Σαν σήμερα, στις 28 Αυγούστου 1991, έφυγε ένας από τους ανθρώπους που ουσιαστικά έγραψαν τη «γραμματική» της ελληνικής κωμωδίας. Δημοσιογράφος, θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος, σκηνοθέτης και στιχουργός, ο Αλέκος Σακελλάριος άφησε πίσω του έναν ολόκληρο κόσμο.
Υπάρχουν δημιουργοί που αφήνουν έργο και υπάρχουν δημιουργοί που αφήνουν εποχή. Ο Αλέκος Σακελλάριος ανήκει αναμφίβολα στους δεύτερους.
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 7 Νοεμβρίου 1913, σπούδασε Νομικά, αλλά τον κέρδισε πολύ γρήγορα η δημοσιογραφία. Υπήρξε ρεπόρτερ, χρονογράφος και ευθυμογράφος. Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται ένα από τα μυστικά του: παρατηρούσε τον άνθρωπο, άκουγε πώς μιλούσε ο κόσμος και μετέφερε αυτή τη ζωντανή ελληνική γλώσσα στη σκηνή και στην οθόνη.
Από τη δημοσιογραφία στη μεγάλη κωμωδία
Καθοριστική υπήρξε η συνεργασία του με τον Χρήστο Γιαννακόπουλο. Μαζί δημιούργησαν έργα που έγραψαν ιστορία στο θέατρο και στον κινηματογράφο.
Η παραγωγικότητα του Σακελλάριου υπήρξε εντυπωσιακή. Έγραψε ή συνυπέγραψε εκατοντάδες θεατρικά έργα, σενάρια και τραγούδια και συνεργάστηκε με τους μεγαλύτερους ηθοποιούς, συνθέτες και ανθρώπους του θεάματος της εποχής του.
Και μόνο οι τίτλοι αρκούν για να θυμίσουν τι σημαίνει Αλέκος Σακελλάριος:
«Οι Γερμανοί ξανάρχονται», «Ένα βότσαλο στη λίμνη», «Σάντα Τσικίτα», «Θανασάκης ο πολιτευόμενος», «Δεσποινίς ετών 39», «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο», «Η θεία απ’ το Σικάγο», «Ένας ήρωας με παντούφλες», «Ο Ηλίας του 16ου», «Το ξύλο βγήκε απ’ τον Παράδεισο», «Τα κίτρινα γάντια», «Αλίμονο στους νέους», «Η Αλίκη στο Ναυτικό», «Χτυποκάρδια στο θρανίο», «Το δόλωμα», «Υπάρχει και φιλότιμο», «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια».
Ταινίες που εξακολουθούν, πολλές δεκαετίες αργότερα, να προβάλλονται και να κάνουν ακόμη και τις νεότερες γενιές να γελούν.
«Στον κινηματογράφο τα πράγματα είναι απλά»
Τον Αλέκο Σακελλάριο είχα την τύχη να τον συναντήσω πολλές φορές. Άλλοτε επάνω στο δημοσιογραφικό ρεπορτάζ και άλλοτε σε συναντήσεις και τραπέζια όπου βρισκόμασταν καλεσμένοι.
Και θυμάμαι μία κουβέντα του που μου είχε μείνει.
«Στον κινηματογράφο τα πράγματα είναι απλά», μου έλεγε. «Βάζεις στο μυαλό σου μια ιστορία, πώς ξεκινάει και πώς τελειώνει, και μετά χτίζεις το ενδιάμεσο».
Αλλά επέμενε σε δύο ακόμη πράγματα: στις καλές ατάκες των πρωταγωνιστών και στη μουσική και τα τραγούδια.
Και πόσο δίκιο είχε.
Οι ατάκες των ταινιών του ξεπέρασαν τα κινηματογραφικά πλατό και πέρασαν στην καθημερινή ελληνική γλώσσα.
Χατζιδάκις, Πλέσσας και τραγούδια που έγιναν ιστορία
Ο Σακελλάριος γνώριζε ότι ένα μεγάλο τραγούδι μπορούσε να κάνει μια κινηματογραφική σκηνή αθάνατη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Έχω ένα μυστικό», με μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και στίχους του Σακελλάριου, που ερμήνευσε η Αλίκη Βουγιουκλάκη στο «Το ξύλο βγήκε απ’ τον Παράδεισο».
Και βέβαια, τι άλλο ήταν οι ταινίες που έντυσαν μουσικά δημιουργοί όπως ο Μίμης Πλέσσας, πέρα από μια ακόμη απόδειξη ότι ο Σακελλάριος είχε καταλάβει τη δύναμη του τραγουδιού στον κινηματογράφο;
Συνεργάστηκε με σπουδαίους συνθέτες, ανάμεσά τους τον Μιχάλη Σουγιούλ, τον Γιώργο Μουζάκη, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Μίμη Πλέσσα και τον Γιώργο Κατσαρό.
Και άφησε πίσω του τραγούδια που τραγουδιούνται ακόμη: «Άστα τα μαλλάκια σου», «Πάμε σαν άλλοτε», «Το τραμ το τελευταίο», «Γαρύφαλλο στ’ αυτί», «Πες μου μια λέξη», «Τράβα μπρος», «Νιάου νιάου βρε γατούλα», «Υπομονή».
Έγραφε τον Έλληνα όπως πραγματικά ήταν
Το μεγάλο μυστικό του, όμως, δεν ήταν απλώς ότι ήξερε να γράφει αστεία.
Ήξερε να γράφει Έλληνες.
Τον μικροαστό, τον πολιτευτή, τον φτωχό, τον πονηρό, τον ερωτευμένο, τον δημόσιο υπάλληλο, τον πατέρα που αγωνιά για την κόρη του, τον τίμιο άνθρωπο που προσπαθεί να επιβιώσει και τον νεόπλουτο που θέλει να ανέβει κοινωνικά.
Γι’ αυτό πίσω από το γέλιο υπήρχε συχνά σκληρή κοινωνική και πολιτική σάτιρα. Ο «Θανασάκης ο πολιτευόμενος» και το «Υπάρχει και φιλότιμο» είναι δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα μιας Ελλάδας που άλλαξε πολύ – αλλά σε ορισμένα πράγματα ίσως όχι όσο θα θέλαμε.
Ο Αλέκος Σακελλάριος έφυγε στις 28 Αυγούστου 1991.
Όμως κάθε φορά που γελάμε ξανά με μια παλιά ελληνική ταινία, κάθε φορά που επαναλαμβάνουμε μια ατάκα χωρίς καν να θυμόμαστε από πού προέρχεται και κάθε φορά που σιγοτραγουδάμε ένα από εκείνα τα τραγούδια, κάπου πίσω από την εικόνα βρίσκεται ακόμη εκείνος.
Με το μολύβι του, το δημοσιογραφικό του μάτι και εκείνη τη φαινομενικά απλή συνταγή που μου είχε περιγράψει:
Να ξέρεις πώς αρχίζει η ιστορία. Να ξέρεις πώς τελειώνει. Και στο ενδιάμεσο να βάλεις ανθρώπους, καλές ατάκες και μουσική.
Τελικά, αυτό ακριβώς έκανε σε ολόκληρη τη ζωή του.
