Σε μια ανεπτυγμένη κοινωνία η αξία της πληροφορίας είναι βάση ανάπτυξης και προόδου. Σε μια κοινωνία της πληροφορίας η γνώση θα έπρεπε να είναι αναπτυγμένη, ξεκάθαρη, προσβάσιμη και βατή στους πολίτες και μαθητές κάθε χώρας.
Μοιάζει όμως να συμβαίνει το αντίθετο. Η πληροφορία να διαχέεται με τρόπο που δημιουργεί σύγχυση, μπαίνει σε κανάλια που μεταμορφώνουν την αλήθεια σε ψέμα, το υπαρκτό σε ανύπαρκτο και το ανύπαρκτο σε υπαρκτό. Έτσι η πληροφορία παραπληροφορεί, παρακάμπτει την αλήθεια και πολλές φορές μπαίνει στα θολά νερά των παρερμηνευτών και συνωμοσιολόγων.
Η πληροφορία σήμερα ψάχνει να βρει τη γνώση με κύριο φορέα την τεχνολογία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα σχολεία. Η Τεχνική νοημοσύνη έχει γίνει φόβος και τρόμος μιας άγνωστης εξέλιξης, ενώ ταυτόχρονα εξυπηρετεί την παραγωγικότητα, την επιστήμη, την ενημέρωση.
Παρ’ όλα αυτά ο τομέας της παιδείας έχει γίνει πεδίο παραλόγου. Ναι μεν αλλά. Να την χρησιμοποιούμε λέει με υπεύθυνο τρόπο. Κάτι σαν το “παίξε υπεύθυνα” στα στοιχήματα του αθλητισμού, άσχετα αν ο αθλητισμός δεν μπορεί να είναι στοίχημα και δεν βασίζεται στην τύχη.
Παίξε υπεύθυνα λέμε στους μαθητές μας σήμερα. Έχεις το εργαλείο, αλλά πρόσεχε γιατί μπορεί αυτό να σε αποπροσανατολίσει, να σε αντικαταστήσει, να χάσεις το μυαλό και αύριο τη δουλειά σου, τον εαυτό σου, το μέλλον σου. Οι φωνές του πανικού έρχονται από τους κατ’ εξοχήν χρήστες του ΑΙ, τους ειδικούς, τους συμβούλους, τους δασκάλους, γονείς και καθηγητές που ζουν όπως όλοι με ένα κινητό στο χέρι στο κυνηγητό της επιτυχίας, της αναγνώρισης, συχνά της επιβίωσης.
Δεν έχουμε όμως καταλάβει κάτι. Ότι τα πράγματα πρέπει να τα παίρνουμε από την αρχή. Πρώτα από την καλή και μετά από την ανάποδη. Για να λύσουμε το μίτο της Αριάδνης, πρέπει να βρούμε την άκρη. Ναι, θέλουμε την πληροφορία για να εξελιχθούμε και να προχωρήσουμε στη γνώση, και μετά; Θέλουμε εμπειρία που θα πλουτίσει την κριτική μας σκέψη και θα αναπτύξει τη διορατικότητά μας. Μάθηση και πράξη και μάθηση στην πράξη. Έτσι θα βρούμε το στόχο και θα φτάσουμε το σκοπό. Γιατί χωρίς σκοπό και διορατικότητα ο αγώνας θα είναι τυφλός και άσκοπος και η ανάπτυξη θα μοιάζει με καταστροφή.
Ας ξεκινήσουμε από τα σχολεία λοιπόν να μάθουμε στα παιδιά ότι η αλήθεια έχει πολλές όψεις και οπτικές και είναι χρέος μας να την ερευνούμε και να την ερμηνεύουμε εμείς, όχι τα εργαλεία τεχνικής νοημοσύνης. Να τους δείξουμε με θεωρία και πράξη, ότι η πόλωση και η καταστροφολογία, υπονομεύουν την ισορροπία στη σκέψη και στην πράξη, οπότε όλη η προσπάθεια είναι να βρούμε τη χρυσή τομή.
Ν’ αγωνιστούμε για να μάθουμε το νόημα των λέξεων και ίσως να επινοήσουμε και άλλες γιατί με λέξεις συλλογιζόμαστε, αναπαράγουμε ιδέες, συνθέτουμε σκέψεις. Έτσι βρίσκουμε το νόημα για να πάμε μπροστά. Αν δεν μάθουμε τις λέξεις και το νόημά τους, τότε θα παραδώσουμε τη σκέψη μας στην τεχνική νοημοσύνη και έτσι εξαρτημένοι δεν θα μπορούμε να βγάλουμε το νόημα της ύπαρξής μας και δεν θα είμαστε εμείς οι οδηγοί της γνώσης, οι υπεύθυνοι για το μέλλον μας.
Ο “λειτουργικός αναλφαβητισμός”, είναι εδώ και τρομάζει. Διαβάζουμε λέει και δεν καταλαβαίνουμε το νόημα των λέξεων. “Πιο είναι το νόημα του κειμένου;” μας ρώταγε κάποτε ο δάσκαλος του δημοτικού και τα παιδιά το έβρισκαν ανασυνθέτοντας τις λέξεις, ο καθένας με τη δική του επιλογή, κρίση και σειρά. Τώρα ο μεγάλος άλλα διαβάζει, άλλα καταλαβαίνει, άλλα απαντά. Του λες το νόημα και δεν το καταλαβαίνει. Έμαθε μόνο ν’ αντιδρά. Δεν είναι όμως σκέψη η αντίδραση.
Είναι εύκολο να ωθούμε τα νέα παιδιά ν’ αντιγράφουν ή να ακολουθούν σκέψεις, στάσεις, θέσεις, προθέσεις και επιθυμίες άλλων. Να τους δίνουμε το νόημα να το μάθουν παπαγαλία. Να τους προσφέρουμε εύκολες και σύντομες αναμασημένες λύσεις. Να τα βάζουμε σε δρόμους που δεν διάλεξαν, γιατί έτσι δεν θα δημιουργήσουν. Δεν θα γίνουν υπεύθυνοι γι αυτά που δεν έμαθαν, δεν διάλεξαν, δεν επιθύμησαν, και δεν ονειρεύτηκαν να ανακαλύψουν.
Τι σημαίνει “πέτυχα στις εξετάσεις”; Αυτές της αποστήθισης; Να επιβεβαιώσουμε αυτά που θέλουν ν΄ ακούσουν οι άλλοι; Και που πέτυχα; Εκεί που ονειρεύτηκα και θέλω ή εκεί που “έκατσε” για να πω ότι κάπου πέρασα και κάπου θα πάω.
Να κάνουμε λοιπόν τα πράγματα απλά και σύντομα, για να μην το παιδεύουμε πολύ με το ΑΙ που ήρθε για να μείνει και να εξυπηρετήσει όχι ν’ αποβάλει τον άνθρωπο. Ας δώσουμε ξεκάθαρες πρακτικές χρήσεις του ΑΙ για το καλό όλων μας. Μαθητών, σπουδαστών, εργαζομένων και διδασκάλων, με συνοπτικές διαδικασίες:
- Σκέψου πριν ρωτήσεις. Η AI δεν πρέπει να προηγείται της δικής σου σκέψης.
- Έλεγξε πριν πιστέψεις. Πηγές, στοιχεία, υπολογισμοί και ισχυρισμοί χρειάζονται επαλήθευση.
- Αποφάσισε πριν υιοθετήσεις. Η ανατροφοδότηση της AI είναι πρόταση, όχι απόφαση.
- Γράψε με τη δική σου φωνή. Η AI μπορεί να βοηθήσει, όχι να υποκαταστήσει τον συγγραφέα.
- Δήλωσε πώς τη χρησιμοποίησες. Η διαφάνεια δημιουργεί αξιοπιστία.
- Ανάλαβε την ευθύνη. Ό,τι παραδίδεις με το όνομά σου είναι δικό σου — μαζί με τα λάθη του.
Την πρώτη και την τελευταία λέξη την έχουμε εμείς.
Οι άνθρωποί κατευθύνουν τις μηχανές δεν παραδίδουν την υπευθυνότητα, ηθική και ευθύνη στα εργαλεία.
Είναι ηθική υποχρέωση όλων μας να δώσουμε στη νέα γενιά τη δυνατότητα να εφεύρει το καινούργιο.
*
Σημείωση: Η χρήση ΑΙ έγινε μόνο στο τμήμα σύμπτυξης των συνοπτικών διαδικασιών για τη συντόμευση του κειμένου.
