Οι πολίτες της Δύσης δεν ψηφίζουν πλέον απαραίτητα τον πιο έμπειρο πολιτικό. Ψηφίζουν εκείνον που μοιάζει πιο αυθεντικός, πιο άμεσος και -κυρίως- λιγότερο “συστημικός”. Η φθορά των κομματικών μηχανισμών, η κόπωση απέναντι στις ελίτ και η αίσθηση ότι η πολιτική αδυνατεί να απαντήσει στις πραγματικές αγωνίες των πολιτών οδηγούν όλο και περισσότερους ψηφοφόρους προς πρόσωπα που εμφανίζονται ως αυθεντικά, άμεσα και έξω από το σύστημα. Αυτή η νέα πολιτική πραγματικότητα ευνοεί και τη δημιουργία νέων κομματικών σχηματισμών.
Η τάση αυτή δεν είναι εντελώς καινούργια. Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν πολιτικά πρόσωπα που κατάφεραν να αμφισβητήσουν τα παραδοσιακά κομματικά σχήματα είτε δημιουργώντας νέους φορείς είτε εκφράζοντας μια έντονη αντισυστημική δυναμική. Ο Εμμανουέλ Μακρόν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτικού ο οποίος δημιούργησε ενά νέο κομματικό φορέα που κατάφερε να παρακάμψει το ιστορικό δίπολο Σοσιαλιστών και Ρεπουμπλικάνων στη Γαλλία. Η Τζώρτζια Μελόνι στην Ιταλία κατάφερε να μετατρέψει ένα περιφερειακό κόμμα σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη εκφράζοντας τη φθορά του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος.
Η κρίση εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά κόμματα αποτυπώνεται πλέον σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σε πολλές χώρες, τα ιστορικά σοσιαλδημοκρατικά και κεντροδεξιά κόμματα καταγράφουν σταθερή εκλογική υποχώρηση, ενώ ενισχύονται προσωποκεντρικά ή αντισυστημικά σχήματα. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κοινωνική αυθεντικότητα συχνά αποκτά μεγαλύτερη πολιτική δύναμη από τη θεσμική εμπειρία.
Σε αυτή τη νέα τάση συναντούμε και τον YouTuber και TikToker, Φειδία Παναγιώτου ο οποίος μετέτρεψε τη διαδικτυακή του δημοτικότητα σε μια εντυπωσιακή πολιτική πορεία στην Κύπρο και την Ευρώπη. Δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο το ποσοστό που έλαβε to κόμμα που ίδρυσε στις εκλογές στην Κύπρο (5,4%) ούτε οι 4 έδρες που κέρδισε.
Η δημόσια απήχηση της Μαρίας Καρυστιανού δείχνει, επίσης, ότι σημαντικό τμήμα της κοινωνίας αναζητά πρόσωπα που δεν προέρχονται από τον στενό πυρήνα του πολιτικού συστήματος. Όλα δείχνουν ότι μπορεί να αξιοποιήσει την απογοήτευση των ψηφοφόρων απέναντι στο κατεστημένο. Ανεξάρτητα από το πού μπορεί να οδηγηθεί πολιτικά, εκφράζει μια βαθύτερη κοινωνική ανάγκη: την αναζήτηση προσώπων που μοιάζουν να προέρχονται πραγματικά από την κοινωνία και όχι από τη μακρά αναπαραγωγή ενός κλειστού πολιτικού προσωπικού.
Φειδείας Παναγιώτου και -ενδεχομένως- Μαρία Καρυστιανού επιβεβαιώνουν ότι ένα μέρος της κοινωνίας αναζητά πλέον πολιτική εκπροσώπηση έξω από τις παραδοσιακές κομματικές διαδρομές. Πολλοί πολίτες αναζητούν νέα πρόσωπα που να μοιάζουν με -ή να είναι- επιδραστές (influencers), τηλεοπτικές φιγούρες (ή/και youtubers) ή “αντισυστημικούς”, παρά σε παραδοσιακούς πολιτικούς με κομματική διαδρομή και θεσμική εμπειρία.
Δεν είναι τυχαίο ότι θεωρητικοί όπως η Hélène Landemore υποστηρίζουν πως η δημοκρατία λειτουργεί αποτελεσματικότερα όταν οι πολίτες συμμετέχουν ουσιαστικά στη λήψη αποφάσεων και όχι μόνο κάθε τέσσερα χρόνια μέσω εκλογών. Η αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στις ελίτ και στους παραδοσιακούς διαμεσολαβητές της πολιτικής τροφοδοτεί ακριβώς αυτή τη ρητορική.
Σε αυτή την εποχή που η κοινωνική αυθεντικότητα αποκτά μεγαλύτερη πολιτική δύναμη από τη θεσμική εμπειρία, η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα μέσω ενός νέου πολιτικού φορέα συνιστά μια πολιτική κίνηση υψηλού ρίσκου. Η μεγάλη εκλογική ήττα του 2023, η αποχώρηση από την ηγεσία, η παραίτηση του από Βουλευτής και η σχετικά γρήγορη επανεμφάνιση μέσα από έναν νέο κόμμα δημιουργούν το ερώτημα αν μια κοινωνία που αναζητά νέα πρόσωπα και διαφορετικές πολιτικές διαδρομές είναι διατεθειμένη να επενδύσει ξανά σε ένα γνώριμο πολιτικό κεφάλαιο.
Γιατί στην εποχή των πολιτικών influencers, η αναγνωρισιμότητα μπορεί να κερδίζει την προσοχή των πολιτών – όχι όμως απαραίτητα και την εμπιστοσύνη τους σε βάθος χρόνου.
Αλλά ίσως αυτά να θεωρούνται ακόμη ψιλά γράμματα.
