Το Center for Art Law με έδρα τη Νέα Υόρκη, εκτιμά ότι την περίοδο από το 1933 έως το 1945 οι Ναζί είτε έκλεψαν είτε ανάγκασαν τους ιδιοκτήτες να πουλήσουν κατά προσέγγιση 650.000 έργα τέχνης. Παρά τις πολυετείς προσπάθειες εντοπισμού τους, περί 100.000 λεηλατημένα έργα και αντικείμενα πολιτιστικής κληρονομιάς εξακολουθούν να αγνοούνται.
Στην προσπάθεια επαναπατρισμού αυτών των έργων συμμετέχουν πλέον και ερευνητές του Πανεπιστημίου Santa Clara στην Καλιφόρνια, οι οποίοι δημιούργησαν το «A.I. Provenance Assistant», ένα νέο chatbot τεχνητής νοημοσύνης σχεδιασμένο να αναζητά στοιχεία προέλευσης έργων τέχνης μέσα από σύνθετα και κατακερματισμένα αρχεία, σύφωνα με το artnet.
Το εργαλείο αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τους καθηγητές Πληροφοριακών Συστημάτων και Αναλυτικής, Haibing Lu και Michele Samorani, και φιλοδοξεί να διευκολύνει σημαντικά το έργο των ερευνητών. Η βασική του αποστολή είναι να «ξεψαχνίζει» τεράστιες βάσεις δεδομένων, οι οποίες συχνά περιέχουν λάθη, είναι αποσπασματικές και καταγεγραμμένες σε πολλές διαφορετικές γλώσσες, πραγματοποιώντας αναζητήσεις με ταχύτητες που μέχρι σήμερα ήταν αδύνατες.
AI Assistant Helps The Hunt For Nazi-Looted Art https://t.co/9oMQL1wGux
— 2oceansvibe News – South African online news (@2oceansvibe) August 3, 2026
Για την ανάπτυξη του συστήματος, η ερευνητική ομάδα ξεκίνησε αξιοποιώντας δεδομένα από τη βάση του ERR Project, η οποία περιλαμβάνει έργα τέχνης τα οποία είχαν στεγαστεί στο Μουσείο Jeu de Paume στο Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, το συγκεκριμένο μουσείο χρησιμοποιούνταν ως κέντρο συγκέντρωσης και καταγραφής των έργων τέχνης που είχαν λεηλατηθεί από τους Ναζί.
Στη συνέχεια, υπό την καθοδήγηση του Haibing Lu, δημιουργήθηκε ένας «έξυπνος» πράκτορας τεχνητής νοημοσύνης, ικανός να εκτελεί αναζητήσεις χρησιμοποιώντας απλές, καθημερινές ερωτήσεις. Ωστόσο, οι δυνατότητές του δεν περιορίζονται στις λέξεις που πληκτρολογεί ο χρήστης. Το σύστημα αναζητά αυτόματα σχετικούς όρους, διαφορετικές ορθογραφίες, εναλλακτικές γραφές και μεταφρασμένες εκδοχές ονομάτων, βελτιώνοντας σημαντικά τα αποτελέσματα της έρευνας.
Το Πανεπιστήμιο Santa Clara χαρακτηρίζει το A.I. Provenance Assistant ως έναν «ψηφιακό ξεναγό δεδομένων» (data docent), καθώς δεν περιορίζεται μόνο στον εντοπισμό πληροφοριών, αλλά παρουσιάζει τα ευρήματά του σε απλή και κατανοητή αγγλική γλώσσα, διευκολύνοντας τους ερευνητές στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι αντί να δημιουργήσουν από την αρχή ένα νέο Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (Large Language Model – LLM), οι προγραμματιστές επέλεξαν να προσαρμόσουν ήδη υπάρχοντα μοντέλα στις ανάγκες του συγκεκριμένου έργου. Όπως εξήγησε ο Haibing Lu, στόχος της ομάδας δεν ήταν να αντικαταστήσει τους ειδικούς που ασχολούνται με την έρευνα της προέλευσης των έργων τέχνης.
Παράλληλα, οι δημιουργοί του προετοιμάζουν τη δημοσίευση επιστημονικής μελέτης μόλις το έργο αποκτήσει μεγαλύτερη κλίμακα, ενώ σχεδιάζουν και τη δημιουργία ενός ειδικού ιδρύματος που θα μπορεί να προσλαμβάνει νομικούς και να εξασφαλίζει χρηματοδότηση για το εγχείρημα, το οποίο προς το παρόν δεν διαθέτει οικονομική υποστήριξη.
Την ίδια στιγμή, η ερευνητική ομάδα απευθύνει πρόσκληση σε ειδικούς στον τομέα της έρευνας προέλευσης έργων τέχνης, ζητώντας τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις τους, ώστε το A.I. Provenance Assistant να εξελιχθεί ακόμη περισσότερο και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες των επαγγελματιών του χώρου.
Το «A.I. Provenance Assistant» είναι ήδη διαθέσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους ερευνητές. Ωστόσο, η ομάδα του Samorani σχεδιάζει να συνεχίσει την ανάπτυξή του, δίνοντας έμφαση στον εμπλουτισμό των βάσεων δεδομένων που αξιοποιεί.
Με πληρφοφορίες από artnet
