H Κύπρος σπάει την ενεργειακή της απομόνωση, η Ελλάδα αποκτά νέο στρατηγικό ρόλο και η Τουρκία που δεν μπορεί να αγνοήσει το έργο των €1,9 δισ.
Υπάρχουν καλώδια που μεταφέρουν ηλεκτρικό ρεύμα και υπάρχουν καλώδια που μεταφέρουν μαζί τους γεωπολιτική.
Ο Great Sea Interconnector/ GSI ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που φιλοδοξεί να ενώσει την Ελλάδα με την Κύπρο και στη συνέχεια την Κύπρο με το Ισραήλ δεν είναι απλώς ένα μεγάλο ενεργειακό έργο. Είναι μια υποδομή που μπορεί να αλλάξει τη θέση της Κύπρου στην Ευρώπη, να ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και να δημιουργήσει έναν νέο ενεργειακό διάδρομο ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ισραήλ.
Γι’ αυτό ακριβώς η είδηση των τελευταίων ημερών έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από αυτή που μπορεί να αντιληφθεί κάποιος διαβάζοντας απλώς ότι «η Meridiam μπαίνει στο καλώδιο».
Η γαλλική επενδυτική εταιρεία εισέρχεται στον Great Sea Interconnector/ GSI ως πλειοψηφικός επενδυτής, δίνοντας στο έργο κάτι που του έλειπε τα προηγούμενα χρόνια, το ισχυρό διεθνές επενδυτικό στήριγμα.
Δεν σημαίνει ότι το καλώδιο θα ποντιστεί αύριο. Σημαίνει όμως ότι το project, το οποίο είχε βρεθεί αντιμέτωπο με οικονομικές, πολιτικές και γεωπολιτικές αβεβαιότητες, αποκτά πλέον πολύ καλύτερες πιθανότητες να περάσει από τις ανακοινώσεις στην πράξη.
Και εδώ αρχίζουν τα πραγματικά δύσκολα της υλοποίησης.
Είναι ένα καλώδιο περίπου 900 χιλιομέτρων• μια υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος (HVDC).
Το πρώτο σκέλος συνδέει την Κρήτη με την Κύπρο.
Η απόσταση είναι περίπου 900 χιλιόμετρα και η σχεδιαζόμενη δυναμικότητα ανέρχεται σε 1.000 MW.
Στη συνέχεια προβλέπεται η επέκταση προς το Ισραήλ, μ’ ένα δεύτερο υποθαλάσσιο τμήμα περίπου 310 χιλιομέτρων.
Αυτή η αλληλουχία είναι που δίνει στο έργο το πραγματικό του βάρος.
Η Κύπρος είναι σήμερα ηλεκτρικά απομονωμένη.
Δεν έχει ηλεκτρική διασύνδεση με άλλο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράγει την ηλεκτρική ενέργεια που χρειάζεται μέσα στο δικό της σύστημα και δεν έχει τη δυνατότητα να ανταλλάσσει ηλεκτρισμό με την ευρωπαϊκή αγορά όπως τα διασυνδεδεμένα κράτη.
Ο GSI αλλάζει αυτή την πραγματικότητα.
Με την ολοκλήρωση της διασύνδεσης, η Κύπρος θα συνδεθεί με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω της Ελλάδας.
Αυτό σημαίνει ότι σε περιόδους υψηλής ζήτησης θα μπορεί να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια.
Ενώ σε περιόδους πλεονάζουσας παραγωγής θα μπορεί να διοχετεύει ενέργεια στο διασυνδεδεμένο σύστημα, ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς και του δικτύου.
Περαιτέρω, η Κύπρος έχει τεράστιο δυναμικό ηλιακής ενέργειας.
Όσο αυξάνονται τα φωτοβολταϊκά, τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη για διασυνδέσεις και αποθήκευση, ώστε η παραγωγή να μπορεί να αξιοποιείται αποτελεσματικά όταν και όπου χρειάζεται.
Η ηλεκτρική διασύνδεση επομένως δεν είναι απλώς ένα καλώδιο.
Είναι ένας τρόπος να αλλάξει το ενεργειακό μοντέλο της Κύπρου.
Το κόστος είναι τεράστιο.
Οι μέχρι σήμερα εκτιμήσεις τοποθετούν το συνολικό κόστος περίπου στα €1,9 δισ.
Μόνο η σύμβαση με τη γαλλική Nexans για το καλωδιακό σκέλος ανέρχεται περίπου σε €1,43 δισ.
Αλλά δεν θα σηκώσουν το βάρος Ελλάδα και Κύπρος μόνες τους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη διαθέσει περίπου €657 εκατ. από το Connecting Europe Facility για το τμήμα Κρήτη–Κύπρος.
Οι Βρυξέλλες δεν αντιμετωπίζουν τον GSI ως ένα περιφερειακό έργο μεταξύ δύο κρατών, αλλά ως τμήμα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις ενεργειακές διασυνδέσεις.
Ποιος θα πληρώσει όμως τελικά;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα πολιτικά ερωτήματα.
Τα ευρωπαϊκά χρήματα μειώνουν το κόστος που πρέπει να καλυφθεί από την επένδυση.
Όμως δεν το εξαφανίζουν.
Η διασύνδεση θα πρέπει να έχει τρόπο να ανακτήσει το κόστος της μέσα από το ρυθμιζόμενο ενεργειακό πλαίσιο.
Ιδιαίτερα στην Κύπρο, το θέμα έχει προκαλέσει συζητήσεις για το πότε θα αρχίσει η ανάκτηση του κόστους και με ποιον τρόπο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο Κύπριος ή ο Έλληνας καταναλωτής θα πάρει έναν λογαριασμό με την ένδειξη «1,9 δισ. ευρώ».
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Υπάρχει ευρωπαϊκή επιδότηση.
Υπάρχουν ιδιωτικά κεφάλαια.
Υπάρχει ρυθμιζόμενη ανάκτηση επενδύσεων και υπάρχει η προσδοκία ότι η διασύνδεση θα δημιουργήσει οικονομικό όφελος από την ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν όλα αυτά θα συνθέσουν τελικά ένα οικονομικά βιώσιμο έργο.
Γιατί η είσοδος της Meridiam έχει σημασία ;
Η Meridiam δεν είναι απλώς ένας ακόμη μέτοχος.
Η είσοδός της αποτελεί ένδειξη ότι ένας μεγάλος διεθνής επενδυτής είναι διατεθειμένος να αναλάβει σημαντικό μέρος του ρίσκου ενός έργου που μέχρι σήμερα αντιμετώπισε αρκετές αμφιβολίες.
Το project είχε δύο προβλήματα.
1. Ποιος θα βάλει τα χρήματα και ποιος θα αναλάβει το οικονομικό ρίσκο;
2. Τι γίνεται εάν το έργο συγκρουστεί με τις γεωπολιτικές πραγματικότητες της Ανατολικής Μεσογείου;
Η Meridiam απαντά σε μεγάλο βαθμό στο πρώτο ερώτημα , όμως δεν μπορεί να δώσει απάντηση στο δεύτερο.
Γιατί αυτό το δεύτερο πρόβλημα έχει όνομα: Τουρκία.
Όποιος αντιμετωπίζει το GSI αποκλειστικά ως οικονομικό project χάνει το σημαντικότερο κομμάτι της ιστορίας.
Η διαδρομή του καλωδίου περνά από μια περιοχή όπου υπάρχουν σοβαρές ελληνοτουρκικές διαφωνίες σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες.
Και έχουμε ήδη δει τι μπορεί να σημαίνει αυτό στην πράξη.
Το 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume πραγματοποιούσε έρευνες για τη διαδρομή του καλωδίου στην περιοχή Κάσου–Καρπάθου, η Τουρκία ανέπτυξε πολεμικά πλοία στην περιοχή.
Η ένταση τότε αποκλιμακώθηκε.
Όμως το μήνυμα είχε σταλεί.
Η Τουρκία μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στις εργασίες που συνδέονται με το έργο.
Και εδώ πρέπει να γίνει μια πολύ σημαντική διάκριση.
Δεν χρειάζεται κάποιος να «κόψει» το καλώδιο για να το εμποδίσει.
Αρκεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου τα πλοία που κάνουν έρευνες ή εργασίες στον βυθό δεν μπορούν να λειτουργήσουν με ασφάλεια ή χωρίς να δημιουργηθεί σοβαρή κρίση.
Τι θα συμβεί εάν η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει τις εργασίες;
Αυτό είναι το σενάριο που κανείς δεν θέλει να δοκιμάσει.
Γιατί τότε ένα τεχνικό έργο μετατρέπεται μέσα σε λίγες ώρες σε ελληνοτουρκική κρίση με ευρωπαϊκή διάσταση.
Η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της ΕΕ.
Η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της ΕΕ.
Το project έχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και έχει χαρακτηριστεί ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
Άρα μια σοβαρή παρεμπόδιση των εργασιών δεν θα μπορούσε εύκολα να αντιμετωπιστεί ως μια απλή διμερής διαφωνία Αθήνας–Άγκυρας.
Θα είχε ευρωπαϊκό βάρος.
Και αυτό είναι ταυτόχρονα το μεγαλύτερο πλεονέκτημα αλλά και ο μεγαλύτερος κίνδυνος του έργου.
Γιατί η Άγκυρα βλέπει το project με καχυποψία;
Ο χάρτης εξηγεί περισσότερα από εκατό ανακοινώσεις.
Ο σχεδιασμός είναι:
Ευρώπη
↓
Ελλάδα
↓
Κύπρος
↓
Ισραήλ
Η Τουρκία δεν βρίσκεται στη διαδρομή.
Αυτό σημαίνει ότι δημιουργείται ένας ενεργειακός άξονας στην Ανατολική Μεσόγειο ο οποίος λειτουργεί χωρίς τουρκική συμμετοχή.
Δεν είναι επίσημα ένα «αντιτουρκικό project».
Αλλά η γεωπολιτική πραγματικότητα είναι ότι ένας τέτοιος διάδρομος μειώνει τη δυνατότητα της Τουρκίας να λειτουργεί ως απαραίτητος ενδιάμεσος ενεργειακός κόμβος στην περιοχή.
Και αυτό έχει στρατηγική σημασία.
Το Ισραήλ είναι το κομμάτι που αλλάζει την εξίσωση.
Εάν το project σταματούσε στην Κύπρο, θα ήταν ένα πολύ σημαντικό έργο για την Κύπρο και την Ελλάδα.
Με το Ισραήλ όμως η εικόνα αλλάζει.
Η Κύπρος γίνεται γέφυρα.
Η Ελλάδα γίνεται η πύλη προς την Ευρώπη.
Και το Ισραήλ αποκτά τη δυνατότητα να συνδεθεί ηλεκτρικά με την ευρωπαϊκή αγορά μέσω ενός άξονα που περνά από Ελλάδα και Κύπρο.
Έτσι, ο GSI αποκτά μια γεωπολιτική διάσταση που υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος του.
Δεν αφορά μόνο το πόσο κοστίζει το ρεύμα.
Αφορά ποιος συνδέεται με ποιον και ποιος μένει εκτός.
Το καλώδιο ως εργαλείο γεωπολιτικής:
Η ενέργεια έχει πάψει εδώ και χρόνια να είναι απλώς οικονομικό αγαθό.
Οι αγωγοί φυσικού αερίου, οι τερματικοί σταθμοί LNG, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τα δίκτυα μεταφοράς είναι πλέον μέρος της στρατηγικής ισχύος των κρατών.
Ο GSI εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Η Ελλάδα δεν αποκτά απλώς μια ακόμη διασύνδεση.
Ενισχύει τη θέση της ως ενεργειακή πύλη της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη.
Η Κύπρος παύει να είναι ηλεκτρικά απομονωμένη.
Το Ισραήλ αποκτά δυνητικά έναν νέο δρόμο προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Και η Ευρώπη αποκτά έναν ακόμη κρίκο στο δίκτυο ενεργειακών διασυνδέσεών της.
Αλλά υπάρχει και μια παγίδα
Η είσοδος της Meridiam δεν σημαίνει ότι όλα λύθηκαν.
Το project εξακολουθεί να έχει:
υψηλό κόστος,
τεχνική πολυπλοκότητα,
ρυθμιστικές εκκρεμότητες,
χρηματοδοτικό ρίσκο
και γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Και υπάρχει ένας πολύ απλός τρόπος να καταλάβουμε αν πραγματικά ξεμπλόκαρε:
Να δούμε τα πλοία στη θάλασσα.
Όχι άλλες υπογραφές και ανακοινώσεις.
Όχι άλλες δηλώσεις για «στρατηγική σημασία».
Η πραγματική στιγμή της αλήθειας θα έρθει όταν τα εξειδικευμένα πλοία αρχίσουν ξανά να κάνουν τις απαιτούμενες έρευνες και εργασίες στον βυθό και, τελικά, όταν αρχίσει η πόντιση.
Τότε θα φανεί εάν το project πέρασε από το πολιτικό επίπεδο στο επιχειρησιακό.
Πέντε είναι τα πράγματα που πρέπει να παρακολουθούμε από εδώ και πέρα
1. Τη χρηματοδότηση
Ποια θα είναι τελικά η πλήρης χρηματοδοτική δομή και ποιο μέρος του ρίσκου θα αναλάβει κάθε πλευρά;
2. Το ρυθμιστικό πλαίσιο
Πώς θα ανακτηθεί το κόστος και πώς θα κατανεμηθεί ανάμεσα σε Ελλάδα και Κύπρο;
3. Την επιστροφή των πλοίων στο πεδίο.Είναι ίσως το σημαντικότερο πρακτικό σημάδι.
4. Την τουρκική αντίδραση
Εδώ θα φανεί εάν η νέα φάση του project μπορεί να προχωρήσει χωρίς νέα κρίση.
5. Το δεύτερο καλώδιο προς Ισραήλ
Γιατί το πραγματικό γεωπολιτικό αποτύπωμα του GSI ολοκληρώνεται μόνο εάν ο ηλεκτρικός διάδρομος φτάσει μέχρι το Ισραήλ.
Τελικά, αξίζει το ρίσκο;
Αυτή είναι η ερώτηση που θα απασχολήσει τα επόμενα χρόνια.
Από καθαρά οικονομική άποψη, πρόκειται για μια επένδυση με μεγάλο αρχικό κόστος και σύνθετο μοντέλο απόσβεσης.
Από ενεργειακή άποψη, όμως, η διασύνδεση έχει ισχυρή λογική.
Και από στρατηγική άποψη, το όφελος μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Η Κύπρος βγαίνει από την ενεργειακή απομόνωση.
Η Ελλάδα ενισχύει τη θέση της ως ενεργειακός κόμβος.
Η Ευρώπη επεκτείνει το διασυνδεδεμένο ηλεκτρικό της σύστημα.
Το Ισραήλ αποκτά δυνητικά ηλεκτρική σύνδεση με την Ευρώπη.
Αυτό είναι το θετικό σενάριο.
Το αρνητικό είναι ότι το έργο θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με νέα γεωπολιτική ένταση πριν καν ολοκληρωθεί.
Η εκτίμηση:
Τώρα αρχίζει η πραγματική μάχη
Η είσοδος της Meridiam είναι, κατά την εκτίμησή μου, η σημαντικότερη εξέλιξη για τον GSI εδώ και αρκετό διάστημα.
Όχι επειδή λύνει όλα τα προβλήματα.
Αλλά επειδή αφαιρεί ένα από τα βασικότερα: την έλλειψη ενός ισχυρού διεθνούς επενδυτικού στηρίγματος.
Το έργο έχει πλέον:
– ευρωπαϊκή χρηματοδότηση,
– μεγάλο διεθνή επενδυτή,
– τεχνικό ανάδοχο,
– πολιτική στήριξη,
– στρατηγική σημασία για την ΕΕ.
Το μεγάλο ερωτηματικό πλέον βρίσκεται αλλού.
Στη θάλασσα.
Εκεί όπου οι χάρτες των ενεργειακών έργων συναντούν τους χάρτες των θαλάσσιων διεκδικήσεων.
Εάν η κατασκευή προχωρήσει χωρίς σοβαρή παρεμπόδιση, ο Great Sea Interconnector μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου.
Εάν όμως η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει τις εργασίες, τότε το ζήτημα θα πάψει να είναι ένα project ύψους περίπου 1,9 δισ. ευρώ.
Θα γίνει ζήτημα κυριαρχίας, ευρωπαϊκής πολιτικής και στρατηγικής ισχύος.
Και τότε η ερώτηση δεν θα είναι πλέον:
«Πόσο θα κοστίσει το καλώδιο;»
Θα είναι:
«Ποιος αποφασίζει τι μπορεί να περάσει από τον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου;»
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του Great Sea Interconnector.
Γιατί ένα καλώδιο μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ περισσότερο από μια γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Μπορεί να γίνει γραμμή πάνω στον χάρτη της νέας γεωπολιτικής της Ανατολικής Μεσογείου.
