Μέχρι τώρα, η επικρατούσα αντίληψη για το πώς μια μέλισσα γίνεται βασίλισσα της κυψέλης ήταν πως έχει να κάνει με τη διατροφή: Όταν μια προνύμφη τρέφεται με πολύ βασιλικό πολτό, κάποια στιγμή προκύπτει η απόλυτη μονάρχης. Ωστόσο νέα έρευνα υποδεικνύει ότι οι βασίλισσες δημιουργούνται μέσω πιο πολύπλοκων διαδικασιών.
Νεαρές εργάτριες κατασκευάζουν ειδικούς θαλάμους με εκλεκτό κερί, υψηλότερες θερμοκρασίες και αφοσιωμένους «βοηθούς», που βοηθούν να διαπιστωθεί πότε μία προνύμφη γίνεται «ευγενής». Στη νέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Nature, διαπιστώθηκε πως οι θάλαμοι όπου αναπτύσσονται οι μελλοντικές βασίλισσες, τα «βασιλικά κελιά» ή «βασιλικές κούνιες» δεν είναι απλά προστατευτικά καταφύγια, μα προσεκτικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα, απαραίτητα για την ανάπτυξη υγιών βασιλισσών. Οι ερευνητές βρήκαν ακόμη μια νέα κατηγορία νεαρών εργατριών μελισσών, που αναλαμβάνουν την κατασκευή και φροντίδα των «βασιλικών κελιών».
«Η παλιά ιδέα ήταν σχετικά απλή: Παίρνεις ένα αυγό, το πας σε βασιλικό κελί, το ταΐζεις βασιλικό πολτό και αποκτάς βασίλισσα» είπε ο Μπόρις Μπάερ, εντομολόγος και διευθυντής του CIBER (Center for Integrative Bee Research) στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια- Ρίβερσαϊντ, το εργαστήριο του οποίου συνέβαλε στην έρευνα. «Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι υπάρχει ολόκληρος μηχανισμός από πίσω, και είναι πολύ πιο πολύπλοκος από ό,τι φανταζόμασταν» πρόσθεσε.
Οι εργάτριες και οι βασίλισσες αρχίζουν τη ζωή τους με τον ίδιο τρόπο: Σαν σχεδόν όμοια αυγά. Οι βασίλισσες ωστόσο γίνονται πιο μεγάλες, ωριμάζουν ταχύτερα, και ζουν πολύ περισσότερο. Επίσης, είναι το μόνο μέλος της αποικίας που κάνει αυγά και αναλαμβάνει τη δημιουργία της επόμενης γενιάς μελισσών. Από παλιά οι επιστήμονες απέδιδαν στον βασιλικό πολτό τον κύριο ρόλο όσον αφορά στη μεταμόρφωση αυτή. Η νέα μελέτη, ωστόσο, δείχνει πως είναι απλώς μέρος της διαδικασίας.
Χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές και διαδικασίες, οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως τα βασιλικά κελιά διαφέρουν πολύ από τους κλασικούς εξαγωνικούς θαλάμους των εργατριών. Τα κελιά αυτά είναι φτιαγμένα από κερί και έχουν ιδιαίτερα φυσικά και χημικά χαρακτηριστικά- και ως εκ τούτου είναι πιο ικανά στο να διατηρούν τη θερμότητα και την υγρασία που χρειάζονται οι προνύμφες, ενώ είναι και πιο εύπλαστα, αποτελώντας ένα εξειδικευμένο αναπτυξιακό περιβάλλον.
Για να δουν αν το χώρος παίζει ρόλο, οι ερευνητές έβαλαν αναπτυσσόμενες βασίλισσες σε βασιλικά κελιά και συνηθισμένους θαλάμους εργατριών. Όπως προέκυψε, οι προνύμφες που μεγάλωναν σε θαλάμους από κερί για εργάτριες ήταν πιο πιθανό να πεθάνουν ή να εξελιχθούν σε μικρότερες βασίλισσες, ακόμα και όταν είχαν την ίδια διατροφή- κάτι που υποδεικνύει πως το περιβάλλον παίζει όντως κρίσιμο ρόλο.
Ακόμη, όσον αφορά στις εξειδικευμένες εργάτριες, διαπιστώθηκε πως ήταν κατά κανόνα νεαρότερες από τις άλλες εργάτριες, διατηρούσαν υψηλότερες θερμοκρασίες σώματος και τα σώματά τους άλλαζαν όταν φρόντιζαν τις μέλλουσες βασίλισσες. Η επιπλέον θερμότητα φαίνεται πως βοηθά στην επιτάχυνση της ανάπτυξης: Οι βασίλισσες ωριμάζουν σε περίπου 16 ημέρες, ενώ οι εργάτριες θέλουν περίπου 21 ημέρες. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό πλεονέκτημα όταν η αποικία χρειάζεται επειγόντως νέα βασίλισσα.
Αντί να ανακυκλώνουν απλώς κερί, οι μέλισσες μαζεύονται, τροποποιούν και εμπλουτίζουν υλικά για τους βασιλικούς θαλάμους. Επίσης, ενεργοποιούν διαφορετικές βιολογικές διαδικασίες που συνδέονται με την παραγωγή κεριού, στην ουσία μεταβάλλοντας τη λειτουργία του σώματός τους όταν φροντίζουν τις μέλλουσες βασίλισσες. Οι επιστήμονες παρακολούθησαν επίσης το πώς οι μέλισσες απαλλοτρίωναν υλικό από άλλα σημεία της κυψέλης: Προσθέτοντας μικρές ποσότητες γραφίτη, η ομάδα διαπίστωσε εμφάνιση πιο σκουρόχρωμου κεριού στα βασιλικά κελιά, κάτι που δείχνει ότι οι εργάτριες συγκέντρωναν επιλεκτικά και μετέτρεπαν υλικό για βασιλική χρήση.
Η όλη διαδικασία, τόνισε ο Μπάερ, παραπέμπει σε μια…βασιλική αυλή, καθώς είναι πλέον ξεκάθαρο πως είναι πολύ συντονισμένη η προσπάθεια για την ανάπτυξη και «στέψη» της νέας βασίλισσας.
«Μπορείτε να το σκεφτείτε ως κάτι σαν τα ανάκτορα του Μπάκιγχαμ» είπε ο ερευνητής. «Υπάρχει μια αφοσιωμένη ομάδα μελισσών, που εστιάζουν πλήρως στην ανατροφή της βασίλισσας, και δεν το κάνουν σωστά, η αποικία δεν μπορεί να αναπαραχθεί».
