Η Μαργαρίτα Παπανδρέου δεν έμεινε στην Ιστορία επειδή υπήρξε σύζυγος ενός Πρωθυπουργού της Ελλάδας, του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά ακριβώς γιατί δεν περιορίστηκε ποτέ σε αυτόν τον ρόλο και τον αξιοποίησε για να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των Ελληνίδων.
Σε μια Ελλάδα όπου το στερεότυπο για τη γυναίκα ήταν ακόμη βαθιά ριζωμένο, επέλεξε να έχει δική της φωνή, δική της ταυτότητα, δική της πολιτική και κοινωνική παρουσία. Και αυτό από μόνο του ήταν μια πράξη αμφισβήτησης.
Η ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας το 1976 από την ίδια, η οποία υπήρξε Πρόεδρός της για 8 χρόνια, εξέφρασε ακριβώς αυτή τη λογική: ότι οι γυναίκες δεν θα περίμεναν απλώς να αλλάξει η κοινωνία γι’ αυτές. Θα οργανώνονταν για να την αλλάξουν οι ίδιες. Η ΕΓΕ έδωσε ιδιαίτερο βάρος στη σύνδεση με τη βάση, πηγαίνοντας σε πόλεις και χωριά, ακούγοντας αγρότισσες, εργαζόμενες, νοικοκυρές, επιστήμονες και νέες γυναίκες και δημιουργώντας ένα μαζικό δίκτυο συμμετοχής.
Αυτό ήταν το μεγάλο μάθημα της Μαργαρίτας Παπανδρέου: ότι τα κινήματα έχουν δύναμη όταν βγάζουν τους ανθρώπους από τη σιωπή.
Και το απέδειξε σε μια εποχή κατά την οποία η ισότητα των συζύγων, η κατάργηση της προίκας, το δικαίωμα μιας γυναίκας να διατηρεί την ταυτότητά της μέσα στον γάμο ή να αποφασίζει για το σώμα της, με τη νομιμοποίηση της άμβλωσης, δεν ήταν αυτονόητα. Χρειάστηκαν συγκρούσεις, διαδηλώσεις, πολιτική πίεση και επιμονή.
Γι’ αυτό η παρακαταθήκη της δεν αφορά μόνο τις γυναίκες της δικής της γενιάς.
Αφορά κυρίως τις νέες και τους νέους σήμερα.
Γιατί υπάρχει ένας μεγάλος κίνδυνος όταν μια γενιά μεγαλώνει έχοντας βρει δικαιώματα ήδη κατοχυρωμένα: να θεωρήσει ότι υπήρχαν πάντα και ότι θα υπάρχουν για πάντα.
Δεν ισχύει.
Σήμερα στην Ευρώπη καταγράφονται ξανά οργανωμένες αντιδράσεις απέναντι στην ισότητα των φύλων, στα αναπαραγωγικά δικαιώματα και στην αυτονομία του γυναικείου σώματος. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προειδοποιήσει για την ενίσχυση κινημάτων που αμφισβητούν κατακτήσεις δεκαετιών και επιχειρούν να επαναφέρουν παρωχημένους ρόλους για τις γυναίκες.
Και εδώ το μήνυμα προς τα κορίτσια πρέπει να είναι καθαρό.
Μην επιτρέψετε σε κανέναν να σας πει ποια πρέπει να είστε.
Μην δεχθείτε ότι η θέση σας είναι διαφορετική, η φωνή σας λιγότερο σημαντική ή το σώμα σας αντικείμενο αποφάσεων άλλων.
Μην πιστέψετε ότι η ισότητα τελείωσε επειδή κάποιοι νόμοι άλλαξαν.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, με τη ζωή της και τη δράση της, απέδειξε ότι ένα στερεότυπο μπορεί να «σπάσει», ένας νόμος μπορεί να αλλάξει, μια κοινωνία μπορεί να μετακινηθεί.
Αλλά τίποτα δεν γίνεται μόνο του.
Χρειάζεται συμμετοχή. Χρειάζεται φωνή. Χρειάζεται συλλογική δράση.
Και κυρίως χρειάζεται κάθε νέα γυναίκα να ξέρει ότι δεν είναι απλώς κληρονόμος των δικαιωμάτων που κατέκτησαν οι προηγούμενες γενιές.
Είναι η επόμενη υπερασπίστριά τους.
