Το ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ για το 2015 δεν ανοίγει απλώς ξανά τον φάκελο της πιο δραματικής περιόδου της μεταμνημονιακής πολιτικής ιστορίας. Ανοίγει και έναν νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα, σε μια στιγμή που η πιθανή επιστροφή του με νέο κόμμα έχει αρχίσει να αντιμετωπίζεται από αντιπάλους και αναλυτές όχι ως σενάριο, αλλά ως πολιτικός παράγοντας που πρέπει να υπολογιστεί.
Το ντοκιμαντέρ «Στο Χιλιοστό» του ΣΚΑΪ, των Ελένης Βαρβιτσιώτη και Βικτώριας Δενδρινού, επιχειρεί να ανασυνθέσει τις δραματικές στιγμές της διαπραγμάτευσης του 2015 μέσα από μαρτυρίες πολιτικών και τεχνοκρατών που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης. Στο πρώτο επεισόδιο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, περιλαμβάνονται αναφορές σε άγνωστες ή λιγότερο γνωστές πτυχές εκείνης της περιόδου: από μυστική συνάντηση του Αλέξη Τσίπρα με τον τότε Γερμανό πρέσβη στην Αθήνα, έως το τηλεφώνημά του στον Μάριο Ντράγκι μετά το επεισοδιακό ξεκίνημα της διαπραγμάτευσης Βαρουφάκη.
Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας, ωστόσο, επέλεξε να μην συμμετάσχει. Και η άρνησή του δεν ήταν τυπική. Δημοσιοποίησε την απάντησή του, εξηγώντας ότι δεν επιθυμεί να νομιμοποιήσει, με την παρουσία του, αυτό που ο ίδιος θεωρεί «απόπειρα δολοφονίας χαρακτήρα» εις βάρος του, με αφορμή και το βιβλίο «Η τελευταία μπλόφα», στο οποίο βασίζεται το ντοκιμαντέρ.
Η επιλογή αυτή έχει πολιτική σημασία. Ο Τσίπρας δεν αρνείται απλώς να δώσει μια συνέντευξη. Αρνείται να μπει σε ένα πλαίσιο αφήγησης που, κατά τη δική του ανάγνωση, δεν αποσκοπεί στην ιστορική αποτίμηση αλλά στην αποδόμησή του. Και μάλιστα σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η συζήτηση για την επιστροφή του στο πολιτικό προσκήνιο, πιθανότατα μέσω νέου φορέα, έχει πάψει να ανήκει στη σφαίρα των ψιθύρων.
Τις τελευταίες εβδομάδες, δημοσιεύματα μιλούν για επιτάχυνση των διεργασιών γύρω από τον πρώην πρωθυπουργό, με αναφορές σε μανιφέστο, νέο κόμμα και στρατηγική επαναφοράς. Η «Καθημερινή» έγραψε ότι η δημοσιοποίηση σχετικού κειμένου ενισχύει την εκτίμηση πως ο Τσίπρας επισπεύδει τις ανακοινώσεις για νέο φορέα, ενώ «Το Βήμα» έκανε λόγο για εγχείρημα που εισέρχεται στην τελική ευθεία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η προβολή ενός ντοκιμαντέρ που επαναφέρει το 2015 στο επίκεντρο δεν μπορεί να διαβαστεί αποκομμένα από τη σημερινή πολιτική συγκυρία. Για τους επικριτές του Τσίπρα, το πρώτο εξάμηνο του 2015 παραμένει το ισχυρότερο πεδίο επίθεσης: το δημοψήφισμα, οι κλειστές τράπεζες, η διαπραγμάτευση, ο Βαρουφάκης, η σχέση με τους Ευρωπαίους, η τελική υπογραφή του τρίτου μνημονίου.
Για τους υποστηρικτές του, αντιθέτως, η διαρκής επιστροφή στο 2015 αποτελεί προσπάθεια να ακυρωθεί προκαταβολικά οποιαδήποτε νέα πολιτική πρωτοβουλία του. Να μην κριθεί, δηλαδή, ο Τσίπρας με βάση το τι θα προτείνει σήμερα, αλλά να καθηλωθεί πολιτικά σε μια περίοδο υψηλού κόστους, αντιφάσεων και συλλογικού τραύματος.
Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο. Η συζήτηση για το 2015 είναι θεμιτή, αναγκαία και ιστορικά ανοιχτή. Κανένας πρώην πρωθυπουργός δεν μπορεί να ζητά ασυλία από την κριτική για τις αποφάσεις του. Άλλο όμως η αποτίμηση και άλλο η εργαλειοποίηση της μνήμης. Άλλο η έρευνα για τα γεγονότα και άλλο η πολιτική χρήση τους ως μηχανισμού προληπτικής φθοράς.
Η εντύπωση που διαμορφώνεται σε αρκετούς ψύχραιμους παρατηρητές είναι ότι η πλευρά Τσίπρα βρίσκεται ήδη στο στόχαστρο μιας επίθεσης που ξεκινά κυρίως από τα δεξιά, αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Η πιθανότητα ενός νέου κόμματος υπό τον ίδιο αναταράσσει όχι μόνο τη Νέα Δημοκρατία, που θα επιχειρήσει να τον ταυτίσει ξανά με το 2015, αλλά και το ΠΑΣΟΚ και τον κατακερματισμένο χώρο της Κεντροαριστεράς, όπου μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες.
Το ντοκιμαντέρ, επομένως, λειτουργεί σε δύο επίπεδα. Στο πρώτο, παρουσιάζει μαρτυρίες για μια ιστορική περίοδο που εξακολουθεί να διχάζει. Στο δεύτερο, συντονίζεται αντικειμενικά με μια νέα πολιτική συγκυρία: την προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα να επανεμφανιστεί ως κεντρικός παίκτης και την αντίστοιχη προσπάθεια των αντιπάλων του να τον κρατήσουν δεμένο με το πιο ευάλωτο κεφάλαιο της διαδρομής του.
Η άρνησή του να συμμετάσχει δείχνει ότι το έχει αντιληφθεί. Δεν θέλησε να γίνει μέρος μιας αφήγησης που, κατά την εκτίμησή του, έχει ήδη αποφασίσει το συμπέρασμα πριν ακουστεί η δική του πλευρά. Οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ, από την άλλη, απάντησαν ότι η πρόσκληση προς εκείνον παραμένει ανοιχτή και ότι η δουλειά τους βασίζεται σε επώνυμες μαρτυρίες πρωταγωνιστών της περιόδου.
Το βέβαιο είναι ότι το 2015 επιστρέφει. Όχι μόνο ως ιστορία, αλλά ως όπλο. Και όσο ο Αλέξης Τσίπρας πλησιάζει σε μια νέα πολιτική κίνηση, τόσο πιο έντονη θα γίνεται η προσπάθεια να επανέλθει στο προσκήνιο η παλιά, βαριά ερώτηση: ποιος ευθύνεται για εκείνο το καλοκαίρι.
Μόνο που αυτή τη φορά, το ερώτημα δεν αφορά αποκλειστικά το παρελθόν. Αφορά κυρίως το μέλλον.
