Οι πίθηκοι περπατούν πλέον σε έναν εικονικό κόσμο χρησιμοποιώντας μόνο τις σκέψεις τους. Πίθηκοι στους οποίους τοποθετήθηκε διεπαφή εγκεφάλου-υπολογιστή κατάφεραν να περιηγηθούν σε διαφορετικά ψηφιακά περιβάλλοντα χωρίς καμία φυσική κίνηση.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα αυτά θα μπορούσαν να επιτρέψουν σε ανθρώπους με παράλυση να εξερευνούν εικονικούς κόσμους ή να ελέγχουν πιο διαισθητικά ηλεκτρικά αναπηρικά αμαξίδια στην καθημερινότητά τους.
Ο Peter Janssen από το KU Leuven στο Βέλγιο και η ερευνητική του ομάδα εμφύτευσαν τρεις πιθήκους rhesus macaque με ειδικά συστήματα διεπαφής εγκεφάλου-υπολογιστή. Κάθε ζώο έλαβε τρία εμφυτεύματα, το καθένα με 96 ηλεκτρόδια, τα οποία τοποθετήθηκαν στον πρωτογενή κινητικό φλοιό, αλλά και στον ραχιαίο και κοιλιακό προκινητικό φλοιό.
Η πρώτη περιοχή σχετίζεται άμεσα με τη φυσική κίνηση και χρησιμοποιείται συχνά σε αντίστοιχες έρευνες, ενώ οι άλλες δύο θεωρείται ότι εμπλέκονται στον σχεδιασμό της κίνησης σε πιο αφηρημένο επίπεδο.
Τα ηλεκτρικά σήματα που κατέγραφαν τα εμφυτεύματα ερμηνεύονταν από ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο μετέφραζε τη δραστηριότητα του εγκεφάλου σε κινήσεις avatars σε περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας, την οποία οι πίθηκοι παρακολουθούσαν σε τρισδιάστατη οθόνη.
Κατά τη διάρκεια των πειραμάτων, οι πίθηκοι κατάφεραν να ελέγχουν μια σφαίρα που κινούνταν σε ένα εικονικό τοπίο από σταθερή οπτική γωνία, αλλά και να χειρίζονται κινούμενες φιγούρες πιθήκων από προοπτική τρίτου προσώπου, όπως συμβαίνει σε βιντεοπαιχνίδια. Σε μεταγενέστερες δοκιμές, οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα ζώα μπόρεσαν να περιηγηθούν μέσα σε εικονικά κτίρια, ανοίγοντας πόρτες και μετακινούμενα από δωμάτιο σε δωμάτιο.
Σε πολλές προηγούμενες δοκιμές διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή σε ανθρώπους, οι συμμετέχοντες καλούνταν να φαντάζονται συγκεκριμένες φυσικές κινήσεις, όπως το να σηκώνουν ή να χαμηλώνουν ένα δάχτυλο, για να μετακινήσουν έναν δείκτη στην οθόνη.
Ωστόσο, ο Janssen εκτιμά ότι η συγκεκριμένη τοποθέτηση των αισθητήρων στους πιθήκους επιτρέπει πρόσβαση σε ένα πιο υψηλού επιπέδου και διαισθητικό σύστημα ελέγχου της κίνησης.
«Δεν μπορούμε φυσικά να ρωτήσουμε αυτούς τους πιθήκους, αλλά πιστεύουμε ότι πρόκειται για έναν πιο διαισθητικό τρόπο ελέγχου ενός υπολογιστή», αναφέρει, προσθέτοντας ότι πολλοί άνθρωποι περιγράφουν τη χρήση των σημερινών BCI σαν «να προσπαθείς να κουνήσεις τα αυτιά σου», μια εμπειρία ξένη και συχνά απογοητευτική που απαιτεί εβδομάδες ή και μήνες εξάσκησης.
Ο ίδιος θεωρεί ότι η προσέγγιση αυτή μπορεί να εφαρμοστεί και στους ανθρώπους, επιτρέποντας σε άτομα με παράλυση να πλοηγούνται σε εικονικούς κόσμους ή να ελέγχουν ηλεκτρικά αμαξίδια με πιο φυσικό τρόπο. Παρ’ όλα αυτά, οι δοκιμές σε ανθρώπους απέχουν ακόμη, καθώς απαιτείται περαιτέρω έρευνα για τον ακριβή εντοπισμό των αντίστοιχων περιοχών στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
«Χρειάζεται δουλειά για να καταλάβουμε πού ακριβώς πρέπει να γίνουν τα εμφυτεύματα στους ανθρώπους», σημειώνει. «Αλλά όταν το καταφέρουμε, θα είναι εφικτό, και ίσως πιο εύκολο, αφού μπορούμε να εξηγήσουμε στον άνθρωπο τι πρέπει να κάνει.»
Ο Andrew Jackson από το Πανεπιστήμιο του Newcastle στο Ηνωμένο Βασίλειο υπογραμμίζει ότι ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της μελέτης είναι η ικανότητα των πιθήκων να ελέγχουν την κίνηση από διαφορετικές οπτικές γωνίες και σε διαφορετικά περιβάλλοντα με τον ίδιο τρόπο.
Αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι το σύστημα έχει αξιοποιήσει περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται την κίνηση σε πιο αφηρημένο επίπεδο, επιτρέποντας ευελιξία και προσαρμογή, όπως συμβαίνει όταν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το ίδιο χειριστήριο σε διαφορετικά παιχνίδια.
«Έχω διάφορα κουμπιά που μπορώ να πατήσω, και σε κάθε παιχνίδι πρέπει να μάθω πώς αντιστοιχούν στις ενέργειες του παιχνιδιού», εξηγεί. «Αλλά αυτό είναι εύκολο, γιατί οι συνδυασμοί είναι περιορισμένοι. Αν όμως έπρεπε να αφήσω το χειριστήριο και να πάω να ανοίξω το ψυγείο, τότε θα ήταν πολύ πιο δύσκολο.»
Παράλληλα, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί αρκετές δοκιμές απλούστερων διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή σε ανθρώπους. Σε μία περίπτωση, ένας άνδρας με παράλυση κατάφερε να πετάξει ένα εικονικό drone μέσα από σύνθετη διαδρομή εμποδίων, απλώς σκεπτόμενος ότι κινεί τα δάχτυλά του, με τα σήματα να μεταφράζονται από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Σε άλλη δοκιμή, άτομο φανταζόταν ότι γράφει με στυλό και ο υπολογιστής μετέτρεπε τη δραστηριότητα του εγκεφάλου σε κείμενο.
Το 2024, η εταιρεία Neuralink, που συνιδρύθηκε από τον Elon Musk, ανακοίνωσε ότι τοποθέτησε για πρώτη φορά τέτοιο εμφύτευμα σε άνθρωπο, επιτρέποντάς του να ελέγχει έναν δείκτη σε υπολογιστή. Ωστόσο, αργότερα αποκαλύφθηκε ότι μέσα σε έναν μήνα περίπου το 85% των νημάτων των ηλεκτροδίων είχε μετακινηθεί, μειώνοντας σημαντικά την ικανότητα ελέγχου του συστήματος.
Με πληροφορίες από Newscientist / Science Advances
