Στην περίφημη Ταπισερί της Μπαγιέ, τη μνημειώδη εικονογραφημένη αφήγηση της νορμανδικής κατάκτησης της Αγγλίας που επέστρεψε στη Βρετανία πρώτη φορά μετά από 1.000 χρόνια, οι γυναίκες εμφανίζονται ελάχιστα -για την ακρίβεια, ανάμεσα στις περισσότερες από 600 ανθρώπινες μορφές απεικονίζονται μόλις τρεις γυναίκες.
Η πλέον παράδοξη απουσία είναι της Ματθίλδης της Φλάνδρας. Της γυναίκας που δεν πήρε μέρος στη μάχη του Χέιστινγκς, αλλά χωρίς την οποία η εκστρατεία του Γουλιέλμου του Κατακτητή και όσα ακολούθησαν ενδεχομένως να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά.
Για αιώνες, μάλιστα, η παράδοση της απέδιδε έναν ρόλο που πιθανότατα δεν είχε ποτέ. Η Ταπισερί ήταν γνωστή και ως «Ταπισερί της βασίλισσας Ματθίλδης», καθώς ο θρύλος έλεγε ότι κεντήθηκε από την ίδια και τις κυρίες της Αυλής της. Η σύγχρονη έρευνα έχει εγκαταλείψει αυτή την εκδοχή και θεωρεί πιθανότερη την ανάθεση του έργου από τον Όντο, επίσκοπο της Μπαγιέ και ετεροθαλή αδελφό του Γουλιέλμου.
Η ειρωνεία της ιστορίας ωστόσο, παραμένει: η γυναίκα που κάποτε θεωρήθηκε δημιουργός του έργου δεν εμφανίζεται ούτε μία φορά μέσα σε αυτό.
Γεννημένη περίπου το 1031, η Ματθίλδη ανήκε σε μία από τις επιφανέστερες οικογένειες της δυτικής Ευρώπης. Πατέρας της ήταν ο Βαλδουίνος Ε΄, κόμης της Φλάνδρας, ενός από τα πλουσιότερα και ισχυρότερα πριγκιπάτα της εποχής, και μητέρα της η Αδέλα, κόρη του βασιλιά Ροβέρτου Β΄ της Γαλλίας. Από την πλευρά της οικογένειάς της συνδεόταν με βασιλικούς οίκους και η καταγωγή της έφθανε μέχρι τον Αλφρέδο τον Μέγα.
Οι λιγοστές σύγχρονες πηγές δεν μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε πολλά για την προσωπικότητά της. Φαίνεται ωστόσο, ότι είχε λάβει ασυνήθιστα καλή μόρφωση για γυναίκα της εποχής της, ενώ οι κατοπινές πράξεις της φανερώνουν πολιτική αντίληψη και ισχυρή θέληση. Οι χρονικογράφοι σχολίαζαν και την ομορφιά της -ένας Νορβηγός χρονικογράφος την περιέγραψε ως μία από τις ωραιότερες γυναίκες που μπορούσε κανείς να αντικρίσει. Ήταν μικρόσωμη, αν και η παλαιότερη εκτίμηση, βάσει εξέτασης των οστών της το 1961, ότι το ύψος της δεν ξεπερνούσε τα 1,27 μέτρα θεωρείται σήμερα πιθανότατα λανθασμένη.
Ο γάμος της με τον Γουλιέλμο ήταν πρωτίστως μια ένωση τεράστιας πολιτικής σημασίας. Για εκείνον, η κόρη του κόμη της Φλάνδρας αποτελούσε εξαιρετικά πολύτιμη σύμμαχο. Ο Γουλιέλμος είχε γεννηθεί εκτός γάμου και είχε περάσει μεγάλο μέρος της νεότητάς του αγωνιζόμενος να εδραιώσει την εξουσία του στη Νορμανδία. Ο γάμος με τη Ματθίλδη ενίσχυε σημαντικά τη θέση του, συνδέοντάς τον με μία από τις ισχυρότερες οικογένειες της δυτικής Ευρώπης
Η ένωσή τους, ωστόσο, συνάντησε την αντίθεση της Εκκλησίας. Το 1049 ο πάπας Λέων Θ΄ απαγόρευσε τον γάμο λόγω συγγένειας. Το ακριβές κώλυμα εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των ιστορικών. Πιθανότατα επρόκειτο για μακρινή συγγένεια ή αγχιστεία που, σύμφωνα με τους αυστηρούς εκκλησιαστικούς κανόνες του 11ου αιώνα, αρκούσε για να καταστήσει προβληματική την ένωση. Παρά την απαγόρευση, οι δυο τους παντρεύτηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1050 και το 1059 εξασφάλισαν τελικά την παπική έγκριση.
Γύρω από τη γνωριμία τους υφάνθηκαν αργότερα ιστορίες σχεδόν μυθιστορηματικές. Σύμφωνα με μία από αυτές, η Ματθίλδη αρνήθηκε αρχικά να παντρευτεί έναν άνδρα που ήταν νόθος και ο οργισμένος Γουλιέλμος τη βρήκε και τη χτύπησε, ώσπου, όπως θέλει ο θρύλος, η Ματθίλδη άλλαξε γνώμη και δήλωσε πως δεν θα δεχόταν για σύζυγό της κανέναν άλλον παρά τον Γουλιέλμο. Πρόκειται για αφήγηση που εμφανίζεται σε πολύ μεταγενέστερες πηγές και δεν θεωρείται ασφαλές ιστορικό γεγονός. Είναι, ωστόσο, χαρακτηριστική του μύθου που δημιουργήθηκε γύρω από ένα ζευγάρι με δύο εξαιρετικά ισχυρές προσωπικότητες.
Πέρα από τους θρύλους, τα γεγονότα μαρτυρούν ότι ο Γουλιέλμος της είχε μεγάλη εμπιστοσύνη. Και αυτή αποδείχθηκε κρίσιμη το 1066.
Καθώς εκείνος συγκέντρωνε άνδρες, άλογα και πλοία στις ακτές της Νορμανδίας για να διεκδικήσει τον αγγλικό θρόνο, η Ματθίλδη τού πρόσφερε τη Mora, το πλοίο που έγινε η ναυαρχίδα του στόλου του. Στην πλώρη του, σύμφωνα με μεσαιωνική περιγραφή, υπήρχε η επιχρυσωμένη μορφή ενός αγοριού που έδειχνε με το ένα χέρι προς την Αγγλία και κρατούσε με το άλλο ένα κέρας από ελεφαντόδοντο.
Η σημαντικότερη συνεισφορά της, όμως, βρισκόταν στη στεριά. Ο Γουλιέλμος μπορούσε να διασχίσει τη Μάγχη επειδή άφηνε πίσω του τη Νορμανδία σε χέρια που εμπιστευόταν. Η Ματθίλδη ανέλαβε την αντιβασιλεία, με τη βοήθεια έμπειρων συμβούλων και διατήρησε το δουκάτο σταθερό όσο εκείνος πολεμούσε στην Αγγλία. Δεν ήταν μια συμβολική ανάθεση εξουσίας. Η Νορμανδία αποτελούσε την πολιτική και στρατιωτική βάση του Γουλιέλμου και μια εξέγερση στα μετόπισθεν θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ολόκληρη την επιχείρηση.
Μετά τη νίκη στο Χέιστινγκς και τη στέψη του Γουλιέλμου τα Χριστούγεννα του 1066, η Ματθίλδη δεν έσπευσε αμέσως στην Αγγλία. Παρέμεινε στη Νορμανδία και πέρασε τη Μάγχη αργότερα, για να στεφθεί βασίλισσα στο Αβαείο του Ουέστμινστερ στις 11 Μαΐου 1068. Η τελετή είχε ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Η Ματθίλδη δεν παρουσιαζόταν απλώς ως σύζυγος του βασιλιά, αλλά ως γυναίκα που συμμετείχε στη βασιλική εξουσία και της οποίας η θέση είχε θεϊκή νομιμοποίηση.
Απέκτησαν εννέα παιδιά που έφθασαν στην ενηλικίωση, μεταξύ των οποίων δύο μελλοντικούς βασιλείς της Αγγλίας, τον Γουλιέλμο Β΄ και τον Ερρίκο Α΄. Η Ματθίλδη παρέμεινε περισσότερο συνδεδεμένη με τη Νορμανδία παρά με το νέο αγγλικό βασίλειο και άσκησε επανειλημμένα εξουσία εκεί κατά τις απουσίες του συζύγου της.
Δεν υπήρξε, όμως, πάντοτε υπάκουη στις επιθυμίες του. Όταν ο πρωτότοκος γιος τους, Ροβέρτος, εξεγέρθηκε εναντίον του πατέρα του, η Ματθίλδη τον υποστήριξε κρυφά, στέλνοντάς του χρήματα. Όταν ο Γουλιέλμος το ανακάλυψε, εκείνη φέρεται να υπερασπίστηκε την πράξη της επικαλούμενη τον μητρικό της δεσμό – μια σπάνια στιγμή κατά την οποία η βασίλισσα εμφανίζεται στις πηγές όχι στη σκιά του Κατακτητή αλλά απέναντί του.
Πέθανε το 1083, περίπου τέσσερα χρόνια πριν από τον Γουλιέλμο, και τάφηκε στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας στην Καέν, τη γυναικεία μονή που είχε ιδρύσει. Ο Γουλιέλμος ενταφιάστηκε λίγα χρόνια αργότερα στην ανδρική μονή του Αγίου Στεφάνου, στην ίδια πόλη.
Η Ματθίλδη δεν κράτησε σπαθί στο Χέιστινγκς και δεν βρίσκεται ανάμεσα στους πολεμιστές, στους ιππείς και στους βασιλείς που ξετυλίγονται στα περίπου 70 μέτρα της Ταπισερί της Μπαγιέ. Η δική της εξουσία βρισκόταν στη νομιμοποίηση που προσέφερε στον Γουλιέλμο, στο πλοίο που του χάρισε, στη Νορμανδία που κυβέρνησε όσο εκείνος διεκδικούσε ένα βασίλειο και στη δυναστεία που μαζί δημιούργησαν. Ίσως, τελικά, η απουσία της από την Ταπισερί να λέει εξίσου πολλά με τις μορφές που απεικονίζει.
Με πληροφορίες από The Conversation, Westminster Abbey.org, Historic Royal Palaces
