η Άννα Διαμαντοπούλου εκφράζει το άλλο άκρο της εσωτερικής συζήτησης. Θεωρεί ότι κάθε κουβέντα για προεκλογικές συνεργασίες ανοίγει «πόρτες και παράθυρα» για να φεύγουν ψηφοφόροι. Στην πράξη, υπερασπίζεται μια πιο αυστηρή, θεσμική και αυτόνομη γραμμή, με το ΠΑΣΟΚ να μη γίνεται συμπλήρωμα κανενός.
Το πρόβλημα για την ίδια είναι ότι οι τοποθετήσεις της για τη Νέα Δημοκρατία και τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας έδωσαν στον Δούκα την ευκαιρία να την κατηγορήσει, πολιτικά, ότι δίνει εύσημα στην κυβέρνηση. Κι έτσι η διαφωνία για τις συνεργασίες έγινε κάτι μεγαλύτερο: σύγκρουση για την κατεύθυνση του ΠΑΣΟΚ.
Κοιτάζει η Διαμαντοπούλου προς τη Νέα Δημοκρατία; Η ίδια προφανώς θα το αρνιόταν. Όμως η πολιτική εντύπωση μετρά. Και η εντύπωση που δημιουργείται σε ένα κομμάτι του ΠΑΣΟΚ είναι ότι η πρώην υπουργός προτιμά να κλείσει κάθε γέφυρα προς τον Τσίπρα, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι το κόμμα θα μείνει εγκλωβισμένο σε έναν αυτόνομο δρόμο χωρίς εκλογική προοπτική εξουσίας.
Ο Παύλος Γερουλάνος, από την πλευρά του, εμφανίζεται αυτό το διάστημα πιο χαμηλών τόνων. Δεν είναι εκτός συζήτησης, αλλά δεν σηκώνει το γάντι με την ίδια ένταση. Και αυτή η σιωπηλότερη στάση έχει τη δική της σημασία: όταν το κόμμα βράζει, όποιος δεν μιλά μπορεί να περιμένει την επόμενη μέρα.
Το μεγάλο πολιτικό ερώτημα είναι αν το ΠΑΣΟΚ μπορεί ακόμη να παίξει ρόλο πρώτου αντιπολιτευτικού πόλου ή αν μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο διερχόμενων στρατηγικών. Άλλοι κοιτούν προς την αυτόνομη επιβίωση. Άλλοι προς τον Τσίπρα. Άλλοι φοβούνται ότι κάθε άνοιγμα προς τα αριστερά σπρώχνει κεντρώους ψηφοφόρους προς τη Νέα Δημοκρατία. Και άλλοι πιστεύουν ότι χωρίς μέτωπο απέναντι στη ΝΔ, η Κεντροαριστερά θα παραμείνει κατακερματισμένη και ακίνδυνη.
Σε αυτή την εξίσωση, ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι το κεντρικό πρόσωπο, αλλά όχι απαραίτητα ο κυρίαρχος παίκτης. Αυτό είναι και το πιο ανησυχητικό για την ηγεσία του. Το ΠΑΣΟΚ συζητά για τον Δούκα, τη Διαμαντοπούλου, τον Τσίπρα, τις συνεργασίες, τις εξόδους, τις γέφυρες και τα ρήγματα. Αλλά δεν συζητά με την ίδια ένταση για το σχέδιο Ανδρουλάκη.
Και στην πολιτική, όταν το σχέδιο του αρχηγού δεν είναι το πρώτο θέμα, τότε ο αρχηγός έχει πρόβλημα.
