Το φωτογραφικό έργο «Naïve Ukrainian Gardens» (Ναΐφ Ουκρανικοί Κήποι) του Ουκρανού ντοκιμαντερίστα και φωτογράφου Sergii Polezhaka είναι μια συγκλονιστική οπτική μελέτη για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αντί να εστιάσει αποκλειστικά στις άμεσες εικόνες των μαχών, ο Polezhaka χρησιμοποιεί τους ιδιωτικούς και δημόσιους κήπους ως σύμβολο της ουκρανικής κοινωνίας, της ανθεκτικότητας και της βαθιάς σύνδεσης με τη γη.
Το κεντρικό μήνυμα του έργου: Η έννοια της «Zemlya».
Στα ουκρανικά, η λέξη zemlya σημαίνει ταυτόχρονα γη, χώμα, χώρα και τόπος. Το έργο γεννήθηκε από την ανάγκη του φωτογράφου να εξηγήσει στο ξένο κοινό τι σημαίνει αυτή η γη για τους Ουκρανούς και γιατί συνεχίζουν να την καλλιεργούν ακόμα και όταν τα πάντα γύρω τους καίγονται.
Ο ενδιάμεσος χώρος: Ο Polezhaka σημειώνει ότι ο κήπος έχει μια ιδιαίτερη ψυχολογική σημασία: δεν είναι τόσο οικείος όσο το δωμάτιο ενός σπιτιού, αλλά ούτε τόσο δημόσιος όσο μια πλατεία. Είναι ένας χώρος φροντίδας που δέχτηκε τη βία και την επιθετικότητα των εισβολέων.
Τελετουργίες Αντίστασης: Η πράξη της σποράς, του ποτίσματος και της φροντίδας των λουλουδιών μέσα στα συντρίμμια αποτελεί μια ζωντανή μορφή ειρηνικής αντίστασης και άρνησης της καταστροφής.
Η συλλογή περιλαμβάνει χιλιάδες φωτογραφίες που τραβήχτηκαν από το 2022 και μετά, κυρίως σε περιοχές γύρω από το Κίεβο που είχαν βρεθεί υπό ρωσική κατοχή:
Τανκς ανάμεσα σε λαχανικά: Ένα εγκαταλελειμμένο και κατεστραμμένο ρωσικό τανκ να στέκεται στη μέση ενός περιβολιού, με σειρές από φρέσκα λαχανικά να μεγαλώνουν γύρω του.
Ροδώνες στα ερείπια: Ανθισμένοι κήποι με τριαντάφυλλα που φροντίζονται σχολαστικά ακριβώς μπροστά από βομβαρδισμένα και ολοσχερώς κατεστραμμένα σπίτια.
Οχυρωμένα δέντρα: Χαντάκια και χαρακώματα σκαμμένα γύρω από τις ρίζες δέντρων, όπως οι κερασιές, σε μια προσπάθεια των κατοίκων να τα προστατεύσουν από τα θραύσματα.
Πολεμικά βραχοκήπια: Κάτοικοι που καθαρίζουν τα ναρκοπέδια από τα κτήματά τους και χρησιμοποιούν θραύσματα από οβίδες και βλήματα για να διακοσμήσουν τις γλάστρες και τους βραχόκηπούς τους.
Στο φωτογραφικό του έργο-ντοκιμαντέρ, ο Sergii Polezhaka απεικονίζει τον συνεχιζόμενο ρωσοουκρανικό πόλεμο μέσα από εικόνες κατεστραμμένων κήπων και σπιτιών σε όλη τη χώρα. Σε αυτή τη σειρά, ο δημιουργός βλέπει τον κήπο ως σύμβολο της ουκρανικής κοινωνίας και των αξιών της. Οι εικόνες όχι μόνο μαρτυρούν τη βιαιότητα του πολέμου, αλλά ενθαρρύνουν επίσης τους θεατές να τον αναλογιστούν εξερευνώντας θέματα αξιοπρέπειας, ζήλιας και αντοχής, καθώς και λαμβάνοντας υπόψη τον εθνικό μύθο στην αντίληψή τους για την ουκρανική κοινωνία και την αποικιακή προοπτική των Ρώσων εισβολέων.
Στην Μποχντανίβκα, στην περιοχή του Κιέβου, Ρώσοι κατέλαβαν και έμειναν σε ένα από τα σπίτια στην άκρη του χωριού. Αυτό το μεσαίου μεγέθους σπίτι διέθετε έναν κήπο μικτού στυλ που συνδύαζε πεύκα με την ουκρανική τριανταφυλλιά και ένα περιποιημένο γκαζόν. Ένας γείτονας, ο οποίος είχε σβήσει μια πυρκαγιά εκεί, μίλησε στον φακό του Polezhaka για την τελευταία ενέργεια του ρωσικού τανκ που χτύπησε το σπίτι. Εκτός από την καταστροφή, οι Ρώσοι άφησαν ένα σημάδι, μία λέξη, ένα «συμπέρασμα», μία «αποτίμηση» σε έναν από τους τοίχους. Μια περιφρονητική ετυμηγορία: «Αστοί»……
Επισκεπτόμενοι την σελίδα του Polezhaka συνταξιδεύετε μαζί τουστους«Naïve Ukrainian Gardens», στις «Γέφυρες του Ντονμπάς».
Όπως σημειώνει ο δημιουργός, το «Γέφυρες του Ντονμπάς» είναι ένα μεταφορικό φωτογραφικό δοκίμιο για τα κενά επικοινωνίας μεταξύ και εντός των ουκρανικών και ρωσικών κοινωνιών, το οποίο παρουσιάζεται μέσα από εικόνες γεφυρών που ανατινάχθηκαν κατά τη διάρκεια μιας συνεχιζόμενης σύγκρουσης στην Ανατολική Ουκρανία, γνωστή ως περιοχή Ντονμπάς.
Στην σελίδα του σελίδα του Polezhaka,παρατίθεται επίσης ένα δείγμα- τρέιλερ υπό τον τίτλο «Aftermath VR: Euromaidan». Το πλήρες έργο είναι ένα καθηλωτικό ντοκιμαντέρ για την επανάσταση του Euromaidan στο Κίεβο της Ουκρανίας. Το δείγμα- τρέιλερ μας δείχνει τον δρόμο όπου συνέβη η αιματοχυσία στις 20 Φεβρουαρίου 2014, ακολουθώντας μία ιδιαίτερα πρωτότυπη τεχνική: Ανακατασκευάζεται μέσω φωτογραμμετρίας και CGI. Οι θεατές που γίνονται δέκτες αυτής της εμπειρίας έχουν την ευκαιρία να επαναλάβουν την πορεία των διαδηλωτών που ανακτούσαν τον δρόμο από τις αστυνομικές δυνάμεις. Η ιστορία είναι ένα χρονικό εκείνης της ημέρας με έντονη έμφαση στο αρχειακό υλικό. Οι αναμνήσεις των ανθρώπων που ήταν εκεί καταγράφονται ως συνεντεύξεις σε βίντεο 360° και πραγματοποιήθηκαν σε μέρη όπου βρίσκονταν εκείνο το τραγικό πρωί. Η σελίδα του Polezhaka συμπληρώνεταιμε δείγματα γραφής του των τελευταίων δεκατριών χρόνων.
Για αυτήν την «Zemlya», για αυτήν την Γη, ο σκηνοθέτης Cary Joji Fukunaga που την περπάτησε και την ένιωσε τον Απρίλιο του 2022, μόλις σχεδόν που είχε αρχίσει ο πόλεμος, την περιέγραψε «Σε όλη την Ουκρανία έχω δει όμορφα καλλιεργημένα παρτέρια με τουλίπες, νάρκισσους και φορσύθια. Σε πάρα πολλά χωριά κατά μήκος του μετώπου, οι ιδιοκτήτες έχουν φύγει. Δεν ξέρω αν έφυγαν ή αν έχουν πεθάνει, αλλά οι κήποι τους παραμένουν, ανθίζοντας έντονα κάτω από τη σκιά του πολέμου, χωρίς κανείς να εκτιμήσει τη δόξα τους». Αυτούς τους κήπους, αυτές τις ιδιαίτερες ομορφιές προσπάθησε να αποτυπώσει ο Sergii Polezhaka με τη φωτογραφική του ματιά, συνθέτοντας την δική του φωτογραφική ωδή «Naïve Ukrainian Gardens» (Ναΐφ Ουκρανικοί Κήποι) με μια ευαισθησία που στέκεται με σεβασμό απέναντι στην εμβληματική ταινία «Γη» του σκηνοθέτη Αλεξάντερ Ντοβζένκο και συνομιλεί καλλιτεχνικά επάξια με την μουσική επένδυση της ταινίας από το συγκρότημα DakhaBrakha.
Στα ουκρανικά, η λέξη zemlya σημαίνει ταυτόχρονα γη, χώμα, χώρα και τόπος.
Ό,τι δηλαδή ακριβώς υπερασπίζονται οι Ουκρανοί και έχει αρχίσει να γίνεται φανερό πως δεν τεμαχίζεται αυτή η λέξη. Αν απομένει κάτι είναι να το αντιληφθεί ο ανιστόρητος επιτιθέμενος.
Μιχάλης Κονιόρδος, εκπαιδευτικός https://www.core-econ.org/ , επισκέπτης καθηγητής Πανεπιστημίου Karazin
