Γράφει ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, Δρ Παντείου Πανεπιστημίου (Οθωμανική Κοινωνία –ιστορία και πολιτισμός) Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ ) του Παν.Πειραιά-Δικηγόρος παρ’Αρείω Πάγω.
*
Η έκδοση της τουρκικής αντι-NAVTEX TURNHOS 1105/26, ως αντίδραση στην ελληνική ναυτιλιακή αγγελία HA15-1411/26, δεν δύναται να παραγάγει το αποτέλεσμα που επιδιώκει η τουρκική πλευρά, ήτοι την ακύρωση ή αναστολή ισχύος της ελληνικής αγγελίας και την επιβολή υποχρέωσης προηγούμενης συναίνεσης ή συντονισμού με τις τουρκικές αρχές για τη διεξαγωγή των ερευνητικών εργασιών του έργου Great Sea Interconnector. Πρόκειται για μονομερή διοικητική και επιχειρησιακή γνωστοποίηση, η οποία δεν συνιστά διεθνή δικαιοπραξία οριοθέτησης ούτε δημιουργεί αυτοτελή θαλάσσιο τίτλο.
Ειδικότερα, η μονομερής προβολή αξίωσης επί υφαλοκρηπίδας, ακόμη και όταν συνοδεύεται από κοινοποίηση συντεταγμένων στη Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών, δεν ισοδυναμεί με διεθνή συμφωνία οριοθέτησης ούτε δημιουργεί, αφ’ εαυτής, δικαιώματα αντιτάξιμα έναντι τρίτου κράτους. Η κατάθεση συντεταγμένων αποτελεί γνωστοποίηση της θέσης του οικείου κράτους και όχι διεθνή αναγνώριση της νομιμότητας ή της ακρίβειάς τους. Αντίστοιχα, η έκδοση ναυτιλιακής αγγελίας αποσκοπεί αποκλειστικά στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και στην ενημέρωση των ναυτιλομένων και δεν συνεπάγεται αποδοχή ή αναγνώριση των εκατέρωθεν θαλάσσιων διεκδικήσεων.
Περαιτέρω, οι αρχές που αποτυπώνονται στα άρθρα 74 παρ. 3 και 83 παρ. 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιβάλλουν στα ενδιαφερόμενα κράτη, εν αναμονή της οριστικής οριοθέτησης, την καταβολή κάθε δυνατής προσπάθειας για την επίτευξη προσωρινών πρακτικών διευθετήσεων και την αποχή από ενέργειες που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο ή να παρεμποδίσουν την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Οι σχετικές υποχρεώσεις, στο μέτρο που αντανακλούν εθιμικούς κανόνες διεθνούς δικαίου, δεσμεύουν τα κράτη ανεξαρτήτως συμβατικής συμμετοχής στη Σύμβαση. Δεν συνεπάγονται, ωστόσο, γενική απαγόρευση κάθε μονομερούς τεχνικής δραστηριότητας ούτε θεμελιώνουν δικαίωμα μονομερούς αρνησικυρίας υπέρ οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου κράτους.
Υπό το πρίσμα της νομολογίας Guyana κατά Suriname (2007) και Ghana κατά Côte d’Ivoire (2017), η νομιμότητα των ερευνητικών εργασιών πρέπει να αξιολογείται βάσει του πραγματικού χαρακτήρα, της έκτασης και των συνεπειών τους. Απαιτείται, συνεπώς, σαφής διάκριση μεταξύ τεχνικών εργασιών αποτύπωσης, χαρτογράφησης και διερεύνησης του θαλάσσιου βυθού και δραστηριοτήτων εξερεύνησης ή εκμετάλλευσης φυσικών πόρων, οι οποίες ενδέχεται να μεταβάλουν ουσιωδώς την υφιστάμενη κατάσταση και να δημιουργήσουν μη αναστρέψιμα τετελεσμένα. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη για την αντικειμενική αξιολόγηση των εργασιών του Great Sea Interconnector.
Επομένως, η τουρκική αντι-NAVTEX μπορεί να εκληφθεί ως επίσημη γνωστοποίηση της τουρκικής διαμαρτυρίας και διατήρηση των προβαλλόμενων αξιώσεών της, όχι όμως ως πράξη με υπερκείμενη ή ακυρωτική ισχύ έναντι της ελληνικής αγγελίας. Δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διεθνή διαδικασία οριοθέτησης, να προσδώσει διεθνή ισχύ σε μονομερώς καθορισμένες συντεταγμένες ούτε να επιβάλει στην Ελληνική Δημοκρατία υποχρέωση συμμόρφωσης προς μια μη συμφωνημένη και μη δικαστικώς διαπιστωμένη θαλάσσια οριοθέτηση. Οποιαδήποτε αντίθετη ερμηνεία θα ισοδυναμούσε με αναγνώριση μονομερούς δικαιώματος αρνησικυρίας, ασύμβατου με τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
