Η Ελλάδα φαίνεται πως βρίσκεται εδώ και μεγάλο χρονικό διάστημα στο επίκεντρο ενός διεθνούς ανταγωνισμού γύρω από τα εμπορικά της λιμάνια, καθώς ΗΠΑ και Κίνα έχουν εστιάσει την προσοχή τους σε Ελευσίνα και Πειραιά σύμφωνα με την ανάλυση του Economist.
Όπως επισημαίνει η βρετανική οικονομική επιθεώρηση, περίπου 1.200 χιλιόμετρα βόρεια της Διώρυγας του Σουέζ στην Αίγυπτο, στις ελληνικές ακτές, βρίσκεται το λιμάνι του Πειραιά. Η χώρα κατέχει από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνατότητες παγκοσμίως, ενώ το συγκεκριμένο λιμάνι, που ελέγχεται κατά πλειοψηφία από την κινεζική κρατική εταιρεία COSCO, συγκαταλέγεται στα πιο πολυσύχναστα της Ευρώπης, με πάνω από 4 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια να διακινούνται ετησίως.
Σε μικρή απόσταση, μόλις 30 χιλιόμετρα δυτικά, η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει σχέδια για ανάπτυξη εμπορικού λιμανιού στην Ελευσίνα. Πιο βόρεια, περίπου 500 χιλιόμετρα μακριά, κινεζικά και ρωσικά συμφέροντα έχουν αποκτήσει μερίδιο στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Ακόμη πιο βορειοανατολικά, η Αλεξανδρούπολη έχει εξελιχθεί σε κόμβο logistics με έντονη παρουσία αμερικανικών και νατοϊκών δυνάμεων, αναφέρεται στο εν λόγω δημοσίευμα.
Σύμφωνα με τον Economist, η ελληνική λιμενική «σκακιέρα» αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης παγκόσμιας αντιπαράθεσης για τον έλεγχο των θαλάσσιων υποδομών εμπορίου, από την Ασία έως τη Λατινική Αμερική. Σε περιοχές όπως η Διώρυγα του Παναμά, ο ανταγωνισμός έχει λάβει έντονη γεωπολιτική διάσταση, εντασσόμενος στο πλαίσιο της σύγκρουσης επιρροής μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.
Το θαλάσσιο εμπόριο παραμένει υψίστης σημασίας για την παγκόσμια οικονομία, καθώς περίπου το 80% του παγκόσμιου εμπορίου σε όγκο μεταφέρεται δια θαλάσσης. Οι κυβερνήσεις, όπως είναι αναμενόμενο, ανησυχούν για την απρόσκοπτη ροή των αγαθών. Διαδοχικές κρίσεις των τελευταίων ετών, από την πανδημία του Covid μέχρι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ανέδειξαν πόσο εύθραυστο είναι το διεθνές σύστημα μεταφορών.
Η ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από κρίσιμα «σημεία συμφόρησης» θεωρείται πλέον στρατηγική προτεραιότητα, ενώ σε βάθος χρόνου ο αυξημένος ανταγωνισμός ενδέχεται να οδηγήσει σε χαμηλότερα ναύλα.
Παρόλα αυτά, η ταχεία επέκταση λιμενικών έργων ενέχει κινδύνους υπερεπένδυσης και αναποτελεσματικότητας. Πολλοί επενδυτές, μεταξύ αυτών και δημόσιοι φορείς από ΗΠΑ και Κίνα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν χαμηλότερες αποδόσεις από τις αναμενόμενες. Ταυτόχρονα, η πολιτική πίεση προς τις ναυτιλιακές εταιρείες να χρησιμοποιούν συγκεκριμένα λιμάνια ή διαδρομές αναμένεται να ενισχυθεί, ακόμη και εις βάρος καθαρά εμπορικών κριτηρίων, αναφέρει ο Economist.
Η κινεζική επέκταση στον τομέα των λιμένων και η αντίδραση της Δύσης αποτελούν κεντρικό άξονα της γεωπολιτικής έντασης. Κινεζικές εταιρείες διαχειρίζονται ή συμμετέχουν σε τουλάχιστον 129 λιμάνια εκτός συνόρων και έχουν επενδύσει περίπου 80 δισ. δολάρια διεθνώς, από την Αφρική έως την Καραϊβική. Πολλά από αυτά βρίσκονται κοντά σε στρατηγικά θαλάσσια περάσματα, όπως τα Στενά της Μαλάκα, του Ορμούζ και η Διώρυγα του Σουέζ. Η αυξημένη παρουσία της Κίνας έχει προκαλέσει ανησυχία στις δυτικές κυβερνήσεις, ενώ έρευνες, όπως αυτή του MERICS δείχνουν ότι μετά την εμπλοκή κινεζικών εταιρειών σε λιμένες, οι εμπορικές ροές τείνουν να μετατοπίζονται υπέρ της Κίνας.
Αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας με φόντο τα ελληνικά λιμάνια – Ο ρόλος της Ελλάδας
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα από τα πιο «ευαίσθητα» σημεία του παγκόσμιου εμπορίου. Γι’ αυτό τα λιμάνια της δεν είναι απλώς εμπορικές υποδομές, αλλά και κομμάτια γεωπολιτικής ισχύος. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας γύρω από αυτά δεν έχει να κάνει μόνο με φορτία και πλοία, αλλά με τον έλεγχο των ροών του παγκόσμιου εμπορίου.
Η Κίνα βλέπει τα λιμάνια ως σημαντικούς «κόμβους», ενώ η κινεζική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει εδώ και αρκετά χρόνια την πρωτοβουλία μίας ζώνης και ενός δρόμου «Belt and Road», με επενδύσεις σε δεκάδες χώρες και διεθνείς οργανισμούς.
Στην Ελλάδα, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Λιμάνι του Πειραιά. Για την Κίνα, δεν είναι απλώς ένα λιμάνι αλλά η «πύλη εισόδου» των κινεζικών προϊόντων στην Ευρώπη. Όσο περισσότερα εμπορεύματα περνούν από εκεί, τόσο πιο ισχυρή γίνεται η θέση της στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού.
Από την άλλη μεριά, οι ΗΠΑ ανησυχούν για την παγκόσμια επιρροή της Κίνας και για το γεγονός ότι το Πεκίνο μπορεί και ελέγχει λιμάνια σε ευαίσθητα γεωγραφικά σημεία. Γι’ αυτό προσπαθούν να ενισχύσουν εναλλακτικούς κόμβους, όπως το Λιμάνι Αλεξανδρούπολης, που έχει και στρατιωτική σημασία λόγω εγγύτητας με τα Βαλκάνια και την Μαύρη Θάλασσα.
Παράλληλα, στηρίζουν σχέδια για ανάπτυξη και άλλων λιμανιών, όπως το Λιμάνι Ελευσίνας, ώστε να υπάρχουν «εναλλακτικές διαδρομές» που δεν θα περνούν από κινεζικό έλεγχο. Γενικότερα, η λογική των ΗΠΑ είναι να μην υπάρχει μονοπώλιο σε κρίσιμα λιμάνια, να εξασφαλίζεται η ελεύθερη ροή εμπορίου σε κρίση και να διατηρείται η στρατηγική παρουσία τους στην Ανατολική Μεσόγειο.
(Με πληροφορίες από Economist)
