Αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη είναι ένα κοινωνικό ξέσπασμα με σαφή πολιτική αιτία. Ένα ξέσπασμα απέναντι σε ένα μοντέλο που φορτώνει κάθε κρίση στους ίδιους ανθρώπους. Τα συστημικά μέσα μπορεί να μας ζουμάρουν στην ένταση και τις φωτιές, αλλά δεν πρέπει να χάσουμε το μήνυμα.
Ξεκίνησε από μαθητές που ζητούσαν καθηγητές και κτίρια που δεν καταρρέουν. Μέσα σε έναν μήνα τους ακολούθησαν γονείς, εκπαιδευτικοί, νοσηλευτές, πυροσβέστες, συνδικάτα, αγρότες, συνταξιούχοι. Στις 17 Οκτωβρίου βγήκαν στους δρόμους της Γαλλίας 550.000 άνθρωποι, και την ίδια μέρα διαδήλωσαν Βρυξέλλες, Μιλάνο και Λισαβόνα.
Μια τέτοια συμπόρευση μαθητών με συνταξιούχους και αγροτών με εκπαιδευτικούς, τη συγκολλά μια κοινή εμπειρία. Ότι ο κόπος δεν αρκεί πια για μια αξιοπρεπή ζωή. Οι νέοι το λένε πιο απλά, λένε φοβούνται για το μέλλον τους.
Ποιος πληρώνει τις κρίσεις;
Η Ευρώπη ζει από το 2008 μέσα σε μια αλυσίδα κρίσεων, η χρηματοπιστωτική, η πανδημία, η ενεργειακή, και τώρα ο πόλεμος στο Ιράν. Κάθε φορά ο λογαριασμός μοιράστηκε με τον ίδιο τρόπο. Πλήρωσαν οι μισθωτοί, οι νέοι και τα δημόσια αγαθά, ενώ όσοι κέρδισαν από την κρίση κράτησαν τα κέρδη τους.
Ο πόλεμος στο Ιράν υπερδιπλασίασε την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη ανέβηκε στο 3,8%, από 2,2% πριν από έναν χρόνο, με την ενέργεια να ακριβαίνει σχεδόν κατά 19%. Σε αρκετές από τις χώρες όπου ξέσπασαν κινητοποιήσεις, ο πληθωρισμός διπλασιάστηκε ή και τριπλασιάστηκε.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν είναι μόνο πόσο ακρίβυνε η ζωή, αλλά ποιος σηκώνει το βάρος. Για πολέμους που δεν κάναμε εμείς, τα πληρώνουμε εμείς στο τέλος. Στη Γαλλία η κυβέρνηση ετοιμάζει περικοπές 54 δισ. ευρώ και νέο πάγωμα των μισθών στο Δημόσιο, κατά τα συνδικάτα το τέταρτο συνεχόμενο. Οι μισθοί παγώνουν τη στιγμή που οι τιμές τρέχουν.
Την ίδια ώρα, η πρόταση έξι κρατών μελών για ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών δεν βρίσκει πλειοψηφία. Η Ευρώπη διστάζει να αγγίξει τα κέρδη του πολέμου, αλλά δεν διστάζει να παγώσει τον μισθό του δασκάλου.
Για τη γενιά που διαδηλώνει, το κοινωνικό συμβόλαιο έχει σπάσει. Η υπόσχεση ήταν απλή: Σπούδασε, Δούλεψε, και θα έχεις σπίτι, ασφάλεια. Αυτή η γενιά σπούδασε, δούλεψε και τελικά , άνθρακας ο θησαυρός ! Ούτε το ενοίκιο δεν βγαίνει!
Η απάντηση της εξουσίας
Οι κυβερνήσεις απάντησαν σε δύο γλώσσες: της αστυνομίας και της λογιστικής. «Δεν έχουμε λεφτά». «Μην διαδηλώνετε». Αυτό μας είπαν.
Η λογιστική γλώσσα λέει ότι λεφτά δεν υπάρχουν. Τον Ιούλιο του 2025, όμως, η ΕΕ επέτρεψε σε 15 κράτη, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες χωρίς δημοσιονομικές κυρώσεις. Το περιθώριο φτάνει το 1,5% του ΑΕΠ τον χρόνο, για τέσσερα χρόνια.
Χρήματα, βρίσκονται όταν υπάρχει πολιτική βούληση. Για το σχολείο και τη στέγη, η βούληση αυτή δεν υπήρξε.
Η μείωση των μαθητών είναι ευκαιρία για καλύτερο σχολείο, όχι πρόσχημα για λιγότερους δασκάλους. Κανένα πάγωμα μισθών και συντάξεων όσο ο πληθωρισμός τρέχει. Οι κατώτατοι μισθοί και οι αμοιβές στο Δημόσιο πρέπει να αναπροσαρμόζονται με βάση το πραγματικό κόστος ζωής. Αλλιώς κάθε κρίση μετατρέπεται σε μόνιμη μείωση του βιοτικού επιπέδου.
Οι διαδηλωτές δεν ζητούν το αδύνατο. Αφού η Ευρώπη βρήκε δημοσιονομικό χώρο για τα όπλα, μπορεί να βρει και για τα σχολεία. Τα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών πρέπει να φορολογηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Τι συμβαίνει, λοιπόν, στην Ευρώπη που βρίσκεται στους δρόμους; Συμβαίνει ότι μια γενιά ζητά πίσω το μέλλον που της υποσχέθηκαν.
Και η Ελλάδα;
Η Ελλάδα δεν θα μείνει θεατής. Έχει τον υψηλότερο πληθωρισμό από τις χώρες της Ευρώπης, οι νέοι της ανεξαρτητοποιούνται σχεδόν στα 31, και οι μαθητές της ζητούν ό,τι και οι ευρωπαίοι μαθητές. Η λύση της κυβέρνησης; Η ίδια με την Γαλλία και χειρότερη : «δεν έχουμε λεφτά» και ιδιωτικά πανεπιστήμια με έναν νόμο που είναι καταφανώς αντισυνταγματικός (αλλά τον κάναμε με το έτσι θέλω συνταγματικό), χωρίς κτηριακές υποδομές (πανεπιστήμια σε ένα διαμέρισμα), χωρίς σοβαρά προγράμματα σπουδών, για να αγοράζει όποιος μπορεί το πτυχίο του.
Οι κυβερνήσεις μπορούν να την ακούσουν τώρα ή να τη συναντήσουν αργότερα, στην κάλπη και στον δρόμο.
