Γράφει ο Στάθης Κυριακίδης, Υποναύαρχος (εα), Στρατηγικός Αναλυτής και Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Strategy International.
*
Την 22 Ιανουαρίου 2026, στο περιθώριο του παγκόσμιου οικονομικού forum του Davos, πραγματοποιήθηκε και η ιδρυτική συνάντηση του πολυδιαφημισμένου Συμβουλίου για την Ειρήνη (‘Board for Peace’) του Προέδρου Τραμπ. Μία αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία η οποία έχει ως αφετηρία την «διαρκή ειρήνη» στη λωρίδα της Γάζας, όμως φιλοδοξεί να αναλάβει έναν ευρύτερο ρόλο που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της αρχικής πρότασης.
Το Συμβούλιο για την Ειρήνη έχει ως (καταρχήν) στόχο, να αποτελέσει τον μηχανισμό συντονισμού και ελέγχου της εφαρμογής του ειρηνευτικού σχεδίου των 20 σημείων (‘20-point plan’) του Αμερικανού Προέδρου, για την επίτευξη διαρκούς ειρήνης στη Γάζα, βασισμένο στη σχετική απόφαση (2083/2025) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Στην ιδρυτική διακήρυξη του (‘Charter’( όμως, δεν γίνεται ρητή και αποκλειστική αναφορά στη Γάζα και επιπλέον, ορισμένες προβλέψεις του Charter, δεν συνάδουν με το σκοπό δημιουργίας του και – κατά συνέπεια – δημιουργούν μεγαλύτερη καχυποψία.
Πιο συγκεκριμένα, η συμμετοχή στο Συμβούλιο γίνεται μόνον κατόπιν πρόσκλησης του Προέδρου, διατηρείται για 3 χρόνια και ανανεώνεται μόνον με απόφαση του Προέδρου, εκτός εάν καταβληθεί ποσό τουλάχιστον 1 δις δολαρίων προκειμένου να εξασφαλισθεί μόνιμη θέση. Υπάρχει πρόβλεψη για αποχώρηση (τριετία) ή απομάκρυνση μέλους (από τον Πρόεδρο), με δυνατότητα όμως veto των 2/3 των μελών. Ιδρυτικός Πρόεδρος ορίζεται ονομαστικά ο Ντοναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει αποκλειστικές αρμοδιότητες να δημιουργεί, τροποποιεί και διαλύει Επιτροπές και Ομάδες συγκεκριμένου σκοπού εντός του Συμβουλίου. Τέλος, κάθε μέλος έχει μία ψήφο, όμως η τελική απόφαση υπόκειται – και πάλι – στην έγκριση του Προέδρου.
Από τις προβλέψεις του Charter καθίσταται σαφές ότι πρόκειται για ένα ελεγχόμενο πολιτικό forum, μια ιδιόμορφη Συμμαχία των Προθύμων, η οποία όμως ελέγχεται πλήρως και εξαρτάται απολύτως από τον Πρόεδρο. Παρότι το όλο αφήγημα συνδέεται με το Σχέδιο για τη Γάζα, ο σκοπός του Συμβουλίου είναι ένα γενικό “peace-building”. Αυτό επιτρέπει στον Πρόεδρο να επικαλεστεί το Charter και για άλλες κρίσεις στο μέλλον, χωρίς νέο κείμενο που να βασίζεται σε κάποιο ψήφισμα του ΣΑ/ΟΗΕ. Η πρόβλεψη, δε, ότι οι όποιες εσωτερικές διαφορές κλείνουν πολιτικά, εντός του Συμβουλίου και όχι δικαστικά, με κεντρικό επιδιαιτητή τον Πρόεδρο, στερεί τη διεθνή νομιμοποίηση και καθιστά τις αποφάσεις του Συμβουλίου νομικά έωλες.
Υπ’ αυτό το πρίσμα θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε ποιες χώρες συμμετείχαν και υπέγραψαν το Charter στο Davos. Αυτές είναι: Αργεντινή, Αζερμπαϊτζάν, Αρμενία, Βουλγαρία, ΗΑΕ, ΗΠΑ, Ινδονησία, Ιορδανία, Καζακστάν, Κατάρ, Κόσοβο, Μαρόκο, Μογγολία, Μπαχρέιν, Ουγγαρία, Ουζμπεκιστάν, Πακιστάν, Παραγουάη, Σαουδική Αραβία και Τουρκία. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και η Κομισιόν, είχαν προσκληθεί, αλλά επιφυλάχθηκαν να απαντήσουν, εκτός από τη Γαλλία και Ισπανία που απέρριψαν απευθείας την πρόταση, και την Ουγγαρία και Βουλγαρία που την αποδέχτηκαν. Και αν για την πρώτη ήταν κάτι το αναμενόμενο, η στάση της δεύτερης δημιούργησε κάποια ερωτήματα στις Βρυξέλλες…
Παράλληλα, και η συμμετοχή των λοιπών κρατών ήταν – κατά το μάλλον ή ήττον – αναμενόμενη, αν αναλογιστεί κανείς τις «ειδικές σχέσεις» που είτε έχουν, είτε επιθυμούν να οικοδομήσουν – σε προσωπικό επίπεδο – με τον Πρόεδρο Τραμπ. Ειδικά για τη συμμετοχή των μοναρχιών του Κόλπου, αυτή βασίζεται στη δεδομένη εμπλοκή τους στην επόμενη ημέρα της Γάζας, αλλά και την (αυτοαναφορική) αίσθηση πολιτικής αναβάθμισής τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ισραήλ έχει ήδη αποδεχθεί την πρόσκληση συμμετοχής του στο Συμβούλιο, εστιάζοντας όμως στο ρόλο της επίβλεψης της μεταβατικής διακυβέρνησης της Γάζας.
Αν ο σκοπός του Τραμπ (παρά τις αντίθετες δηλώσεις του), ήταν η δημιουργία ενός διεθνούς φορέα που να λειτουργεί ως παράλληλο κέντρο διαμεσολάβησης για κρίσεις εκτός του πλαισίου ΟΗΕ, άρα «ανταγωνιστικά» προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, τόσο το Charter όσο και η περιορισμένη συμμετοχή (αριθμητικά και ουσιαστικά), μάλλον δεν θα πρέπει να τον χαροποίησαν ιδιαίτερα. Συνεπώς, ο ρόλος του Συμβουλίου για την Ειρήνη παραμένει σημαντικός ως προς τη Γάζα, όμως η προσπάθεια διεύρυνσης των αρμοδιοτήτων του δεν φαίνεται να έχει αποτέλεσμα και συνεπώς «κινδυνεύει» να εκφυλιστεί σε ένα προσωπικό κλαμπ «φίλων Τραμπ», κάτι που προφανώς και δεν είναι αρνητικό, το αντίθετο μάλιστα, αλλά δεν έχει και την ανάλογη γεωπολιτική βαρύτητα.
Η χώρα μας, ως εκλεγμένο μη μόνιμο μέλος του ΣΑ/ΟΗΕ, αλλά και η Κύπρος, συντάχθηκαν με τα κράτη-μέλη της ΕΕ και δεν υπέγραψαν το Charter, χωρίς όμως να κλείσουν οριστικά την πόρτα στο Συμβούλιο για την Ειρήνη. Η θέση της Ελληνικής Κυβέρνησης ότι το Συμβούλιο για την Ειρήνη θα πρέπει να λειτουργήσει αποκλειστικά για τη Γάζα, χωρίς να αποκτήσει «διεθνή εντολή», πηγάζει και από την δικαιολογημένη ανησυχία ότι πιθανή συμμετοχή μας σ’ ένα νέο forum με θολό διεθνές mandate, από κοινού με την Τουρκία, είναι πιθανόν να περιορίσει τις δυνατότητες χειρισμών στις διμερείς μας σχέσεις με τη γείτονα. Συνεπώς η Ελλάδα παραπέμπει σε διαμόρφωση κοινής ευρωπαϊκής στάσης στις Βρυξέλλες πριν δεσμευθεί, προκειμένου αφενός να μην είναι «απέναντι» στον Πρόεδρο Τραμπ, και αφετέρου να μην δημιουργήσει ρωγμές στην ευρωπαϊκή συνοχή.
Ο ρόλος , η σύνθεση και – ιδίως – η λειτουργία του Εκτελεστικού Οργάνου του Συμβουλίου για τη Γάζα, θα είναι απολύτως ενδεικτική για τις περαιτέρω προθέσεις του Αμερικανού Προέδρου και την εξέλιξη του όλου εγχειρήματος.
