Πριν από λίγες ημέρες, σε εκδήλωση με φοιτητές και μέλη πανεπιστημιακού προσωπικού στη Μόσχα, ο Βλάντιμιρ Πούτιν προχώρησε σε μια ιδιαίτερη αναφορά στις όρκες και τις πολικές αρκούδες. Ο Ρώσος πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι οι όρκες τρέφονται με πολικές αρκούδες, προσθέτοντας ότι «αυτή είναι η τροφική αλυσίδα. Τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται γι’ αυτό, ώστε να καταλαβαίνουν σε τι είδους κόσμο ζούμε και γιατί διεξάγουμε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση» – όπως εξακολουθεί να χαρακτηρίζει η Μόσχα τον πόλεμο στην Ουκρανία, σχεδόν 4,5 χρόνια μετά την έναρξή του.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Economist, δεν έχει καταγραφεί περίπτωση όρκας που να έχει καταναλώσει πολική αρκούδα. Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη τοποθέτηση του Πούτιν θεωρείται ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται τις διεθνείς σχέσεις: Έναν κόσμο όπου ο ισχυρότερος επιβάλλεται στον πιο αδύναμο. Πρόκειται για μια λογική που, σύμφωνα με την ανάλυση, ενδέχεται να αποτυπωθεί και στις επόμενες κινήσεις του Ρώσου προέδρου, προκαλώντας αυξανόμενο προβληματισμό στις χώρες του ΝΑΤΟ.
Φόβοι για νέα κλιμάκωση
Έπειτα από τέσσερα και πλέον χρόνια πολέμου, οι ρωσικές δυνάμεις εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα παρατεταμένο αδιέξοδο, με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και βαριά τραυματίες κάθε μήνα. Η σύγκρουση έχει εξελιχθεί σε έναν ιδιαίτερα κοστοβόρο πόλεμο με drones και πυραύλους, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές στην Ουκρανία, ενώ οι συνέπειές του γίνονται πλέον αισθητές και στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Σύμφωνα με τον Economist, παρά το υψηλό κόστος, ο Πούτιν δεν εμφανίζεται διατεθειμένος να κάνει πίσω. Στη Δύση ενισχύεται έτσι ο φόβος ότι θα επιχειρήσει να βγει από αυτό που στη Ρωσία περιγράφεται ως αδιέξοδο, ακολουθώντας μια γνώριμη για τον ίδιο τακτική: Την περαιτέρω κλιμάκωση.
Τα σημάδια της δυτικής ανησυχίας είναι ήδη αρκετά έντονα. Στις 25 Αυγούστου, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ πραγματοποίησε αιφνιδιαστική επίσκεψη στη Μόσχα. Για τον σκοπό του ταξιδιού έχουν διατυπωθεί διαφορετικές εκτιμήσεις. Μία εκδοχή θέλει τον Ράτκλιφ να μεταφέρει στον Πούτιν προειδοποίηση να μην προχωρήσει σε επιθετικές ενέργειες εναντίον κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Μια δεύτερη εκτίμηση αναφέρει ότι παρουσίασε μια ιδιαίτερα αρνητική εικόνα για την πορεία της Ρωσίας και προσπάθησε να τον ωθήσει ξανά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε από τη Σουηδία τη συνδρομή αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων, προκειμένου να ενισχυθεί η επιτήρηση των συνόρων της με τη Ρωσία και να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος πιθανών παραβιάσεων.
Η Γερμανία, την ίδια στιγμή, προετοιμάζεται να κατηγορήσει επίσημα τη Ρωσία για επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου, ενώ εξετάζεται και το ενδεχόμενο επιβολής νέων κυρώσεων.
Στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία γνωστοποίησε ότι κατέστρεψε ρωσικό ναυτικό drone, το οποίο φέρεται να είχε στοχοποιήσει πλατφόρμα γεώτρησης εντός των χωρικών της υδάτων. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 25 Αυγούστου, η Σλοβακία ανακοίνωσε ότι απέτρεψε εμπρηστική ενέργεια σε εργοστάσιο παραγωγής drones.
«Το Κίεβο άνοιξε το κουτί της Πανδώρας»
Παράλληλα, ο Πούτιν επέλεξε να τοποθετηθεί δημόσια για τις ολοένα πιο αποτελεσματικές ουκρανικές επιθέσεις με drones σε περιοχές βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια. Οι επιθέσεις έχουν μεταξύ άλλων ως στόχους διυλιστήρια, εγκαταστάσεις logistics, αλλά και αποθηκευτικούς χώρους της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου στη Ρωσία.
Κατά τη διάρκεια ομιλίας του στις 22 Αυγούστου, ο Ρώσος πρόεδρος κατηγόρησε το Κίεβο ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας» και προειδοποίησε για «αντίποινα στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας σας».
Την ίδια ημέρα, απευθυνόμενος στην Ενωμένη Ρωσία, το κυβερνών κόμμα του Κρεμλίνου, ο Πούτιν απέρριψε οποιαδήποτε συζήτηση για τερματισμό της σύγκρουσης. «Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται», είπε. «Θα κινηθούμε μόνο προς τα εμπρός».
Τα επόμενα βήματα του Πούτιν
Όπως επισημαίνει ο Economist, πηγές που βρίσκονται κοντά στο Κρεμλίνο εκτιμούν ότι, μετά από εβδομάδες εσωτερικού προβληματισμού κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Πούτιν φαίνεται να έχει καταλήξει στην επιλογή της κλιμάκωσης.
Μάλιστα, συνεργάτης που βρίσκεται επί χρόνια στο πλευρό του Ρώσου προέδρου θεωρεί πιθανό ο Πούτιν να ερμήνευσε ακόμη και την επίσκεψη του Ράτκλιφ ως ένδειξη αδυναμίας από την αμερικανική πλευρά.
Όπως αναφέρει η Washington Post, ο Ρώσος πρόεδρος θεωρεί πως η παρατεταμένη αμερικανική εμπλοκή στον πόλεμο με το Ιράν έχει περιορίσει τις δυνατότητες των ΗΠΑ. Κατά την εκτίμησή του, η συγκεκριμένη συγκυρία δημιουργεί μεγαλύτερο περιθώριο στη Ρωσία να ενισχύσει την πίεση τόσο στην Ουκρανία όσο και στην ευρύτερη ευρωπαϊκή σκηνή.
Αντί, λοιπόν, να στείλει μήνυμα «υποχώρησης» μετά τις αμερικανικές προειδοποιήσεις, ο Πούτιν ετοιμάζεται να βρεθεί δίπλα στον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ και να πραγματοποιήσει σειρά επαφών με ηγέτες κρατών που διατηρούν στενούς δεσμούς ή στρατηγικές σχέσεις με τη Μόσχα.
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη διπλή γραμμή που φαίνεται να ακολουθεί το Κρεμλίνο. Από τη μία πλευρά, διατηρεί ενεργό τον δίαυλο επικοινωνίας με την Ουάσινγκτον, χρησιμοποιώντας ως βασικό κανάλι τις υπηρεσίες πληροφοριών.
Από την άλλη, επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι διαθέτει εναλλακτικές διεθνείς συμμαχίες και δεν είναι διατεθειμένο να περιορίσει τις κινήσεις του στις κατευθύνσεις που θέτουν οι ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται να πιέζει τη Μόσχα για διπλωματική λύση στην Ουκρανία, εκτιμώντας ότι ο πόλεμος δεν εξελίσσεται υπέρ της Ρωσίας.
Στο τραπέζι η αποστολή 300.000 έως 400.000 ανδρών
Στην ίδια την Ουκρανία, μια νέα φάση κλιμάκωσης θα μπορούσε να μεταφραστεί κυρίως σε εντατικοποίηση των επιχειρήσεων που ήδη διεξάγει ο ρωσικός στρατός.
Στις 30 Αυγούστου, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει μεγάλης κλίμακας επίθεση εναντίον των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας.
Το Κίεβο θεωρεί ότι τέτοιου είδους χτυπήματα αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της Μόσχας να εξαντλήσει την ουκρανική αντίσταση κατά τη διάρκεια του χειμώνα και προετοιμάζεται ήδη για την αντιμετώπισή τους.
Στο χερσαίο μέτωπο, ρωσικές πηγές υποστηρίζουν ότι ο Πούτιν εμφανίζεται αποφασισμένος να στείλει ακόμη 300.000 έως 400.000 άνδρες στον πόλεμο. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δεν είναι απαραίτητο να ανακοινωθεί νέο κύμα επιστράτευσης, καθώς η προηγούμενη εντολή δεν έχει επισήμως ανακληθεί.
Η κάλυψη των νέων αναγκών σε προσωπικό αναμένεται πιθανότατα να γίνει μέσω πιέσεων από τις περιφερειακές κυβερνήσεις, με στόχο οποιαδήποτε δυσαρέσκεια να παραμείνει περιορισμένη σε τοπικό επίπεδο και να μην εξελιχθεί σε πανεθνικό πολιτικό ζήτημα.
Οι ρωσικές Αρχές φέρονται μάλιστα να εφαρμόζουν ήδη αυτή τη μέθοδο στην Πένζα, περιοχή περίπου 750 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας.
Κανείς δεν γνωρίζει τι σκέφτεται ο Πούτιν
Παρόλα αυτά, κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει με βεβαιότητα τι ακριβώς σκέφτεται ο Πούτιν. Η συγκεκριμένη ανάλυση, πάντως, συνδέει τα κίνητρα για μια πιθανή νέα κλιμάκωση, όπως και την αρχική απόφαση για την εισβολή, με τις εσωτερικές ισορροπίες στη Ρωσία.
Κεντρικός στόχος του Ρώσου προέδρου παραμένει η διατήρηση της εξουσίας του, αλλά και η εξασφάλιση της προσωπικής του ασφάλειας. Ταυτόχρονα, το Κρεμλίνο φαίνεται να αντιμετωπίζει ένα νέο πρόβλημα: Η μέχρι σήμερα σιωπηρή ανοχή της ρωσικής κοινωνίας απέναντι στον πόλεμο παρουσιάζει σημάδια υποχώρησης.
Οι ουκρανικές επιθέσεις σε μεγάλη απόσταση από τα σύνορα, με χτυπήματα σε διυλιστήρια και υποδομές logistics, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στην πρόσβαση στο Διαδίκτυο που επιβάλλουν οι ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας, δημιουργούν ολοένα μεγαλύτερες ρωγμές στην εικόνα μιας κανονικής καθημερινότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία του ανεξάρτητου Levada Centre, το 57% των Ρώσων περιγράφει πλέον την κατάσταση στη χώρα ως «τεταμένη». Στις αιτίες που επικαλούνται περιλαμβάνονται ο πόλεμος, οι απώλειες ανθρώπινων ζωών, η επιστράτευση, οι επιθέσεις με drones, αλλά και η έλλειψη σαφούς προοπτικής για το μέλλον.
Την ίδια ώρα, η εμπιστοσύνη στη ρωσική τηλεοπτική προπαγάνδα φαίνεται να μειώνεται, ενώ αυξάνονται οι νεότεροι που χρησιμοποιούν τα social media για να εκφράσουν την επιθυμία τους να σταματήσει ο πόλεμος. Παράλληλα, καταγράφεται υποχώρηση και στα ποσοστά αποδοχής του Πούτιν.
(Με πληροφορίες από The Economist, The Washington Post)
