Ο καρκίνος συζητείται δημόσια συχνά μέσα από το πρίσμα της προσωπικής ιστορίας, ιδιαιτέρως αν αυτή αφορά σε διάσημα πρόσωπα. Είναι όμως ένα θέμα, που έχει και κοινωνικές συνιστώσες. Ποιες είναι οι αναπαράστασεις που έχουμε για τον καρκίνο; Έχουν όλοι οι άνθρωποι που νοσούν τις ίδιες ευκαιρίες για να τον αντιμετωπίσουν; Είναι απαραίτητες λοιπόν και οι συζητήσεις που συμβάλλουν στην πρόληψη, στη μείωση του στίγματος, στην ανάδειξη της ανάγκης για περισσότερα δημόσια αντικαρκινικά νοσοκομεία και για την ψυχολογική υποστήριξη ασθενών και φροντιστών.
Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τα στερεότυπα που υπάρχουν για τον καρκίνο, τις πεποιθήσεις που ντύνουν τις λέξεις μας και στιγματίζουν πολύ συχνά τους ασθενείς. «Η επάρατη νόσος», για παράδειγμα. Για πολλούς ανθρώπους η λέξη «καρκίνος» ισούται με θάνατο, με οριστικό τέλος, αν και η ασθένεια αυτή σήμερα είναι πολλές φορές διαχειρίσιμη, αντίστοιχη με μια χρόνια νόσο.
Είναι και ότι με τον καρκίνο πρέπει «να παλεύει κανείς», «να μάχεται». Αυτός ο θαυμασμός, όμως, και η εξιδανίκευση του ατόμου που νοσεί, μπορεί να προκαλεί ενοχή σε ασθενείς, οι οποίοι βρίσκονται σε πιο δύσκολη κατάσταση. Είναι βέβαιο ότι ο τρόπος που θα διαχειριστεί ένας άνθρωπος αυτό το δύσκολο γεγονός θα επιδράσει στην πορεία της νόσου. Δεν είναι όμως κάτι που είναι απόλυτα στο χέρι του. Η πορεία της νόσου δεν είναι το αποτέλεσμα μιας καλής ή κακής μάχης, που δίνει το άτομο.
Το πιο σημαντικό, οι άνθρωποι που νοσούν από καρκίνο δεν είναι τις περισσότερες φορές σαν πολεμιστές με τα σπαθιά στα χέρια. Είναι εξαντλημένοι σωματικά και ψυχολογικά και μπορεί να βιώνουν μια περίοδο βαθιάς θλίψης και απομόνωσης, πριν φτάσουν στην αποδοχή. Δικαιούνται να μπορούν να περάσουν τα στάδια του πένθους, χωρίς να νιώθουν ενοχές, επειδή δεν δείχνουν δυνατοί.
Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια όπως τόσες άλλες. Ίσως έχει στιγματιστεί τόσο, επειδή σε παλιότερες εποχές ανιχνευόταν στα τελευταία στάδια και πολύ συχνά ο ασθενής πέθαινε. Κι επίσης, όταν κάποιος αναγκάζεται να κάνει χημειοθεραπείες, υπάρχει στην εμφάνιση του κάτι που δηλώνει την ύπαρξη της ασθένειάς του. Ακόμη κι αν κάποιος άνθρωπος είναι χωρίς μαλλιά, πρέπει να κατανοούμε ότι αυτό είναι ένα στάδιο. Είναι μια δύσκολη περίοδος. Είναι μια διαφορετική εικόνα. Είναι σημαντικό να μπορούμε να σεβόμαστε έτσι κι αλλιώς την όποια διαφορετική εμφάνιση των άλλων.
Είναι σημαντικό να μπορούμε να ακούμε τη δυσκολία του άλλου, χωρίς δείχνουμε φρικτά σοκαρισμένοι. Όλα είναι για τους ανθρώπους.
Κι αυτό που σίγουρα χρειάζεται ο καθένας, όταν περνάει μια δύσκολη περίοδο, δεν είναι να ακούσει «μη στενοχωριέσαι» ή «υπάρχουν και χειρότερα» ή «είσαι δυνατή». Όλα αυτά τα λέμε, επειδή δεν έχουμε μάθει να δεχόμαστε πως κάποιος απέναντί μας μπορεί να πονάει κι αυτό πρέπει να του το επιτρέψουμε. Ο ρόλος μας δεν είναι να παίρνουμε τον πόνο των άλλων και ούτε φυσικά να τον υποτιμούμε. Μπορούμε, όμως, να πούμε «αν χρειαστείς κάτι, είμαι εδώ». Ή «πώς μπορώ να σε βοηθήσω;». Ή απλώς να ακούσουμε. Να του δώσουμε χώρο για να μιλήσει ή να κλάψει ή να φοβηθεί.
Ο καρκίνος έχει μια μοναδική ικανότητα να ενώνει τους ανθρώπους. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις μέρες που πέρασα σε ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο ως συνοδός. Δεν θα ξεχάσω τους ανθρώπους, με τους οποίους μοιραστήκαμε για λίγο το δωμάτιο. Ένας άντρας φρόντιζε την αδερφή του, που είχε νοητική αναπηρία και είχε κάνει διπλή μαστεκτομή. Τα δύο αδέλφια ήταν από την επαρχία και βρίσκονταν στο νοσοκομείο πολλά μερόνυχτα, χωρίς να παραπονεθούν ούτε μια στιγμή. Μια ηλικιωμένη γυναίκα είχε συνοδέψει την οικιακή της βοηθό, που ήταν από τη Γεωργία. Είχε στα μάτια της αγωνία, σαν να είχε αρρωστήσει το παιδί της. Δεν θα ξεχάσω την κυρία στο διπλανό δωμάτιο, που ρωτούσε πώς ήμασταν. Τους άγνωστους ανθρώπους, με τους οποίους κοιταζόμασταν στην αίθουσα αναμονής του χειρουργείου και ευχόμασταν περαστικά, χωρίς να ξέρουμε καν ο ένας το όνομα του άλλου.
Υπάρχουν άνθρωποι που τους έχει ενώσει ο καρκίνος, είτε νόσησαν εκείνοι, είτε κάποιος δικός του. Βρίσκουν βοήθεια στην ομάδα, κάνουν το βίωμά τους δύναμη και στηρίζουν άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν άλλοι που δεν θέλουν να μοιραστούν την εμπειρία τους, την αντιμετωπίζουν μόνοι ή με βοήθεια μόνο των συγγενών ή κάποιου ψυχοθεραπευτή και είναι κι αυτό φυσικά μια επιλογή.
Ας μιλάμε, όμως, για τον καρκίνο χωρίς στίγμα, χωρίς τρόμο, χωρίς οίκτο. Είναι μια ασθένεια. Και ναι, μεταμορφώνει τον άνθρωπο. Κάποιοι νιώθουν πως μετά από αυτήν την εμπειρία αρχίζουν πραγματικά να ζουν. Για άλλους μπορεί να είναι ένα πολύ επώδυνο ταξίδι, το οποίο πρέπει να είναι σεβαστό.
Τέλος, ως κοινωνία, οφείλουμε να αναζητάμε και να προωθούμε την επιστημονική γνώση για τον καρκίνο και να διεκδικούμε υποστήριξη για τους ανθρώπους που νοσούν και τους φροντιστές τους, υποστήριξη που αφορά και στο σώμα τους αλλά και στην ψυχή τους.
