Υπάρχει κάτι παράδοξο στη σημερινή πολιτική σκηνή. Σχεδόν όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί εμφανίζονται να διεκδικούν την αλλαγή. Μιλούν για ρήξεις, για ανατροπές, για νέες αρχές, για μια διαφορετική πορεία της χώρας. Κάποιοι δηλώνουν οργισμένοι, άλλοι αποφασισμένοι, άλλοι εμφανίζονται ως φορείς μιας νέας πολιτικής αντίληψης. Κι όμως, όταν ανεβαίνουν στο βήμα, όταν παίρνουν το μικρόφωνο και απευθύνονται στους πολίτες, συχνά μοιάζουν όλοι μεταξύ τους.
Σαν να έχουν έναν κοινό, ανομολόγητο στόχο, που είναι αυτοσκοπός: να εκλεγούν.
Δεν είναι ότι λείπουν οι λέξεις. Το αντίθετο. Η πολιτική επικοινωνία είναι πιο εκλεπτυσμένη από ποτέ. Οι δηλώσεις, οι ομιλίες, οι τηλεοπτικές εμφανίσεις, όλα μοιάζουν να έχουν περάσει από προετοιμασία. Οι πολιτικοί αρχηγοί εμφανίζονται καλά προετοιμασμένοι, με τις κατάλληλες απαντήσεις, τις αναμενόμενες αντιδράσεις και τις απαραίτητες αναφορές στην επικαιρότητα. Μόνο που πολλές φορές δίνουν την εντύπωση ότι επαναλαμβάνουν ένα κείμενο που έχουν μάθει, προσθέτοντας κάθε φορά μερικές νέες λέξεις ανάλογα με τις περιστάσεις.
Αυτό που απουσιάζει δεν είναι απαραίτητα η επιχειρηματολογία. Είναι η αίσθηση της προσωπικής πίστης σε όσα λέγονται. Εκείνη η αυθεντικότητα που κάνει τον πολίτη να αισθανθεί ότι ο άνθρωπος απέναντί του δεν προσπαθεί απλώς να τον πείσει, αλλά πραγματικά πιστεύει σε αυτό που υποστηρίζει.
Η ίδια εικόνα μεταφέρεται και στο επίπεδο των βουλευτών. Οι τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις, οι έντονες αντεγκλήσεις, οι διακοπές και οι θεαματικές συγκρούσεις συχνά περισσότερο θυμίζουν σκηνοθετημένη παράσταση παρά ουσιαστική πολιτική διαφωνία. Και στο παρασκήνιο, οι μετακινήσεις, οι πολιτικές μεταγραφές και οι αναζητήσεις νέας κομματικής στέγης δημιουργούν την εντύπωση ότι για πολλούς η προσωπική πολιτική επιβίωση έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από την υπεράσπιση μιας συγκεκριμένης πολιτικής αντίληψης.
Από τη μία άκρη του πολιτικού φάσματος μέχρι την άλλη, η εικόνα που σχηματίζεται σε ένα τμήμα της κοινωνίας είναι περίπου η ίδια: όλοι διεκδικούν την εξουσία, αλλά ελάχιστοι καταφέρνουν να πείσουν ότι είναι διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν την πολιτική τους θέση για να αλλάξουν πραγματικά τα πράγματα.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Η κοινωνία δεν είναι απαραίτητα αδιάφορη για την πολιτική. Μπορεί να είναι απογοητευμένη, καχύποπτη, κουρασμένη από υποσχέσεις που δεν εκπληρώθηκαν και από πρόσωπα που επανέρχονται με διαφορετικό περιτύλιγμα, αλλά με την ίδια περίπου επιχειρηματολογία. Η αποχή δεν σημαίνει πάντοτε αδιαφορία. Μπορεί να σημαίνει και άρνηση συμμετοχής σε μια διαδικασία στην οποία ο πολίτης δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του. Αντίστοιχα, η επιλογή μικρότερων, εξωκοινοβουλευτικών σχηματισμών μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εκφράζει περισσότερο μια ανάγκη διαμαρτυρίας παρά μια ολοκληρωμένη πολιτική ταύτιση.
Πίσω από αυτές τις συμπεριφορές υπάρχει μια δυσαρέσκεια που δεν έχει βρει ακόμη πειστικό τρόπο πολιτικής έκφρασης. Μια οργή που δεν κατευθύνεται απαραίτητα προς μία συγκεκριμένη ιδεολογική κατεύθυνση, ούτε χωρά εύκολα στις παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές δεξιάς και αριστεράς.
Ίσως, λοιπόν, αυτό που λείπει σήμερα δεν είναι ένας ακόμη πολιτικός αρχηγός με καλύτερο επικοινωνιακό επιτελείο, πιο εύστοχα συνθήματα ή εντονότερη παρουσία στα μέσα ενημέρωσης. Είναι ένας άνθρωπος που θα καταφέρει να πείσει ότι δεν αντιμετωπίζει την πολιτική ως προσωπική διαδρομή προς την εξουσία, αλλά ως ευθύνη που προηγείται της φιλοδοξίας του.
Ένας πολιτικός που θα εμφανιστεί πραγματικά οργισμένος με όσα δεν λειτουργούν, μπουχτισμένος με τις ίδιες πρακτικές δεκαετιών και αποφασισμένος να συγκρουστεί με όσα εμποδίζουν την αλλαγή. Όχι για να κατασκευάσει ένα ακόμη προφίλ αντισυστημικού ηγέτη, αλλά επειδή θα έχει κάτι συγκεκριμένο να προτείνει και θα είναι έτοιμος να αναλάβει το κόστος των επιλογών του.
Δεν γνωρίζω αν ένας τέτοιος πολιτικός υπάρχει σήμερα. Γνωρίζω, όμως, ότι η ανάγκη για μια διαφορετική πολιτική σχέση με τους πολίτες είναι υπαρκτή.
Και ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία της εποχής μας να είναι αυτή: ο πολιτικός που θα καταφέρει να πείσει ότι δεν επιδιώκει πρωτίστως να εκλεγεί για να αποκτήσει εξουσία, αλλά για να την αξιοποιήσει ώστε να αλλάξει όσα πρέπει να αλλάξουν, μπορεί τελικά να είναι εκείνος που θα ξανακάνει τους πολίτες να ενδιαφερθούν για την πολιτική.
Γιατί οι άνθρωποι δεν περιμένουν απαραίτητα κάποιον να τους υποσχεθεί ότι θα κερδίσει. Περιμένουν κάποιον που να τους δώσει έναν λόγο να πιστέψουν ότι αξίζει να συμμετάσχουν.
