Η ανάθεση της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης στον Γκάντι Άιζενκοτ από τον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, στις 8 Νοεμβρίου, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην ισραηλινή πολιτική σκηνή. Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια του Ισραήλ, οι περιφερειακές ισορροπίες και οι σχέσεις του με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον αραβικό κόσμο βρίσκονται σε διαρκή αναδιαμόρφωση.
Η εντολή, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με εξασφαλισμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Παρά τις 67 συστάσεις βουλευτών υπέρ του Άιζενκοτ, οι πολιτικές και κομματικές αντιθέσεις εξακολουθούν να δυσκολεύουν τον σχηματισμό σταθερής κυβέρνησης. Για την Αθήνα, επομένως, το ζητούμενο δεν είναι να προεξοφλήσει τη διάρκεια ή τον προσανατολισμό της νέας ισραηλινής κυβέρνησης, αλλά να αξιολογήσει τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η πολιτική μετάβαση στη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών.
Η Τουρκία και τα όρια της στρατηγικής σύγκλισης
Η ελληνοϊσραηλινή συνεργασία έχει αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο τα τελευταία χρόνια, κυρίως στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της τεχνολογίας και της ενέργειας. Η σύγκλιση αυτή συνδέεται με κοινά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να σημαίνει ότι Αθήνα και Τελ Αβίβ αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο όλες τις περιφερειακές εξελίξεις.
Η Τουρκία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει τις αναθεωρητικές διεκδικήσεις της Άγκυρας ως κεντρική πρόκληση για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή. Το Ισραήλ, αντίθετα, αξιολογεί τις σχέσεις του με την Τουρκία μέσα από ένα ευρύτερο πλέγμα συμφερόντων, στο οποίο συνυπολογίζονται η Συρία, η περιφερειακή ασφάλεια, οι εμπορικές σχέσεις και οι ισορροπίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή σύγκλιση Αθήνας και Τελ Αβίβ δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως δεδομένη και μόνιμη αντιπαράθεση με την Άγκυρα. Ενδεχόμενη εξομάλυνση των ισραηλινοτουρκικών σχέσεων, ακόμη και αν δεν είναι άμεση ή εύκολη, θα μπορούσε να μεταβάλει τις περιφερειακές ισορροπίες. Η Ελλάδα χρειάζεται, συνεπώς, μια στρατηγική συνεργασίας με το Ισραήλ που να διατηρεί την αξία της ανεξάρτητα από τις διακυμάνσεις των σχέσεων Τελ Αβίβ και Άγκυρας.
Η Κύπρος ως ουσιαστικός πυλώνας της συνεργασίας
Η Κύπρος αποτελεί το σημείο στο οποίο η ελληνοϊσραηλινή συνεργασία αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική σημασία. Η ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, η προστασία των θαλάσσιων υποδομών και η διασύνδεση των ενεργειακών δικτύων συνδέονται άμεσα με τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η πρόσφατη τριμερής συνάντηση των αρμόδιων αμυντικών αξιωματούχων Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στην Αθήνα, στις 5 Νοεμβρίου, επιβεβαίωσε τη διάθεση εμβάθυνσης της συνεργασίας. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η θαλάσσια ασφάλεια, η προστασία κρίσιμων υποδομών, η αμυντική και τεχνολογική συνεργασία, καθώς και η προοπτική κοινών πρωτοβουλιών μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών.
Η σημασία αυτής της συνεργασίας είναι σαφής, χρειάζεται όμως και ρεαλιστική αποτίμηση. Η τριμερής σχέση δεν συνιστά στρατιωτική συμμαχία με αυτόματες εγγυήσεις αμοιβαίας συνδρομής. Η πολιτική της αξία βρίσκεται στη σταθερή συνεννόηση, στην ενίσχυση της επιχειρησιακής συνεργασίας και στη δημιουργία κοινών συμφερόντων που αυξάνουν το κόστος αποσταθεροποιητικών ενεργειών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η κοινή θέση των τριών χωρών απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η απόρριψή του από τις τρεις πλευρές αναδεικνύει τη σημασία της συντονισμένης διπλωματικής παρουσίας, χωρίς να υποκαθιστά τις διεθνείς νομικές διαδικασίες και τις επιμέρους θέσεις των κρατών.
Άμυνα και ενέργεια: από τις συμφωνίες στη στρατηγική ανθεκτικότητα
Η συνεργασία με το Ισραήλ έχει πλέον και μετρήσιμη αμυντική διάσταση. Η διακυβερνητική συμφωνία για την ανάπτυξη της αντιπυραυλικής, αντιαεροπορικής και αντι-drone αρχιτεκτονικής «Ασπίδα του Αχιλλέα», συνολικού προϋπολογισμού 3,035 δισ. ευρώ, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η προβλεπόμενη συμμετοχή 19 ελληνικών επιχειρήσεων, με ελληνικό μερίδιο που υπερβαίνει το 25%.
Το κρίσιμο ζήτημα για την Ελλάδα είναι η συγκεκριμένη συνεργασία να ενισχύσει όχι μόνο τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά και την εγχώρια τεχνολογική και παραγωγική βάση. Η μεταφορά τεχνογνωσίας, η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών και η δυνατότητα ανάπτυξης παραγωγικών δυνατοτήτων στην Ελλάδα μπορούν να προσδώσουν μακροπρόθεσμη αξία στη συμφωνία.
Αντίστοιχη γεωπολιτική διάσταση έχει ο Great Sea Interconnector. Η ολοκλήρωση, στις 6 Νοεμβρίου, της ελληνικής αδειοδοτικής διαδικασίας για τις έρευνες βυθού και τις εργασίες που συνδέονται με την πόντιση του καλωδίου αποτελεί σημαντικό βήμα για τη διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με προοπτική μελλοντικής επέκτασης προς το Ισραήλ. Οι αντιδράσεις της Τουρκίας και η έκδοση αντί-navtex υπενθυμίζουν, ωστόσο, ότι οι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή δεν είναι αποκομμένες από τις γεωπολιτικές και θαλάσσιες αντιπαραθέσεις.
Η εξέλιξη του έργου θα κριθεί από την τεχνική και οικονομική του βιωσιμότητα, τη χρηματοδοτική του υποστήριξη και τη δυνατότητα διαχείρισης των περιφερειακών εντάσεων. Η σημασία του υπερβαίνει την ενεργειακή διασύνδεση: αφορά τη θέση της Ελλάδας και της Κύπρου στα ευρωπαϊκά δίκτυα και τη δυνατότητα σύνδεσης της Ανατολικής Μεσογείου με την ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά.
Το ελληνικό στρατηγικό ζητούμενο
Η πολιτική μετάβαση στο Ισραήλ δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον αξιολόγησης για την Αθήνα. Ο Άιζενκοτ, με τη μακρά στρατιωτική του διαδρομή και την εμπειρία του ως αρχηγού των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, γνωρίζει σε βάθος τις προκλήσεις ασφαλείας της χώρας του. Η εξωτερική πολιτική, ωστόσο, θα διαμορφωθεί από τις ανάγκες της ισραηλινής κοινωνίας, τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες και τις περιφερειακές προτεραιότητες της νέας κυβέρνησης, εφόσον αυτή σχηματιστεί.
Για την Ελλάδα, η ουσία βρίσκεται στη διατήρηση μιας ισχυρής και πολυεπίπεδης σχέσης με το Ισραήλ, χωρίς στρατηγική εξάρτηση από τις πολιτικές επιλογές οποιασδήποτε ισραηλινής κυβέρνησης. Η συνεργασία με την Κύπρο, η ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας, η ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και η ενεργειακή διασύνδεση αποτελούν πεδία στα οποία η ελληνική πλευρά διαθέτει άμεσα και μακροπρόθεσμα συμφέροντα.
Η πραγματική δοκιμασία της ελληνικής στρατηγικής δεν θα είναι αν το Ισραήλ παραμείνει κοντά στην Αθήνα σε μια συγκεκριμένη συγκυρία. Θα είναι αν η Ελλάδα θα έχει καταφέρει να αξιοποιήσει αυτή τη συνεργασία ώστε να ενισχύσει τη δική της θέση, να θωρακίσει ουσιαστικά την Κύπρο και να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στις περιφερειακές εξελίξεις.
Η στρατηγική αξία της ελληνοϊσραηλινής σχέσης θα κριθεί τελικά από το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει τη διμερή σύγκλιση σε σταθερή εθνική ισχύ και σε διαρκές γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
