Το φαινόμενο της συχνής απολογητικής συμπεριφοράς των γυναικών εξετάζει σε άρθρο του το Cnn.gr και διερευνά τους κοινωνικούς και ψυχολογικούς λόγους που το προκαλούν. Αφετηρία αποτελεί η εμπειρία της Γκαμπριέλα Κριάν, μιας νεαρής εργαζόμενης από τη Τζόρτζια των ΗΠΑ, η οποία διαπίστωσε ότι ζητούσε συγγνώμη ακόμη και για λάθη που δεν ήταν δική της ευθύνη, όπως όταν ένα καφέ παρέδωσε λανθασμένη παραγγελία. Η ίδια αναγνωρίζει ότι χρησιμοποιεί τη φράση «συγγνώμη» σε πολλές περιπτώσεις όπου δεν φέρει πραγματική ευθύνη, γεγονός που μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι αποδέχεται ένα σφάλμα που δεν της ανήκει.
Ο Στήβεν Χίνσαου, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, αποδίδει αυτή την τάση στις αντικρουόμενες προσδοκίες που επιβάλλει η κοινωνία στα κορίτσια και τις γυναίκες. Μέσα από την έρευνά του ανέπτυξε την έννοια του «τριπλού δεσμού» (triple bind), σύμφωνα με την οποία οι γυναίκες αναμένεται να είναι ταυτόχρονα συμπονετικές και φροντιστικές, φιλόδοξες και ανταγωνιστικές, αλλά και ελκυστικές, ενώ παράλληλα να εκπληρώνουν όλους αυτούς τους ρόλους με φαινομενική ευκολία. Πρόκειται για ένα ανέφικτο σύνολο απαιτήσεων, το οποίο οδηγεί πολλές γυναίκες στο να αισθάνονται ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις προσδοκίες των άλλων. Ως αποτέλεσμα, εσωτερικεύουν την αίσθηση της αποτυχίας και αναπτύσσουν μεγαλύτερη αυτοαμφισβήτηση.
Ο Χίνσαου συνδέει επίσης αυτές τις πιέσεις με την αύξηση ψυχολογικών προβλημάτων στις νεαρές γυναίκες, όπως η κατάθλιψη, το άγχος, οι διατροφικές διαταραχές και ο αυτοτραυματισμός. Κατά την άποψή του, η εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης καθώς η η περίοδος της πανδημίας έχουν επιδεινώσει το πρόβλημα, καθώς τα κορίτσια συγκρίνουν διαρκώς τον εαυτό τους με εξιδανικευμένες εικόνες συνομηλίκων τους, γεγονός που ενισχύει την ανασφάλεια και την αυτοκριτική.
Το άρθρο παρουσιάζει επίσης την περίπτωση της Αλι Χολ, η οποία ζητά συχνά συγγνώμη ακόμη και όταν απλώς ζητά βοήθεια από άλλους ανθρώπους στο πλαίσιο της εργασίας τους. Η ίδια εξηγεί ότι αισθάνεται πως επιβαρύνει τους άλλους και δεν θέλει να αποτελεί πρόβλημα για κανέναν. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτή η συμπεριφορά συνδέεται με την κοινωνική προσδοκία οι γυναίκες να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες απέναντι στα συναισθήματα των άλλων. Έτσι, πολλές φορές απολογούνται όχι για δικές τους πράξεις αλλά για την ενόχληση ή τη δυσφορία που μπορεί να βιώνουν οι άλλοι.
Από την άλλη πλευρά, η κοινωνική ψυχολόγος Καρίνα Σούμαν υποστηρίζει ότι οι άνδρες δεν αποφεύγουν απαραίτητα τις συγγνώμες. Σύμφωνα με έρευνα, ππου διεξήγαγε το 2023, υπάρχει διαφορά στο «κατώφλι» που χρησιμοποιούν άνδρες και γυναίκες για να κρίνουν αν μια πράξη είναι προσβλητική και απαιτεί απολογία. Οι γυναίκες θεωρούν περισσότερες συμπεριφορές ως παραπτώματα που χρήζουν συγγνώμης, ενώ οι άνδρες έχουν υψηλότερο όριο πριν αναγνωρίσουν ότι διέπραξαν κάποιο σφάλμα. Ωστόσο, όταν οι άνδρες αντιληφθούν ότι όντως έκαναν κάτι προσβλητικό, είναι εξίσου πρόθυμοι να απολογηθούν. Έτσι, η αντίληψη ότι οι άνδρες δεν ζητούν ποτέ συγγνώμη μπορεί να οφείλεται περισσότερο σε διαφορετικές αξιολογήσεις των καταστάσεων παρά σε απροθυμία ανάληψης ευθύνης.
Στον επαγγελματικό χώρο, οι συχνές συγγνώμες έχουν διπλή επίδραση. Από τη μία πλευρά, τα άτομα που απολογούνται συχνά θεωρούνται ευγενικά, ζεστά και συνεργάσιμα. Από την άλλη, ενδέχεται να εκλαμβάνονται ως λιγότερο δυναμικά, αποφασιστικά ή ισχυρά. Αυτή η αντίφαση επηρεάζει ιδιαίτερα τις γυναίκες, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν στερεότυπα σχετικά με την επάρκεια και την ηγετική τους ικανότητα. Ο Χίνσαου συνδέει το φαινόμενο με τη συνεχιζόμενη υποεκπροσώπηση των γυναικών σε ανώτερες διοικητικές θέσεις και με κοινωνικές αντιλήψεις που εξακολουθούν να θεωρούν τη γυναικεία διεκδικητικότητα λιγότερο αποδεκτή.
Το 2025, μόνο το 29% των γυναικών εκπροσωπούνταν σε θέσεις C-suite (σ.σ. ανώτατη εκτελεστική βαθμίδα μιας επιχείρησης), αριθμός που παρέμεινε αμετάβλητος από το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με την έκθεση Women in the Workplace της McKinsey & Company και του LeanIn.org.
Τέλος, οι ειδικοί τονίζουν ότι η συγγνώμη αποτελεί σημαντικό εργαλείο ταπεινότητας, ενσυναίσθησης και αποκατάστασης σχέσεων όταν χρησιμοποιείται σωστά. Ωστόσο, η υπερβολική χρήση της μπορεί να μειώσει τη σημασία της και να την καταστήσει μη αυθεντική. Μια πραγματική συγγνώμη δεν περιορίζεται στα λόγια, αλλά συνοδεύεται από ανάληψη ευθύνης και αλλαγή συμπεριφοράς. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί προτρέπουν τους ανθρώπους να αναρωτιούνται αν υπάρχει πραγματικός λόγος απολογίας πριν ζητήσουν συγγνώμη, ενώ παράλληλα υπογραμμίζουν την αξία της ταπεινότητας και της αυτογνωσίας ως πιο ουσιαστικών τρόπων κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Με πληροφορίες από: Cnn.gr , pubmed.ncbi.nlm.nih.gov , mckinsey.com
