Ένα μικροσκοπικό κομμάτι περγαμηνής, που βρισκόταν για δεκαετίες κρυμμένο ανάμεσα σε αρχαία χειρόγραφα στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, αποδείχθηκε ένας εξαιρετικά σπάνιος θησαυρός: ένα απόσπασμα της «Οδύσσειας» του Ομήρου ηλικίας περίπου 1.700 ετών.
Η ανακάλυψη έγινε πριν από περίπου δύο χρόνια από τον Δρ. Μαρκ ντε Κρέι, ερευνητή του Πανεπιστημίου Ράντμπουντ, ο οποίος συμμετείχε σε πρόγραμμα μελέτης και δημοσίευσης αρχαίων χειρογράφων που φυλάσσονται στις ειδικές συλλογές του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Το πανεπιστήμιο ανακοίνωσε επίσημα την εύρεση στις 14 Σεπτεμβρίου 2026.
Ο Ντε Κρέι μελετούσε μια συλλογή πρώιμων χριστιανικών χειρογράφων που είχε αποκτήσει το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στα μέσα του 20ού αιώνα, όταν έπεσε πάνω στο μικροσκοπικό, αποχρωματισμένο και γεμάτο λεκέδες από υγρασία κομμάτι περγαμηνής. Η συλλογή προερχόταν από την κληρονομιά του Γερμανού μελετητή Καρλ Σμιτ και είχε αγοραστεί από το πανεπιστήμιο το 1956.
Αρχικά, το συγκεκριμένο απόσπασμα θεωρήθηκε ένα μάλλον ασήμαντο θραύσμα του 7ου αιώνα. Στη συλλογή υπήρχαν ήδη αρκετά παρόμοια κομμάτια, κυρίως γραμμένα στα κοπτικά, την αιγυπτιακή γλώσσα που χρησιμοποιεί το ελληνικό αλφάβητο. Ο Ντε Κρέι, όμως, ο οποίος είναι καθηγητής ελληνικών, αναγνώρισε ορισμένες λέξεις που του ήταν γνώριμες από τα ομηρικά έπη. Η περαιτέρω μελέτη επιβεβαίωσε ότι επρόκειτο για στίχους από τη «Οδύσσεια».
«Όλοι όσοι μαθαίνουν ελληνικά μαθαίνουν Όμηρο», δήλωσε ο ίδιος σε ολλανδικά μέσα ενημέρωσης, περιγράφοντας τη στιγμή που κατάλαβε τι είχε μπροστά του.
Οι ερευνητές χρονολόγησαν την περγαμηνή στον 3ο ή 4ο αιώνα μ.Χ., δηλαδή περίπου στο 300 μ.Χ. Πρόκειται για ένα από τα μόλις περίπου 30 γνωστά θραύσματα της «Οδύσσειας» αυτού του τύπου που έχουν εντοπιστεί παγκοσμίως.
Το εύρημα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο. Το απόσπασμα προέρχεται από ένα μικρό, «τσέπης» αντίγραφο ολόκληρης της «Οδύσσειας», περίπου στο μέγεθος ενός σύγχρονου Kindle, το οποίο πιθανότατα ανήκε σε έναν θαυμαστή του Ομήρου που ζούσε στην όαση Φαγιούμ της Αιγύπτου γύρω στο 300 μ.Χ.
Το θραύσμα έχει γραφή και στις δύο πλευρές και περιγράφει ένα από τα πιο δραματικά σημεία του ομηρικού έπους. Συγκεκριμένα, προέρχεται από τη 12η από τις συνολικά 24 ραψωδίες της «Οδύσσειας», όταν ο Οδυσσέας βρίσκεται στην αυλή των Φαιάκων και αφηγείται τις περιπέτειές του μετά την αναχώρησή του από την Τροία.
Στο συγκεκριμένο σημείο, ο Οδυσσέας διηγείται πώς οι σύντροφοί του, παρά την απαγόρευσή του, έφαγαν τα ιερά βόδια του Ήλιου, προκαλώντας την οργή του θεού. Ο Ήλιος ζητά από τον Δία να τους τιμωρήσει και ακολουθεί η καταστροφή του πλοίου και ο θάνατος των συντρόφων του Οδυσσέα.
Οι στίχοι του θραύσματος περιγράφουν ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία ο Ήλιος πληροφορείται τι έχουν κάνει οι άνδρες του Οδυσσέα. Πρόκειται για ένα κομβικό σημείο της ιστορίας, περίπου στο μέσο του 24-βιβλίου έπους, καθώς σηματοδοτεί το χαμηλότερο σημείο του δεκαετούς ταξιδιού του Οδυσσέα, αλλά και την αρχή της πορείας που θα οδηγήσει στην επιστροφή του στην Ιθάκη.
Το γεγονός ότι το απόσπασμα βρέθηκε σε αυτό ακριβώς το σημείο της «Οδύσσειας» μπορεί επίσης να έχει εξήγηση. Όπως εξηγεί ο Ντε Κρέι, τα βιβλία φθείρονται από την εξωτερική πλευρά προς το εσωτερικό. Επομένως, ένα απόσπασμα που βρισκόταν περίπου στη μέση ενός βιβλίου είχε μεγαλύτερες πιθανότητες να διατηρηθεί.
«Έχω την καλύτερη δουλειά στον κόσμο. Είμαι κυνηγός θησαυρών. Κάθε μέρα βρίσκεις κάτι όμορφο. Αυτό είναι ένα από αυτά», δήλωσε ο ερευνητής.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.Advertisement
Και το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η «Οδύσσεια» βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής λόγω της κινηματογραφικής μεταφοράς του Κρίστοφερ Νόλαν. Το ίδιο το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης συνέδεσε την ανακοίνωση της ανακάλυψης με το νέο ενδιαφέρον για το ομηρικό έπος, σημειώνοντας ότι η ιστορία του Οδυσσέα εξακολουθεί να γοητεύει το κοινό σχεδόν 3.000 χρόνια μετά τη δημιουργία της.
Το συγκεκριμένο θραύσμα, με την ένδειξη Utrecht Gr. Ms. B6.39a, αποτελεί πλέον ένα ακόμη σπάνιο τεκμήριο της διάδοσης και της δημοτικότητας των έργων του Ομήρου στην ύστερη αρχαιότητα. Και το εντυπωσιακό είναι ότι παρέμενε για περίπου 70 χρόνια μέσα στις συλλογές της βιβλιοθήκης, χωρίς κανείς να έχει αντιληφθεί μέχρι πρόσφατα τι ακριβώς κρατούσε στα χέρια του.
Με πληροφορίες από το CBS / Livescience
