27 Σεπτεμβρίου 1854. Στον Βόρειο Ατλαντικό, ένα από τα πολυτελέστερα ατμόπλοια της εποχής βυθίζεται, παρασύροντας στον θάνατο περισσότερους από 300 ανθρώπους. Το «Arctic» γίνεται σύμβολο μιας ναυτικής τραγωδίας που δεν οφειλόταν μόνο στη σύγκρουση δύο πλοίων, αλλά και στην έλλειψη σωστικών μέσων, στον πανικό και στην κατάρρευση της πειθαρχίας. Δεν ήταν πάντως το πρώτο πολύνεκρο ναυάγιο ατμόπλοιου στην παγκόσμια ιστορία.
Το υπερωκεάνιο που συμβόλιζε την πρόοδο
Το «SS Arctic» ανήκε στην αμερικανική Collins Line, η οποία ανταγωνιζόταν τις βρετανικές εταιρείες στις υπερατλαντικές μεταφορές. Ναυπηγήθηκε το 1850, διέθετε πλευρικούς τροχούς κινούμενους με ατμομηχανές και εκτελούσε δρομολόγια μεταξύ Λίβερπουλ και Νέας Υόρκης. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1854 αναχώρησε από το Λίβερπουλ. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του πλοιάρχου Τζέιμς Λους, μετέφερε 233 επιβάτες και περίπου 150 μέλη πληρώματος· άλλες καταγραφές ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό πάνω από τους 400.
Η σύγκρουση μέσα στην πυκνή ομίχλη
Το μεσημέρι της 27ης Σεπτεμβρίου, κοντά στη Νέα Γη του Καναδά, το «Arctic» συγκρούστηκε μέσα σε πυκνή ομίχλη με το μικρότερο γαλλικό ατμόπλοιο «Vesta». Αρχικά ο πλοίαρχος πίστεψε ότι το γαλλικό σκάφος είχε υποστεί τις μεγαλύτερες ζημιές και έστειλε βοήθεια. Όμως το «Arctic» είχε σοβαρά ρήγματα κάτω από την ίσαλο γραμμή. Το νερό εισχωρούσε ανεξέλεγκτα, οι μηχανές σταμάτησαν και περίπου τέσσερις ώρες μετά τη σύγκρουση το πλοίο βυθίστηκε. Το «Vesta» κατάφερε να φτάσει στο Σεντ Τζονς.
Καμία γυναίκα και κανένα παιδί δεν σώθηκε
Το «Arctic» διέθετε μόλις έξι σωσίβιες λέμβους, συνολικής χωρητικότητας περίπου 180 ανθρώπων. Κατά την εγκατάλειψη επικράτησε πανικός. Μέλη του πληρώματος και άνδρες επιβάτες κατέλαβαν θέσεις στις λέμβους, ενώ γυναίκες και παιδιά έμειναν πίσω. Οι ιστορικές καταγραφές αναφέρουν περίπου 88 επιζώντες, χωρίς καμία γυναίκα ή παιδί. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν η σύζυγος, η κόρη και ο γιος του ιδρυτή της εταιρείας Έντουαρντ Κόλινς. Ο πλοίαρχος Λους επέζησε κρατημένος από συντρίμμια.
Τα μεγάλα ναυάγια που συγκλόνισαν την ανθρωπότητα
Η ιστορία της ναυσιπλοΐας είναι γεμάτη τραγωδίες από συγκρούσεις, πυρκαγιές, κακοκαιρία, ανθρώπινα λάθη και πολεμικές επιθέσεις. Ο Τιτανικός δεν ήταν το πλοίο με τα περισσότερα θύματα.
Τιτανικός – 1912
Στις 15 Απριλίου 1912 βυθίστηκε στον Βόρειο Ατλαντικό μετά από σύγκρουση με παγόβουνο, στο παρθενικό ταξίδι του προς τη Νέα Υόρκη. Περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Οι σωσίβιες λέμβοι δεν επαρκούσαν για όλους. Η καταστροφή συνέβαλε στην πρώτη Διεθνή Σύμβαση SOLAS το 1914.
Λουζιτάνια – 1915
Στις 7 Μαΐου 1915 το βρετανικό «Lusitania» τορπιλίστηκε από γερμανικό υποβρύχιο στα ανοικτά της Ιρλανδίας. Περίπου 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ τους Αμερικανοί πολίτες. Η βύθιση επιδείνωσε τις σχέσεις ΗΠΑ και Γερμανίας.
Wilhelm Gustloff – 1945
Στις 30 Ιανουαρίου 1945 το γερμανικό πλοίο, γεμάτο πρόσφυγες, στρατιωτικούς και τραυματίες από την Ανατολική Πρωσία, τορπιλίστηκε από σοβιετικό υποβρύχιο στη Βαλτική. Οι νεκροί υπολογίζονται σε περίπου 9.000, με αβέβαιο τον ακριβή αριθμό: η μεγαλύτερη γνωστή απώλεια ζωών από τη βύθιση ενός πλοίου.
Goya – 1945
Στις 16 Απριλίου 1945 το γερμανικό μεταγωγικό τορπιλίστηκε στη Βαλτική, μεταφέροντας ανθρώπους που διέφευγαν από την προέλαση του Κόκκινου Στρατού. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν περίπου 6.000 έως 7.000 νεκρούς.
Doña Paz – 1987
Στις 20 Δεκεμβρίου 1987 το επιβατηγό συγκρούστηκε με πετρελαιοφόρο στις Φιλιππίνες και ακολούθησε τεράστια πυρκαγιά. Ο συχνότερα αναφερόμενος απολογισμός είναι περίπου 4.386 νεκροί, αν και οι ελλιπείς κατάλογοι επιβατών δυσχεραίνουν την εξακρίβωση. Θεωρείται το πλέον πολύνεκρο ναυάγιο επιβατηγού σε καιρό ειρήνης.
Estonia – 1994
Στις 28 Σεπτεμβρίου 1994 το οχηματαγωγό βυθίστηκε στη Βαλτική στο δρομολόγιο Ταλίν–Στοκχόλμη. Από τους 989 επιβαίνοντες, 852 έχασαν τη ζωή τους. Η καταστροφή συνδέθηκε με αστοχία της πρωραίας θύρας και είσοδο νερού στο κατάστρωμα οχημάτων.
Costa Concordia – 2012
Στις 13 Ιανουαρίου 2012 το κρουαζιερόπλοιο προσέκρουσε σε βράχια κοντά στο ιταλικό νησί Τζίλιο. Μετέφερε περισσότερους από 4.200 ανθρώπους και οι νεκροί ήταν 32. Η υπόθεση ανέδειξε ζητήματα ευθύνης πλοιάρχου και διαδικασιών εκκένωσης.
Τα ελληνικά ναυάγια που δεν ξεχνάμε
Η Ελλάδα, με τη μακραίωνη ναυτική παράδοση και τις χιλιάδες ακτοπλοϊκές συνδέσεις της, έχει γνωρίσει και αυτή μεγάλες τραγωδίες.
Ηράκλειον – 1966
Στις 8 Δεκεμβρίου 1966 το οχηματαγωγό βυθίστηκε κοντά στη Φαλκονέρα, στο δρομολόγιο Χανιά–Πειραιάς. Η μετατόπιση φορτηγού, η πρόσκρουσή του στην πλευρική θύρα και η εισροή νερού οδήγησαν στην καταστροφή. Ο συνήθως αναφερόμενος απολογισμός είναι 241 νεκροί, με διαφοροποιήσεις στις ιστορικές καταγραφές.
Εξπρές Σάμινα – 2000
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2000 το πλοίο προσέκρουσε στις βραχονησίδες Πόρτες κοντά στην Πάρο και βυθίστηκε. Οι νεκροί ήταν 80. Η τραγωδία ανέδειξε σοβαρές ελλείψεις στην τήρηση των κανόνων ναυσιπλοΐας και ασφάλειας.
Norman Atlantic – 2014
Στις 28 Δεκεμβρίου 2014 το οχηματαγωγό τυλίχθηκε στις φλόγες στην Αδριατική, στο ταξίδι από την Πάτρα προς την Ιταλία μέσω Ηγουμενίτσας. Επιβάτες και πλήρωμα αντιμετώπισαν φωτιά, καπνό, κακοκαιρία και εξαιρετικά δύσκολη επιχείρηση διάσωσης. Η καταγραφή επιβαινόντων και αγνοουμένων αποτέλεσε ιδιαίτερο πρόβλημα.
Το μάθημα που άφησαν οι ναυτικές τραγωδίες
Από το «Arctic» του 1854 μέχρι τα σύγχρονα επιβατηγά, η τεχνολογική πρόοδος δεν αρκεί χωρίς εκπαίδευση, πειθαρχία, συντήρηση και εφαρμογή κανόνων ασφαλείας. Η διεθνής σύμβαση SOLAS προβλέπει απαιτήσεις για κατασκευή, εξοπλισμό και λειτουργία πλοίων. Το «Arctic» βυθίστηκε πριν από 172 χρόνια και ο Τιτανικός 58 χρόνια αργότερα. Η θάλασσα δεν συγχωρεί την αμέλεια: πίσω από κάθε αριθμό νεκρών υπήρχαν άνθρωποι που ξεκίνησαν ένα ταξίδι πιστεύοντας ότι θα έφταναν στον προορισμό τους.
Πηγές: IMO – SOLAS · Encyclopaedia Britannica – Titanic
