Πρόσφατα γίναμε μάρτυρες της κόντρας μεταξύ της Παγκόσμιας Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (FIFA) και της Ευρωπαϊκής (UEFA) η οποία απείλησε να τινάξει στον αέρα τις μελλοντικές διοργανώσεις του δημοφιλέστερου αθλήματος παγκοσμίως.
Η σύγκρουση ανάμεσα σε FIFA και UEFA ξεκίνησε ως η διαφωνία της τελευταίας για το επενδυτικό σχέδιο που ανακοινώθηκε από τον Πρόεδρο της FIFA και μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα εξελίχθηκε στην μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία του ποδοσφαίρου με έπαθλο τον ίδιο τον έλεγχο του, τα όρια της εξουσίας του Gianni Infantino και για την ικανότητα της Ευρώπης να μετατρέπει την θέση της σε πραγματική πολιτική ισχύ.
Πιο συγκεκριμένα, στις 28 Ιουλίου, η FIFA παρουσίασε τη FIFA Forward Enterprise, μια νέα εταιρική δομή στην οποία σχεδίαζε να συγκεντρώσει τις εμπορικές δραστηριότητες και τις μεγάλες διοργανώσεις της, ανάμεσά τους και το Παγκόσμιο Κύπελλο, προσφέροντας σε ιδιώτες επενδυτές ποσοστό έως 20% και επιδιώκοντας να αντλήσει μέχρι 4,2 δισ. δολάρια, με τη συνολική αποτίμηση του νέου σχήματος να φτάνει περίπου τα 20 δισ. δολάρια.
Η FIFA παρουσίασε το σχέδιο ως μια μεγάλη αναπτυξιακή πρωτοβουλία, καθώς κάθε μία από τις 211 ομοσπονδίες θα μπορούσε να λάβει σημαντική πρόσθετη χρηματοδότηση, όμως ο τρόπος με τον οποίο προωθήθηκε προκάλεσε αμέσως σοβαρές αντιδράσεις, επειδή οι συνομοσπονδίες και οι εθνικές ενώσεις κλήθηκαν να εξετάσουν μια συμφωνία τεράστιας οικονομικής και θεσμικής σημασίας μέσα σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια και χωρίς την κανονική διαδικασία ελέγχου από τα αρμόδια όργανα της FIFA.
Η πολιτική διάσταση έγινε ακόμη πιο έντονη όταν έγινε γνωστό ότι βασικός επενδυτής αναμενόταν να είναι επενδυτικό σχήμα που συνδέεται με τον Joshua Kushner, αδελφό του Jared Kushner και μέλος ενός οικογενειακού και επιχειρηματικού δικτύου με άμεση πρόσβαση στο περιβάλλον του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump, με τον οποίο ο Infantino έχει καλλιεργήσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερα στενή και δημόσια σχέση. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αδιάσειστο στοιχείο που να αποδεικνύει προσωπική παρέμβαση του Αμερικανού Προέδρου στη συμφωνία, όμως η σύνδεση ενίσχυσε τις αμφιβολίες για τη διαφάνεια, τη διαδικασία επιλογής των επενδυτών και τη σταδιακή πολιτικοποίηση της FIFA.
Η ευρωπαϊκή απειλή που άλλαξε τα δεδομένα
Η UEFA αντέδρασε γρήγορα και, κυρίως, συλλογικά. Οι 55 ευρωπαϊκές ομοσπονδίες συμφώνησαν ομόφωνα, κάτι εξαιρετικά σπάνιο για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, ότι θα μποϊκόταραν τις διοργανώσεις της FIFA όσο το σχέδιο παρέμενε ενεργό, μετατρέποντας μια θεσμική διαφωνία σε μια άμεση και αξιόπιστη απειλή για την εμπορική βάση του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Η Concacaf ακολούθησε απορρίπτοντας επίσης το σχέδιο, ενώ η Ασιατική Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία εξέφρασε ανοιχτά τη δυσαρέσκειά της για τη διαδικασία, δημιουργώντας μέσα σε ελάχιστο χρόνο ένα μέτωπο που ξεπερνούσε την παραδοσιακή αντιπαλότητα ανάμεσα στη FIFA και την Ευρώπη.
Η FIFA αναγκάστηκε σε υποχώρηση όταν ο Infantino απέσυρε το σχέδιο, αναγνωρίζοντας ότι είχε προκαλέσει βαθιά διαίρεση. Εντούτοις, η απόσυρση δεν έκλεισε την κρίση, καθώς η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία είχε ήδη περάσει από την απόρριψη μιας συγκεκριμένης συμφωνίας στην ανοιχτή αμφισβήτηση της ίδιας της ηγεσίας της FIFA. Η UEFA έχει πλέον δηλώσει ότι έχασε την εμπιστοσύνη της στον Infantino, έχει προειδοποιήσει για πιθανές νομικές ενέργειες, έχει ζητήσει τη διατήρηση των εγγράφων που σχετίζονται με τη συμφωνία και αναζητά εναλλακτική υποψηφιότητα για τις προεδρικές εκλογές του Μαρτίου 2027. Στην πράξη, η ευρωπαϊκή συνομοσπονδία επιδιώκει την αποχώρησή του και μια ουσιαστική αλλαγή ηγεσίας, θεωρώντας ότι η παραμονή του δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως φυσική συνέχεια, ενώ αρκετές εθνικές ομοσπονδίες, ανάμεσά τους η Αγγλία, η Ουαλία, η Σουηδία και η Σερβία, έχουν ήδη αποσύρει τη στήριξή τους από την επανεκλογή του.
Αυτή η εξέλιξη αλλάζει τη φύση της σύγκρουσης. Η πρώτη φάση αφορούσε την τύχη μιας επενδυτικής συμφωνίας, ενώ η δεύτερη αφορά τη νομιμοποίηση του προέδρου της FIFA, τη διαφάνεια των αποφάσεων και το κατά πόσο ένας παγκόσμιος αθλητικός οργανισμός μπορεί να λειτουργεί μέσα από κλειστές διαδικασίες, προσωπικά δίκτυα και τετελεσμένα που παρουσιάζονται στα μέλη του ως αναπόφευκτες επιλογές.
Μια πραγματική άσκηση ευρωπαϊκής ισχύος
Η ευρωπαϊκή νίκη είχε πραγματικό γεωπολιτικό περιεχόμενο, επειδή η UEFA κατάφερε να χρησιμοποιήσει ένα πλεονέκτημα που η FIFA δεν μπορούσε να αντικαταστήσει. Η Ευρώπη συγκεντρώνει τους ισχυρότερους συλλόγους, τα πλουσιότερα πρωταθλήματα, το Champions League ως την μεγαλύτερη διασυλλογική διοργάνωση παγκοσμίως, πολλές από τις πιο εμπορικές εθνικές ομάδες και την καθημερινή αγωνιστική παρουσία των κορυφαίων ποδοσφαιριστών του κόσμου. Η αξία του Παγκοσμίου Κυπέλλου δεν προκύπτει μόνο από το όνομα της FIFA, αλλά από τη συμμετοχή των ομάδων, των παικτών, των φιλάθλων, των τηλεοπτικών αγορών και των χορηγών που συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.
Η UEFA κατανόησε ότι αυτή η ισχύς αποκτά πολιτικό αποτέλεσμα μόνο όταν συνοδεύεται από ενότητα και από την προθυμία να υπάρξει κόστος. Με την απειλή του μποϊκοτάζ δεν προσπάθησε απλώς να πείσει τη FIFA ότι το σχέδιο ήταν λανθασμένο, αλλά κατέστησε σαφές ότι η συνέχισή του θα έθετε σε κίνδυνο το ίδιο το προϊόν το οποίο οι επενδυτές καλούνταν να χρηματοδοτήσουν. Η συμφωνία έχασε έτσι την ασφάλεια και την εμπορική της λογική πριν ακόμη προλάβει να ολοκληρωθεί.
Η στήριξη της Concacaf και της Ασίας ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή την πίεση, επειδή αφαίρεσε από τον Infantino τη δυνατότητα να παρουσιάσει την αντίδραση ως μια στενά ευρωπαϊκή εξέγερση για περισσότερη εξουσία. Η κρίση έλαβε παγκόσμια διάσταση και η FIFA βρέθηκε αντιμέτωπη όχι μόνο με τον ισχυρότερο ποδοσφαιρικό της εταίρο, αλλά με μια ευρύτερη κρίση εμπιστοσύνης γύρω από τη διακυβέρνησή της.
Μια (σπάνια) ευρωπαϊκή γεωπολιτική νίκη
Η Ευρώπη κατήγαγε μια νίκη η οποία όμως έχει τα όριά της. Στη FIFA κάθε ομοσπονδία διαθέτει μία ψήφο, γεγονός που δίνει τεράστια πολιτική σημασία στις μικρές χώρες της Αφρικής, της Ασίας, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού, πολλές από τις οποίες στηρίζονται στα αναπτυξιακά προγράμματα της παγκόσμιας ομοσπονδίας για γήπεδα, εγκαταστάσεις και βασικές ποδοσφαιρικές υποδομές. Ο Infantino έχει επενδύσει συστηματικά σε αυτές τις σχέσεις και μπορεί ακόμη να διαθέτει σημαντική υποστήριξη εκτός Ευρώπης.
Εντούτοις, οι 55 ευρωπαϊκές ομοσπονδίες έχουν τη δυνατότητα να απαιτήσουν Έκτακτο Συνέδριο, επειδή ξεπερνούν το απαιτούμενο όριο των 43 μελών, όμως η απομάκρυνση του Infantino ή η ήττα του στις εκλογές απαιτεί μια ευρύτερη συμμαχία και έναν υποψήφιο που θα μπορεί να πείσει τόσο τις μεγάλες ποδοσφαιρικές δυνάμεις όσο και τις μικρότερες ενώσεις ότι μια νέα ηγεσία θα προστατεύσει τη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη του παιχνιδιού.
Η πρώτη μάχη, πάντως, έχει ήδη κριθεί. Η FIFA προσπάθησε να ανοίξει το σημαντικότερο εμπορικό της περιουσιακό στοιχείο σε ιδιώτες επενδυτές, η UEFA απάντησε με ομοφωνία και αξιόπιστη απειλή αποχώρησης, η αντίδραση εξαπλώθηκε σε άλλες συνομοσπονδίες και το σχέδιο κατέρρευσε μέσα σε τέσσερις ημέρες.
Η ουσία αυτής της σπάνιας ευρωπαϊκής νίκης βρίσκεται ακριβώς εκεί: η Ευρώπη αναγνώρισε τι ελέγχει, κατάλαβε πόσο δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί και χρησιμοποίησε αυτή τη θέση με τρόπο άμεσο, συλλογικό και αποτελεσματικό. Για μία φορά, δεν περιορίστηκε σε δηλώσεις ανησυχίας και δεν περίμενε να της δοθεί χώρος στο τραπέζι. Δημιούργησε το κόστος, άλλαξε τον συσχετισμό και ανάγκασε τη FIFA να υποχωρήσει, ενώ τώρα μεταφέρει την πίεση από το αποτυχημένο σχέδιο στον ίδιο τον άνθρωπο που το προώθησε.
Η Ευρωπαϊκή Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία προσέφερε με τον τρόπο αυτό ένα χρήσιμο μάθημα στην ηγεσία της ΕΕ.
