Ένα νέο κανονισμό Ποινικής Δικονομίας για τα δικαστήρια του Αφγανιστάν, αποτελούμενο από 119 άρθρα, τρία κεφάλαια και ενότητες, ανακοίνωσε ότι θα τεθεί σε ισχύ αμέσως μετά την υπογραφή του, ο εμίρης των Ταλιμπάν, στις 7 Ιανουαρίου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Independent, o κανονισμός δεν ανακοινώθηκε δημόσια, δεν τέθηκε σε διαβούλευση ούτε κυκλοφόρησε ευρέως από τις αρχές. H ύπαρξή του έγινε γνωστή μόνο όταν η Rawadari, ένας οργανισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Αφγανιστάν, εξέδωσε ανακοίνωση στον ιστότοπό της, δηοσιεύοντας αντίγραφο του κανονισμού στην γλώσσα παστούν στις 21 Ιανουαρίου.
Στην πραγματικότητα, οι Ταλιμπάν έχουν δημοσιεύσει ένα νέο ποινικό κώδικα ο οποίος κατοχυρώνει ορισμένες από τις πιο οπισθοδρομικές πρακτικές τους ως κανονικό νόμο του κράτους στο Αφγανιστάν, θέτοντας για ακόμη μία φορά στο στόχαστρο τις γυναίκες, ειδικά με το νέο τρόπο λειτουργίας των δικαστηρίων.
Οι γυναίκες ως «δούλοι» και η τιμωρία στα χέρια των συζύγων
Υπογεγραμμένος από τον σκληροπυρηνικό ανώτατο ηγέτη της ισλαμιστικής ομάδας, Χαϊμπατουλάχ Αχουντζάντα, ο ποινικός κώδικας των ενενήντα σελίδων περιλαμβάνει αναχρονιστικές διατάξεις που παραπέμπουν σε ισλαμικά ιερά κείμενα, όπως διαφορετικά επίπεδα τιμωρίας ανάλογα με το αν ο δράστης είναι «ελεύθερος» ή «δούλος».
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο να αποτελεί το γεγονός ότι ο κώδικας φαίνεται ουσιαστικά να εξισώνει τις γυναίκες με «δούλους», καθώς περιλαμβάνει ρήτρες που ορίζουν ότι είτε «οι κύριοι των δούλων» είτε οι σύζυγοι μπορούν να επιβάλλουν κατά την κρίση τους τιμωρία υπό μορφή ξυλοδαρμού στις συζύγους ή στους υφισταμένους τους. Ο ποινικός κώδικας με τίτλο, «De Mahakumu Jazaai Osulnama», έχει διανεμηθεί ήδη σε όλα τα δικαστήρια στο Αφγανιστάν.
Καθώς κύματα δυσαρέσκειας άρχισαν να γίνονται αισθητά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μέσω ακτιβιστών που βρίσκονται εκτός της χώρας, οι Ταλιμπάν εξέδωσαν πλέον ξεχωριστή απόφαση σύμφωνα με την οποία ακόμη και η συζήτηση για τον νέο κώδικα αποτελεί από μόνη της αδίκημα, όπως αναφέρουν οργανώσεις δικαιωμάτων. Ο κώδικας ορίζει ότι οι σωματικές τιμωρίες για σοβαρά εγκλήματα δεν θα εκτελούνται από τις σωφρονιστικές υπηρεσίες, αλλά από ισλαμικούς κληρικούς ή όπως ονομάζονται, «Ούλεμα».
Παράλληλα, ενθαρρύνει τα λιγότερο σοβαρά παραπτώματα να αντιμετωπίζονται μέσω του «ta’zir», το οποίο μεταφράζεται ως διακριτική τιμωρία. Με άλλα λόγια, σε περιπτώσεις όπου η «παραβάτης» είναι σύζυγος, θα τιμωρείται με ξυλοδαρμό από τον σύζυγό της.
Θεωρητικά, ο κώδικας προσδοκά έναν δρόμο προς τη δικαιοσύνη για τις γυναίκες που δέχονται επίθεση, αλλά προκειμένου να συμβεί αυτό, απαιτεί να αποδείξουν ότι έχουν υποστεί σοβαρή σωματική βλάβη επιδεικνύοντας τα τραύματά τους στον δικαστή, ενώ ταυτόχρονα υποχρεούνται να παραμένουν πλήρως καλυμμένες. Επιπλέον, πρέπει να συνοδεύονται στο δικαστήριο από τον σύζυγό τους ή από άνδρα κηδεμόνα (mehram), παρ’ όλο που η πλειονότητα των δραστών σε τέτοιες περιπτώσεις είναι οι ίδιοι οι σύζυγοι.
Στην πραγματικότητα, η ενδοοικογενειακή βία κατά των γυναικών επισύρει ποινή από τρεις μήνες έως έναν χρόνο. Ωστόσο, σύμφωνα με τον νέο κώδικα, ακόμη κι αν μια Αφγανή καταφέρει να ξεπεράσει όλα τα νομικά και κοινωνικά εμπόδια και να αποδείξει ότι υπέστη σοβαρή επίθεση από τον σύζυγό της, η μέγιστη ποινή που θα επιβληθεί στον σύζυγο είναι δεκαπέντε ημέρες.
«Η τιμωρία δεν καθορίζεται από τη φύση του εγκλήματος αλλά από την κοινωνική θέση του δράστη»
Η Rawadari ανέφερε ότι σε ένα άλλο μέρος του κώδικα δεν επιτρέπεται στις γυναίκες να βρίσκουν ασφαλές καταφύγιο στο πατρικό τους σπίτι. «Το άρθρο 34 ορίζει ότι αν μια γυναίκα πηγαίνει επανειλημμένα στο σπίτι του πατέρα της ή άλλων συγγενών χωρίς την άδεια του συζύγου της και δεν επιστρέφει στο σπίτι παρά το αίτημα του συζύγου της, τότε η γυναίκα και κάθε μέλος της οικογένειας ή των συγγενών της που την εμπόδισε να επιστρέψει στο σπίτι του συζύγου της θεωρούνται εγκληματίες και θα καταδικαστούν σε τρεις μήνες φυλάκισης», ανέφερε η οργάνωση σε ανακοίνωσή της.
Από την άλλη, ο νέος κανονισμός θέτει τα ζώα σε μεγαλύτερο υπόβαθρο σε σχέση με τη γυναίκα, εγκαθιδύοντας μια σαφή και ανησυχητική ιεραρχία βλάβης. Το άρθρο 70 ποινικοποιεί τον εξαναγκασμό ζώων ή πτηνών σε μάχη και προβλέπει ποινή φυλάκισης πέντε μηνών για τέτοιες πράξεις. «Όποιος προκαλεί ζώα -όπως σκύλους, καμήλες, πρόβατα και παρόμοια ζώα- ή πτηνά όπως κότες, ορτύκια ή πέρδικες να πολεμούν θεωρείται εγκληματίας. Ο δικαστής θα τον καταδικάσει σε πέντε μήνες φυλάκισης». Αυτού του είδους η ανισότητα μεταφέρει στην κοινωνία το μήνυμα ότι, στο νομικό σύστημα των Ταλιμπάν, η βία κατά των γυναικών αντιμετωπίζεται ως λιγότερο σοβαρή από την κακοποίηση ζώων, καθώς εάν ένας σύζυγος χτυπάει την γυναίκα του, θα λάβει μόνο δεκαπέντε ημέρες φυλάκισης.
Το νέο νομικό σύστημα, συν τοις άλλοις, δεν διστάζει να διαχωρίσει τους πολίτες σε κάστες, καθώς σύμφωνα με το ίδιο, η τιμωρία δεν καθορίζεται από τη φύση του εγκλήματος αλλά από την κοινωνική θέση του δράστη. Το άρθρο 9 διαιρεί την αφγανική κοινωνία σε τέσσερις κατηγορίες: τους θρησκευτικούς λόγιους (ουλεμά ή μουλάδες), οι οποίοι βρίσκονται στην κορυφή, την ελίτ (ashraf), τη μεσαία τάξη και την κατώτερη τάξη. Αν ένας θρησκευτικός λόγιος διαπράξει έγκλημα, θα λάβει «συμβουλές» σχετικά με τις πράξεις του. Ένα μέλος της κοινωνικής ελίτ θα λάβει ως ανώτατη τιμωρία «συμβουλές» και, εφόσον χρειάζεται, κλήση σε δικαστήριο. Για τη «μεσαία τάξη», η ανώτατη ποινή είναι η φυλάκιση, ενώ για την «κατώτερη τάξη» είναι η φυλάκιση σε συνδυασμό με σωματική τιμωρία.
Ποιες απαγορεύσεις ισχύουν έως τώρα για τις γυναίκες
Σύμφωνα με την επίσημη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, με τον ερχομό των Ταλιμπάν στην εξουσία, απαγορεύτηκε η λειτουργία κομμωτηρίων και κέντρων αισθητικής. Αξιωματούχοι φέρονται να έχουν κλείσει κομμωτήρια που λειτουργούσαν από γυναίκες στα σπίτια τους καθώς και γυναικείους ραδιοφωνικούς σταθμούς σε διάφορες επαρχίες, όπως ανέφερε η UNAMA.
Στην επαρχία Κανταχάρ, επιθεωρητές ζήτησαν από καταστηματάρχες σε μια αγορά να αναφέρουν γυναίκες που δεν συνοδεύονται από κηδεμόνα και να τους αρνούνται την είσοδο στα καταστήματά τους. Έχουν επίσης καταγραφεί εξαναγκαστικές μεταστροφές. Οι αρχές των Ταλιμπάν έχουν εντείνει την επιβολή καταπιεστικών περιορισμών στα μέσα ενημέρωσης, έχουν αυξήσει τις σωματικές τιμωρίες, ενισχύοντας παράλληλα την καταστολή της θρησκευτικής ελευθερίας και τις πρακτικές «επανεκπαίδευσης».
Παρά τα τεκμηριωμένα στοιχεία της έκθεσης ότι οι αρχές συνεχίζουν να παραβιάζουν διεθνείς κανόνες και εγγυήσεις δικαιωμάτων, αξιωματούχοι των Ταλιμπάν διαφωνούν και επισημαίνουν πως το νέο νομικό σύστημα στην πραγματικότητα, μεριμνά για την προστασία των γυναικών.
Συνολικά, ο νέος ποινικός κανονισμός των Ταλιμπάν συνιστά μια αποφασιστική στροφή προς μια διακυβέρνηση που βασίζεται στην τρομολαγνεία, την ιεραρχία και τον εξαναγκασμό. Με την ποινικοποίηση της αυτονομίας, της διαφωνίας, της πίστης και ακόμη και της σιωπής, ενώ ταυτόχρονα νομιμοποιεί την ιδιωτική βία και την κοινωνική επιτήρηση, ο κανονισμός διαρρηγνύει τον πυρήνα της αφγανικής κοινωνίας.
Αντικαθιστά την εμπιστοσύνη με την καχυποψία, τον νόμο με την ιδεολογία και τη δικαιοσύνη με τιμωρίες που βασίζονται στην τάξη, το φύλο και τη συμμόρφωση. Οι οικογένειες μετατρέπονται σε μονάδες επιβολής, οι κοινότητες σε δίκτυα παρακολούθησης και οι πολίτες σε όργανα καταστολής με το καθένα να μπορεί να πάρει το νόμο στα χέρια του, πράξη η οποία νομιμοποιείται αλλά τιμωρείται παράλληλα.
Με πληροφορίες από The Independent, United Nations, Rawadari, GIWPS
