Η τριμερής Συμφωνία που υπεγράφη στη Μέκκα μεταξύ Τουρκίας Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, δεν αποτελεί πρόπλασμα μιας Ισλαμικής Στρατιωτικής Συμμαχίας τύπου ΝΑΤΟ, τουτέστιν μιας βαθέως θεσμοθετημένης αμυντικής συμμαχίας με ξεκάθαρο κοινό Στρατηγικό Προσανατολισμό (Strategic Orientation) Ομοιοτυπία Στρατιωτικών Κωδίκων Δογμάτων Κανόνων και Εξοπλισμών, Κοινών Στρατηγείων Διοίκησης και Ελέγχου και Εγγυημένης “Πυρηνικής Ομπρέλας Προστασίας” από μια κραταιά Ηγεμονική Δύναμη (όπως οι ΗΠΑ).
Αντίθετα αποτελεί το πρόπλασμα μιας υβριδικής μορφής αμυντικής συμμαχίας περισσότερο αντιστοιχούσης στην υφή του Συνασπισμού (Coalition) που περιλαμβάνει τόσο τη κλασική έννοια της Ευθυγράμμισης (Alignment) του Glenn Snyder ως προς την αντιμετώπιση υπαρξιακής απειλής ,όσο και την ευρύτερη εκδοχή της αναφορικά με τη δημιουργία μιας Κοινότητας Ασφάλειας (security community) από τον T. Wilkins με κοινό πολιτισμικό κώδικα, αλλά και την έννοια της Πρόσδεσης (υπό το ίδιο σχοινί μετ- Tethering) της Patricia Weitsman, γεγονός που δυνητικά οδηγεί μελλοντικά στη δυναμική ενός chain ganging effect όπου η στρατιωτική επίθεση σ ένα μέλος υποχρεώνει αλυσιδωτά την εμπλοκή και των άλλων δύο σε πόλεμο.
Το ανωτέρω υβριδικό πλαίσιο της Συμφωνίας της Μέκκα αφορά την Ευθυγράμμιση των Τριών σε κοινό στρατηγικό στόχο παρά τον Ανταγωνισμό που υφίσταται μεταξύ τους και παρά την απουσία μιας Ηγεμονικής Δύναμης μεταξύ των.
Στις ήδη υπάρχουσες τρεις δυνάμεις Τουρκία Πακιστάν και Σαουδική Αραβία δύναται να προστεθεί μελλοντικά και η Αίγυπτος..καθώς το υπόβαθρο δημιουργίας της Συμφωνίας εμφορείται απ την ιδέα διαμόρφωσης ενός κυρίαρχου περιφερειακού άξονα των ισχυρών μουσουλμανικών κρατών με τη βούληση να αλλάξει η περιφερειακή τάξη στην Εγγύς και Μέση Ανατολή Βόρεια Αφρική και Ανατολική Μεσόγειο, με ρόλους που να συμβαδίζουν με τα συμφέροντα των δυνάμεων αυτών.
Ο δομικός στόχος του Σουνιτικού Συνασπισμού αφορά την εμπέδωση μιας ενιαίας σουνιτικής ισλαμικής αμυντικής ταυτότητας η οποία θα συνκαθορίζει και το κοινό συμφέρον των τριών (και δυνητικά και άλλων) για τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα της μεγάλης ευρασιατικής περιφέρειας.
Ο πολιτισμικός παράγων αποτελεί συγκολλητική ουσία και λειτουργεί ως γεφυροποιός αποκλινόντων συμφερόντων σε διάφορα πεδία και ανταγωνιστικών ηγεμονικών βλέψεων με μη αυστηρά θεσμικό τρόπο προς αποφυγήν συνθηκών παγίδευσης (entrapment) η και εγκατάλειψης (abandonment).
Ο Συνασπισμός ως εκ τούτου, λειτουργεί σε κοινά αποδεκτό παρονομαστή, επικεντρωνόμενος στη σύγκλιση συμφερόντων αποφεύγοντας ένα αυστηρά δεσμευτικό πλαίσιο πλην της υπαρξιακής απειλής.
Επί της ουσίας ο Συνασπισμός δημιουργήθηκε καθώς κατέστη κατανοητή η ανάγκη κοινής πορείας προς επίτευξη των αναθεωρητικών βλέψεων και των Τριών Σουνιτικών Δυνάμεων στη λογική δυνητικών ζωνών επιρροής.
Σ αυτό το πλαίσιο η φιλοσοφία που δημιούργησε τη Συμφωνία της Μέκκα έχει αμυντική ρητορική αλλά αναθεωρητικά χαρακτηριστικά και απορρέει από τη κληρονομιά του μεγάλου πρόμαχου του Σουνιτικού Ισλάμ του περίφημου ιδρυτή της δυναστείας των Αγιουβιδών του Σαλαντίν ή Σαλάχ αλ Ντίν), νικητή των Σταυροφόρων στο Χαττίν και κατακτητή της Ιερουσαλήμ.
Ο Σαλαντίν επέτυχε σε τρία αλληλένδετα πλαίσια- στόχους να ενοποιήσει το διασπασμένο σε εμιράτα Σουνιτικό Ισλάμ γεωπολιτικά απ τη Μεσοποταμία ως τη Μεσόγειο:
α) Ένωση Σουνιτών και διαμόρφωση σουνιτικού γεωπολιτικού τόξου
β) Στρατιωτική Επιχειρησιακή Καινοτομία μεταφρασθείσα σε Στρατηγικά Αποτελέσματα και
γ) Επιλογή Αντιπάλου βάσει στρατηγικής προτεραιότητας.
Ως εκ τούτου αποτελεί το κατεξοχήν πρότυπο των εμπνευστών της Συμφωνίας της Μέκκα..
Ένωσε τους Σουνίτες Μουσουλμάνους σε Αίγυπτο και Συρία ενώνοντας τους με το Χαλιφάτο των Αββασιδών στο Ιράκ, νικώντας τους Σιίτες Φατιμίδες στην Αίγυπτο χωρίς όμως να προβεί σε διώξεις εναντίον τους.
Εξ ου και η στάση των Τριών Σουνιτικών Δυνάμεων στο ζήτημα του Ιράν:
Επιδιώκουν να περιοριστεί η επιρροή της Τεχεράνης και του Σιιτισμού τόσο στ’ ανατολικά όσο και στα δυτικά αλλά το ισλαμικό καθεστώς να επιβιώσει όντας αποδυναμωμένο.
Προκύπτουν τρία σοβαρά ζητήματα ασφάλειας για τις 3 σουνιτικές δυνάμεις που η αμερικανική στρατηγική και αρχιτεκτονική ασφάλειας αρνείται ή δεν είναι πρόθυμη να επιλύσει υπέρ τους:
Το ζήτημα των Χούθι που αποτελούν αγκάθι στα πλευρά της Σαουδικής Αραβίας, οι Κούρδοι αντίστοιχα για τους Τούρκους και οι Βαλούχοι για το Πακιστάν.
Το Ριάντ, η Αγκυρα και το Ισλαμαμπάντ ενώνονται για να επιχειρήσουν δυνητικά μια σουνιτική μουσουλμανική “Sykes Picot” σε μια μετα-αμερικανική εποχή όπου οι ΗΠΑ θα έχουν στραφεί καθολικά στον Ειρηνικό.
Κατά δεύτερον ο Σαλαντίν επεδίωξε την στρατιωτική ένωση των διαφόρων Μουσουλμάνων ανεξαρτήτως φυλής και εθνικότητας για να αντιμετωπίσει τους Δυτικούς Σταυροφόρους στο πλαίσιο της συνεισφοράς και μείξης διαφορετικών χαρακτηριστικών και ρόλων Συνδυασμένων Όπλων έχοντας ένα ευέλικτο πλαίσιο Διοικητικής Μέριμνας.
Ως εκ τούτου στρατολόγησε Τούρκους και Κούρδους ως ιπποτοξότες, Άραβες Σαρακηνούς βαριά οπλισμένους ιππείς και Βέρβερους λογχοφόρους, ενώ βασίστηκε στη τεχνογνωσία του Πολέμου Πολιορκίας των Αββασιδών και δημιούργησε την Abna Al Nasr το εξειδικευμένο αραβικό πεζικό για πολιορκίες οχυρωμένων πόλεων εξελίσσοντας το μοντέλο του Αλ Μούτασιμ..
Για τη χρηματοδότηση των εκστρατειών του ο Σαλαντίν βασίστηκε στον πλούτο των αγροτικών περιοχών της Αιγύπτου της πιο προσοδοφόρας και εύπορης χώρας της εποχής. Ταυτόχρονα επεδίωξε τη πώληση κατακτημένων γαιών σε μουσουλμάνους στρατιώτες/καλλιεργητές με τη περίφημη ikfa..
Αντιστοίχως η Συμφωνία της Μέκκα εδράζεται στην υβριδική συνεισφορά των Τριών με τη Σαουδική Αραβία να καθίσταται το γεωγραφικό και επιχειρησιακό κέντρο των logistics και της επιτελικής σχεδίασης και των ενεργειακών και οικονομικών σχεδιασμών που θα περιλαμβάνουν τον Μεσαίο Ενεργειακό Διάδρομο της Τουρκίας και τις απολήξεις του Δρόμου του Μεταξιού της Κίνας του οποίου κεντρικός άξονας αποτελεί το Πακιστάν.
Στον Συνασπισμό των Τριών εξέχουσα θέση κατέχει η Τουρκία ως στρατηγικός και στρατιωτικός Νευρώνας λειτουργούσα ως Κράτος Σύρτης /Στροφέας (hinge state) του Ισλάμ αποτελώντας τον προνομιακό συνομιλητή με τη Δύση ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί τις προϋποθέσεις αυτονόμησης και των Τριών μέσω της Στρατιωτικής Καινοτομίας.
Το Πακιστάν αντίστοιχα αποτελεί τον επιχειρησιακό μοχλό της Αποτροπής στον ανώτατο βαθμό προσφέροντας τη πυρηνική “νομιμοποίηση” του διαμορφούμενου Σουνιτικού Τόξου ως δομικό μελλοντικό διαπραγματευτικό χαρτί με τις ΗΠΑ αυξάνοντας το ειδικό βάρος του Σουνιτικού Συνασπισμού.
Ως προς το τρίτο πλαίσιο επιλογής αντιπάλου, ο Σαλαντίν στόχευσε τους Δυτικούς Σταυροφόρους στη λογική της στρατηγικής προτεραιοποίησης.
Αν και ο Συνασπισμός των Τριών δεν αναφέρεται συγκεκριμένα σε αντίπαλο εντούτοις είναι σαφές ότι το Ισραήλ και η Ινδία πρωτίστως και η Ελλάδα και η Κύπρος ακολούθως αποτελούν δομικούς αντιπάλους τουλάχιστον Τουρκίας και Πακιστάν. Η Σαουδική Αραβία κινείται προσώρας στη λογική της Διαμερισματοποίησης (Compartmentalization) αλλά ο βαθμός αλληλεξάρτησης με Τουρκία και Πακιστάν δύναται να καθορίσει εκ νέου τη στάση της..
Εν κατακλείδι, ο Συνασπισμός των Τριών ακολουθώντας και εμπνεόμενος απ’ τη κληρονομιά του Σαλαντίν αθροίζει δυνάμεις για να διαμορφώσει νέες γραμμές τριβής (fault lines) στην Ευρασία λειτουργώντας ως καταλύτης στον νέο αναδυόμενο πολυκεντρικό /υβριδικώς πολυπολικό κόσμο.
*
Ο Κων/νος Λαμπρόπουλος είναι Non Resident Fellow in Strategy and Military Studies στο Geneva Centre for Security Policy.
Το επικείμενο βιβλίο του Belli Scientia θα κυκλοφορήσει απ τις εκδόσεις Σιδέρη.
