Η πρόληψη μπορεί να σώσει ζωές και στην περίπτωση των γυναικολογικών καρκίνων αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα σύνθημα. Η έγκαιρη αναγνώριση ενός συμπτώματος, ο τακτικός γυναικολογικός έλεγχος και, ειδικά για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ο εμβολιασμός κατά του HPV και ο προσυμπτωματικός έλεγχος μπορούν να αλλάξουν καθοριστικά την πορεία της νόσου.
Η 20ή Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από το 2019 ως Παγκόσμια Ημέρα Γυναικολογικής Ογκολογίας (World Gynecologic Oncology Day), με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γυναικολογικής Ογκολογίας (ESGO) και του ευρωπαϊκού δικτύου ENGAGe.
Η φετινή, όγδοη διοργάνωση του World GO Day, στις 20 Σεπτεμβρίου 2026, έχει πλέον παγκόσμια εμβέλεια: η επίσημη καμπάνια αναφέρει εκατοντάδες δράσεις και συμμετοχή οργανώσεων από δεκάδες χώρες και πέντε ηπείρους. (World GO Day)
Οι πέντε βασικοί γυναικολογικοί καρκίνοι
Όταν μιλάμε για γυναικολογικό καρκίνο δεν μιλάμε για μία ασθένεια. Στην κατηγορία περιλαμβάνονται κυρίως:
- ο καρκίνος των ωοθηκών,
- ο καρκίνος του ενδομητρίου ή της μήτρας,
- ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας,
- ο καρκίνος του αιδοίου,
- ο καρκίνος του κόλπου. (World GO Day)
Οι νόσοι αυτές διαφέρουν σημαντικά ως προς τους παράγοντες κινδύνου, τα συμπτώματα, τις δυνατότητες πρόληψης και τη θεραπεία. Κοινός παρονομαστής, όμως, είναι ότι η ενημέρωση και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές.
Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται
Ένα από τα προβλήματα των γυναικολογικών καρκίνων είναι ότι ορισμένα πρώιμα συμπτώματα μπορεί να θεωρηθούν «συνηθισμένα» και να υποτιμηθούν.
Ανεξήγητη ή ασυνήθιστη κολπική αιμορραγία – ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση –, αιμορραγία μεταξύ περιόδων ή μετά τη σεξουαλική επαφή, επίμονος πόνος στην κοιλιά, στη λεκάνη ή στη μέση, φούσκωμα που επιμένει, αλλαγές στην ούρηση, πόνος ή κνησμός στην περιοχή του αιδοίου είναι συμπτώματα που χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση όταν εμφανίζονται ή επιμένουν.
Η καμπάνια World GO Day επισημαίνει ιδιαίτερα ότι η μη φυσιολογική αιμορραγία και τα συμπτώματα που επιμένουν επί δύο εβδομάδες ή περισσότερο πρέπει να συζητούνται με επαγγελματία υγείας. (World GO Day)
Φυσικά, η παρουσία ενός από αυτά δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνο. Πολλά μπορεί να οφείλονται σε πολύ συχνότερες και καλοήθεις καταστάσεις. Είναι όμως ο γιατρός που πρέπει να το κρίνει.
Καρκίνος των ωοθηκών: ο ύπουλος αντίπαλος
Ο καρκίνος των ωοθηκών παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία επειδή στα αρχικά στάδια μπορεί να μην προκαλεί χαρακτηριστικά συμπτώματα.
Επίμονο φούσκωμα, αίσθημα πίεσης ή πόνος στην κοιλιά και στη λεκάνη, γρήγορος κορεσμός στο φαγητό και αλλαγές στην ούρηση ή στις συνήθειες του εντέρου είναι μεταξύ των συμπτωμάτων που πρέπει να αξιολογούνται, ιδιαίτερα όταν είναι καινούργια και επιμένουν.
Σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίζει και η κληρονομικότητα. Σε ορισμένες οικογένειες, γενετικές μεταλλάξεις αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο και μπορεί να δικαιολογούν γενετική συμβουλευτική και έλεγχο.
Καρκίνος του ενδομητρίου: η αιμορραγία είναι καμπανάκι
Ο καρκίνος του ενδομητρίου συχνά δίνει ένα προειδοποιητικό σημάδι που δεν πρέπει ποτέ να αγνοείται: αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση.
Ασυνήθιστη αιμορραγία πριν από την εμμηνόπαυση, ασυνήθιστες εκκρίσεις και πυελικός πόνος μπορούν επίσης να χρειάζονται διερεύνηση. Η έγκαιρη διάγνωση έχει μεγάλη σημασία, καθώς ο καρκίνος του ενδομητρίου έχει πολύ καλύτερες προοπτικές όταν εντοπίζεται νωρίς. (World GO Day)
Καρκίνος τραχήλου μήτρας: ο καρκίνος που μπορούμε σε μεγάλο βαθμό να προλάβουμε
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της σύγχρονης προληπτικής ιατρικής.
Σχεδόν όλες οι περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας συνδέονται με επίμονη λοίμωξη από τύπους υψηλού κινδύνου του ιού HPV. Οι περισσότερες λοιμώξεις υποχωρούν από μόνες τους, όμως ένα μικρό ποσοστό επιμένει και μπορεί, μετά από χρόνια, να προκαλέσει προκαρκινικές αλλοιώσεις και τελικά καρκίνο. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)
Το 2022 καταγράφηκαν παγκοσμίως περίπου 660.000 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου και περίπου 350.000 θάνατοι, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)
Το μεγάλο όπλο είναι διπλό: εμβολιασμός κατά του HPV και συστηματικός προσυμπτωματικός έλεγχος.
Ο ΠΟΥ έχει θέσει παγκόσμιο στόχο «90-70-90»: 90% των κοριτσιών πλήρως εμβολιασμένα κατά του HPV έως τα 15, 70% των γυναικών να έχουν εξεταστεί με τεστ υψηλής απόδοσης έως τα 35 και ξανά έως τα 45 και 90% των γυναικών στις οποίες εντοπίζεται νόσος να λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)
Η Ελλάδα και οι δωρεάν εξετάσεις
Στην Ελλάδα βρίσκεται σε εφαρμογή το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», το οποίο περιλαμβάνει και τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Το πρόγραμμα αφορά γυναίκες 21 έως 65 ετών με ΑΜΚΑ, ασφαλισμένες ή ανασφάλιστες. Προβλέπει Pap test για τις ηλικίες 21-29 ετών και HPV DNA test για τις γυναίκες 30-65 ετών, καθώς και περαιτέρω δωρεάν διερεύνηση, όπως κολποσκόπηση και βιοψία, όταν υπάρχουν τα προβλεπόμενα ευρήματα. (Υπουργείο Υγείας)
Μάλιστα, τον Ιούνιο του 2026 το υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι το «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» περνά σε νέα φάση από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως το 2030. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου, έως τον Φεβρουάριο του 2026 περισσότερα από 5,2 εκατομμύρια πολίτες είχαν κάνει εξετάσεις στα επιμέρους προγράμματα πρόληψης και σχεδόν 178.000 είχαν εντοπίσει εγκαίρως κάποιο εύρημα σχετικό με καρκίνους ή καρδιαγγειακά νοσήματα. (Υπουργείο Υγείας)
Το τεστ Παπ και η ελληνική υπογραφή στην παγκόσμια πρόληψη
Για την Ελλάδα η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου έχει και ιδιαίτερο συμβολισμό. Το όνομα του Έλληνα γιατρού Γεωργίου Παπανικολάου βρίσκεται πίσω από μία από τις σημαντικότερες εξετάσεις προληπτικής ιατρικής του 20ού αιώνα.
Με τη λήψη κυττάρων από τον τράχηλο και την εξέτασή τους μπορούν να εντοπιστούν κυτταρικές αλλοιώσεις προτού εξελιχθούν σε καρκίνο. Ο ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει την εξέταση Παπανικολάου ανώδυνη και αναίμακτη και υπογραμμίζει τη μεγάλη συμβολή της στη μείωση των περιστατικών και των θανάτων από καρκίνο του τραχήλου. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Σήμερα, η πρόληψη έχει ενισχυθεί ακόμη περισσότερο με τα HPV DNA tests και τον εμβολιασμό.
Το μήνυμα της 20ής Σεπτεμβρίου
Η Παγκόσμια Ημέρα Γυναικολογικής Ογκολογίας δεν υπάρχει για να προκαλεί φόβο. Υπάρχει για να καταπολεμά την άγνοια και τη σιωπή γύρω από ασθένειες για τις οποίες πολλές γυναίκες εξακολουθούν να διστάζουν να μιλήσουν.
Το μήνυμα είναι απλό: γνωρίζουμε το σώμα μας, δεν αγνοούμε επίμονα ή ασυνήθιστα συμπτώματα, κάνουμε τις εξετάσεις που αντιστοιχούν στην ηλικία και στο ατομικό ιστορικό μας και συζητάμε με τον γυναικολόγο μας για την πρόληψη.
Γιατί στον καρκίνο ο χρόνος έχει σημασία. Και σε ορισμένους γυναικολογικούς καρκίνους, ιδιαίτερα στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, η επιστήμη έχει πλέον στα χέρια της εργαλεία όχι μόνο για την έγκαιρη διάγνωση, αλλά και για την πρόληψη πολλών περιστατικών.
