Ένας από τους σημαντικότερους πρώιμους πίνακες του Βασίλι Καντίνσκι, αλλά και ένα έργο που κουβαλά την οδυνηρή ιστορία μιας εβραϊκής οικογένειας την περίοδο του ναζισμού, επιστρέφει στη διεθνή αγορά τέχνης.
Η «Πολύχρωμη ζωή» («Das bunte Leben»), του 1907, θα δημοπρατηθεί στις 14 Οκτωβρίου από τον οίκο Christie’s στο Λονδίνο, με την αξία της να εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 30 εκατ. δολάρια.
Πίσω από τα εντυπωσιακά μεγέθη της δημοπρασίας βρίσκεται η περιπέτεια της οικογένειας Lewenstein. Ο επιχειρηματίας Emanuel Albert Lewenstein και η σύζυγός του Hedwig Lewenstein-Weyermann, που ζούσαν στο Άμστερνταμ και είχαν δημιουργήσει μια αξιόλογη συλλογή μοντέρνας τέχνης, απέκτησαν τον πίνακα το 1927. Ο Emanuel πέθανε το 1930 και η Hedwig το 1937, αφήνοντας την περιουσία τους στα παιδιά τους.
Λίγα χρόνια αργότερα, όλα άλλαξαν. Μετά την εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην Ολλανδία, τον Μάιο του 1940, οι κληρονόμοι της οικογένειας βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις διώξεις και τη συστηματική αρπαγή της περιουσίας τους. Ο πίνακας, που βρισκόταν στο Stedelijk Museum του Άμστερνταμ, απομακρύνθηκε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες και τον Οκτώβριο του ίδιου έτους πωλήθηκε σε δημοπρασία. Την ίδια περίοδο, η περιουσία της οικογένειας διασκορπιζόταν, ενώ τα παιδιά των Lewenstein αγωνίζονταν πρωτίστως για την ίδια τους την επιβίωση.
Η «Πολύχρωμη ζωή» πέρασε στα χέρια του συλλέκτη Salomon B. Slijper. Το 1972 αποκτήθηκε από τη Βαυαρική Κρατική Τράπεζα και έναν χρόνο αργότερα παραχωρήθηκε ως μακροχρόνιο δάνειο στο Lenbachhaus του Μονάχου. Εκεί παρέμεινε για περισσότερο από μισό αιώνα, ως ένα από τα σημαντικά έργα της συλλογής του μουσείου.
Για τους απογόνους των Lewenstein, ωστόσο, η ιστορία δεν είχε τελειώσει. Η οικογένεια αναζητούσε επί δεκαετίες τα έργα της συλλογής που είχε διασκορπιστεί στα χρόνια του πολέμου. Η διεκδίκηση της «Πολύχρωμης ζωής» εξελίχθηκε σε πολυετή νομική διαμάχη, μέχρι που, τον Μάιο του 2023, η αρμόδια γερμανική Συμβουλευτική Επιτροπή έκρινε ότι η απώλεια του πίνακα συνδεόταν με τις ναζιστικές διώξεις και εισηγήθηκε την επιστροφή του στους κληρονόμους. Η αποκατάσταση της κυριότητας ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του ίδιου έτους.
Πέρα από την πολυτάραχη διαδρομή του, το έργο σηματοδοτεί μια αποφασιστική στιγμή στην καλλιτεχνική εξέλιξη του Καντίνσκι. Με διαστάσεις 130 επί 163 εκατοστά, ήταν ο μεγαλύτερος καμβάς που είχε δημιουργήσει έως τότε. Προσκυνητές, αγρότες, άγιοι, ευγενείς, μητέρες και παιδιά συνυπάρχουν σε ένα πολύχρωμο, σχεδόν ονειρικό τοπίο, εμπνευσμένο από τη ρωσική παράδοση, τη λαογραφία και τη θρησκευτική εικονογραφία.
Η «Πολύχρωμη ζωή» εκτέθηκε το 1907 στο περίφημο Salon d’Automne του Παρισιού, την ίδια χρονιά που φιλοτεχνήθηκε, σηματοδοτώντας μια κομβική περίοδο στην καλλιτεχνική πορεία του Καντίνσκι. Αποτυπώνει τη στιγμή κατά την οποία το χρώμα αρχίζει να απελευθερώνεται από την απλή αναπαράσταση της πραγματικότητας, προαναγγέλλοντας τη στροφή του μεγάλου ζωγράφου προς την αφαίρεση.
Σχεδόν έναν αιώνα μετά την απόκτησή του από τους Lewenstein και 86 χρόνια μετά την απώλειά του μέσα στη δίνη του πολέμου, ο πίνακας αλλάζει και πάλι σελίδα. Αυτή τη φορά, όμως, το κάνει έχοντας προηγουμένως επιστρέψει στην οικογένεια από την οποία αποσπάστηκε.
Με πληροφορίες από Artnews, Christie’s
