Ο Γιάννης Σμαραγδής δεν μιλά ποτέ απλώς για σινεμά. Μιλά για ψυχή, για Ελλάδα, για πίστη, για ανθρώπους που πέρασαν από το σκοτάδι στο φως. Αυτή τη φορά, ο δημιουργός του «Καβάφη», του «El Greco», του «Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι» και του «Καζαντζάκη» εξομολογήθηκε όσα τον συνδέουν βαθιά με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, αλλά και μια άγνωστη ιστορία με τον Vangelis που μοιάζει βγαλμένη από ταινία.
Ο Σμαραγδής είπε πως νιώθει πιο κοντά στον Κολοκοτρώνη απ’ ό,τι στον Καποδίστρια, επειδή αναγνωρίζει σε εκείνον τη μεγάλη εσωτερική μεταμόρφωση. Μίλησε για έναν άνθρωπο που ξεκίνησε σκληρός, παραβατικός, ιδιοτελής, αλλά όταν πίστεψε σε κάτι ανώτερο από τον εαυτό του, την πατρίδα, τον Θεό, την ελευθερία, έγινε φως.
«Αυτή τη διαδρομή από το σκοτεινό στην πίστη στα ανώτερα και το φως την ξέρω», είπε, εξηγώντας πως και ο ίδιος, μεγαλώνοντας, βρήκε καταφύγιο στην πίστη και στον ελληνικό πολιτισμό.
Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν και η αναφορά του στο επεισόδιο με τον γιο του Κολοκοτρώνη, τον Πάνο, που σκοτώθηκε από Έλληνες. Όταν ο άλλος γιος του, ο Γραμμένος, συνάντησε αργότερα τους δολοφόνους και δεν τους πείραξε, ο Κολοκοτρώνης φέρεται να του απάντησε πως αν τους είχε αγγίξει, δεν θα ήθελε να είναι γιος του. Για τον Σμαραγδή, αυτή είναι η στιγμή όπου ο ήρωας ξεπερνά τον άνθρωπο και γίνεται πρότυπο.
Η πιο κινηματογραφική, όμως, ιστορία ήταν εκείνη με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου. Ο Σμαραγδής αποκάλυψε πως αρχικά ήθελε τη μουσική του «Καβάφη» να τη γράψει ο Διονύσης Σαββόπουλος. Η σύζυγός του, όμως, επέμενε: «Θα πας στον Βαγγέλη». Εκείνος δίσταζε, θεωρώντας πως ο Vangelis ήταν μακριά από τον κόσμο του και δύσκολος στόχος.
Το ραντεβού που είχε προγραμματιστεί για μισή ώρα κράτησε τέσσερις. Όταν ο Σμαραγδής άρχισε να του εξηγεί την ψυχή της ταινίας και έφτασε στη φράση για την ελληνική λαλιά, λύγισε. Έκλαιγε, όπως είπε, για είκοσι λεπτά. Ο Vangelis τον άκουγε ακίνητος.
Και τότε του είπε κάτι που έμεινε μέσα του: «Έχω δει τον Τσαρούχη να διαβάζει Καβάφη και να κλαίει».
Δύο ημέρες αργότερα, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου τον κάλεσε ξανά. Του είπε πως στην ταινία υπάρχει η ψυχή του ποιητή, αλλά λείπει το «κάδρο». Και ύστερα συμφώνησε να γράψει τη μουσική, με συμβόλαιο ενός ευρώ, για να μη δημιουργηθούν προβλήματα με τις δισκογραφικές.
Ο Γιάννης Σμαραγδής, γεννημένος στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1946, σπούδασε κινηματογράφο στην Ελλάδα και στη Γαλλία. Από την πρώτη του μικρού μήκους ταινία, «Δυο τρία πράγματα», μέχρι τις μεγάλες βιογραφικές παραγωγές του, υπηρέτησε έναν κινηματογράφο βαθιά ελληνικό, στραμμένο σε πρόσωπα που κουβαλούν μνήμη, ιδέα και πεπρωμένο.
Στο έργο του επιστρέφουν ξανά και ξανά ο Καβάφης, ο Θεοτοκόπουλος, ο Βαρβάκης, ο Καζαντζάκης, ο Καποδίστριας. Όχι ως μουσειακές μορφές, αλλά ως ζωντανοί άνθρωποι που πάλεψαν με το σκοτάδι, το πάθος, την πίστη και την υπέρβαση.
Ίσως γι’ αυτό και ο ίδιος ο Σμαραγδής μοιάζει να αφηγείται πάντα την ίδια μεγάλη ιστορία: πώς ο άνθρωπος, όταν στραφεί σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του, μπορεί να γίνει φως.
