Σε προσπάθεια εκτόνωσης των εντυπώσεων επιδόθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά τη συζήτηση που προκάλεσε η αναφορά της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην Τουρκία, την οποία φάνηκε να εξομοιώνει με τη Ρωσία και την Κίνα, στέλνοντας ταυτόχρονα και μήνυμα για την ανάγκη ευθυγράμμισης με τις ευρωπαϊκές αξίες.
«Πρέπει να καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε την ευρωπαϊκή ήπειρο, ώστε να μην επηρεάζεται από τη Ρωσία, την Τουρκία ή την Κίνα», δήλωσε στις 19 Απριλίου η πρόεδρος της Κομισιόν σε εκδήλωση για τα 80 χρόνια της εφημερίδας DieZeit στο Αμβούργο, επαναλαμβάνοντας τη στήριξή της στη διεύρυνση ως «γεωπολιτική αναγκαιότητα».
Στην ίδια παρέμβαση, υποστήριξε ότι το παλαιό ευρωπαϊκό μοντέλο –που βασιζόταν σε φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία, χαμηλού κόστους παραγωγή από την Κίνα και ασφάλεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες– έχει εξαντληθεί, καλώντας την ΕΕ να γίνει «πιο ανεξάρτητη» και να σκεφτεί «πιο γεωπολιτικά».
Η διατύπωση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις καθώς η συμπερίληψη μιας υποψήφιας χώρας προς ένταξη χώρας, όπως η Τουρκία, στην ίδια πρόταση με τη Ρωσία και την Κίνα θεωρήθηκε πολιτικά ευαίσθητη.
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση του τουρκικού πρακτορείου Anadolu κατά τη μεσημεριανή ενημέρωση Τύπου της Κομισιόν, η εκπρόσωπος της Επιτροπής Πάουλα Πίνιο επιχείρησε να αποσαφηνίσει το πλαίσιο:
«Αυτό που ειπώθηκε είναι, φυσικά, ότι η Τουρκία, ακριβώς ως υποψήφια χώρα, έχει και μια πρόσθετη ευθύνη στη γειτονιά της και δεν ασκούμε εποπτεία στην επιρροή που έχει σε αυτή», ανέφερε.
Και πρόσθεσε: «Σε αυτή την περίπτωση, η αναφορά αφορούσε τα Δυτικά Βαλκάνια, σε ευθυγράμμιση με τις αξίες της ΕΕ. Αυτό ήταν το πλαίσιο στο οποίο η πρόεδρος αναφέρθηκε στην Τουρκία», υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα αναμένεται να δρα σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αξίες στην περιφερειακή της πολιτική.
Την ίδια ώρα, τουρκικά μέσα ενημέρωσης όπως το Anadolu ανέδειξαν ως είδηση τη διατύπωση της Κομισιόν ότι «δεν ασκεί εποπτεία» στην επιρροή της Άγκυρας στη γειτονιά της, παρουσιάζοντάς την ως ένδειξη ότι η ΕΕ δεν παρεμβαίνει στη σφαίρα επιρροής της Τουρκίας.
Παράλληλα, σε ξεχωριστές τοποθετήσεις προ ημερών, η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας στο μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Όπως ανέφερε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, «χρειαζόμαστε την Τουρκία υπό το φως των εξελισσόμενων γεωπολιτικών πραγματικοτήτων στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή», επισημαίνοντας ότι αποτελεί τον πέμπτο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της ΕΕ και κρίσιμο κόμβο για τις εμπορικές διαδρομές Ευρώπης–Ασίας.
Η ίδια σημείωσε επίσης ότι η Άγκυρα θα είναι απαραίτητη σε οποιαδήποτε μελλοντική διευθέτηση για την Ουκρανία, ιδίως ενόψει του νέου περιβάλλοντος ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα.
Σε ευρύτερο επίπεδο, η σημασία της Τουρκίας αποτυπώνεται και στην αντίληψη που διαμορφώνεται σε ευρωπαϊκούς και διατλαντικούς κύκλους συμπεριλαμβανομένου του ΝΑΤΟ ότι αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, ως η δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη της Συμμαχίας.
Επίσης, ισχυροί οικονομικοί και αμυντικοί δεσμοί συνδέουν την Τουρκία με βασικά κράτη-μέλη της ΕΕ: η Γερμανία διατηρεί σημαντικές επενδύσεις στη χώρα, ενώ η Ισπανία και η Ιταλία έχουν αναπτύξει στενές συνεργασίες στον τομέα της άμυνας.
Υπενθυμίζεται ότι μόλις πριν από λίγες ημέρες το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέγραψε σε έκθεσή του τη συνεχιζόμενη δημοκρατική οπισθοδρόμηση στην Τουρκία, εκτιμώντας ότι η χώρα απομακρύνεται από την ενταξιακή προοπτική.
Οι ευρωβουλευτές ζητούν μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ καλούν την Άγκυρα να σέβεται το διεθνές δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις σχέσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο, με καταδίκη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και εκκλήσεις για πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας και τις διεθνείς υποχρεώσεις.
