Το Ελ Νίνιο επιστρέφει δυναμικά και οι επιστήμονες παρακολουθούν πλέον με ιδιαίτερη προσοχή την εξέλιξή του στον Ειρηνικό. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) ανακοίνωσε στα τέλη Ιουλίου ότι το ισχυρό Ελ Νίνιο του 2026 αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω την περίοδο Αυγούστου–Οκτωβρίου, με τις προβλέψεις να δείχνουν πολύ μεγάλες αποκλίσεις της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στις κρίσιμες περιοχές παρακολούθησης. (World Meteorological Organization)
Το φαινόμενο εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια και διαρκεί περίπου 9 έως 12 μήνες. Πρόκειται για ασυνήθιστη θέρμανση των επιφανειακών νερών του κεντρικού και ανατολικού τροπικού Ειρηνικού, η οποία μπορεί να αλλάξει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και να επηρεάσει τον καιρό σε τεράστιες αποστάσεις.
Πότε είχαμε τα χειρότερα Ελ Νίνιο
Στην ιστορία των μετεωρολογικών καταγραφών ξεχωρίζουν κυρίως τα επεισόδια 1982-83, 1997-98, 2015-16 και 2023-24.
Το 1982-83 υπήρξε ένα από τα ισχυρότερα και καταστροφικότερα. Προκάλεσε σοβαρές πλημμύρες και ξηρασίες σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, προβλήματα στην αλιεία και ζημιές που ήδη από τις τότε εκτιμήσεις ξεπερνούσαν τα 10 δισ. δολάρια. (FAOHome)
Ακολούθησε το περίφημο Ελ Νίνιο του 1997-98, το οποίο θεωρείται επίσης μεταξύ των ισχυρότερων που έχουν παρατηρηθεί. Οι θερμοκρασίες στον Ειρηνικό έφτασαν σε ακραία επίπεδα, ενώ οι συνέπειες έγιναν αισθητές από τη Νότια Αμερική μέχρι την Ασία και την Αφρική. Η γεωργία επλήγη από πλημμύρες σε ορισμένες περιοχές και από σοβαρή ξηρασία σε άλλες, ενώ καταγράφηκαν σημαντικές επιπτώσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στην αλιεία.
Το 2015-16 μπήκε επίσης στην κατηγορία των πολύ ισχυρών επεισοδίων, ενώ το 2023-24 ήταν, σύμφωνα με τον WMO, ένα από τα πέντε ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί και συνέβαλε στην εκτόξευση των παγκόσμιων θερμοκρασιών.
Τι μπορεί να προκαλέσει
Το Ελ Νίνιο δεν σημαίνει ότι ολόκληρος ο πλανήτης θα αντιμετωπίσει τον ίδιο καιρό. Ακριβώς το αντίθετο: μπορεί να προκαλεί καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες στη μία πλευρά του κόσμου και καταστροφική ξηρασία στην άλλη.
Οι σημαντικότερες πιθανές επιπτώσεις είναι:
- Ακραία ζέστη: το Ελ Νίνιο τείνει να ανεβάζει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία. Σε συνδυασμό με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρών κυμάτων καύσωνα. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)
- Πλημμύρες και κατολισθήσεις: η μεγάλη αύξηση των βροχοπτώσεων μπορεί να προκαλέσει καταστροφές σε κατοικίες, δρόμους, γέφυρες και γεωργικές εκτάσεις.
- Ξηρασία: περιοχές της Ασίας, της Αφρικής και της Αυστραλίας μπορούν αντίθετα να αντιμετωπίσουν σημαντική έλλειψη βροχής και νερού.
- Πυρκαγιές: η παρατεταμένη ξηρασία και οι υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για μεγάλες δασικές πυρκαγιές. Ο WMO προειδοποιεί ότι το φετινό Ελ Νίνιο, μαζί με άλλους ωκεάνιους παράγοντες, μπορεί να αυξήσει περιφερειακά τον κίνδυνο ξηρασίας, πλημμυρών και πυρκαγιών.
- Αγροτική παραγωγή και τρόφιμα: καλαμπόκι, ρύζι, σιτάρι, καφές, κακάο και άλλες καλλιέργειες μπορούν να επηρεαστούν από ακραίες βροχοπτώσεις ή ανομβρία. Ο FAO επισημαίνει ότι οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι και οι αλιείς βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των οικονομικών συνεπειών.
- Αλιεία: η θέρμανση των νερών αλλάζει την κατανομή θρεπτικών συστατικών και ψαριών. Στο Ελ Νίνιο του 1997-98, η FAO υπολόγισε ότι μέρος της πτώσης των παγκόσμιων θαλάσσιων αλιευμάτων συνδεόταν με το φαινόμενο.
- Υγεία: καύσωνες, πλημμύρες, έλλειψη καθαρού νερού και μεταβολές στην εξάπλωση ορισμένων ασθενειών μπορούν να αυξήσουν τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα. Ο ΠΟΥ συνδέει επίσης τα επεισόδια ENSO με κινδύνους για την επισιτιστική ασφάλεια.
Τι σημαίνει για Ελλάδα και Ευρώπη
Για την Ευρώπη –και ειδικά για την Ελλάδα– η επίδραση του Ελ Νίνιο είναι λιγότερο άμεση και προβλέψιμη σε σχέση με τις χώρες που βρίσκονται γύρω από τον Ειρηνικό. Δεν μπορούμε επομένως να αποδίδουμε κάθε ελληνικό καύσωνα, πλημμύρα ή ξηρασία στο Ελ Νίνιο.
Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που μας αφορά όλους: η παγκόσμια θερμοκρασία. Ήδη ο WMO καταγράφει αυξημένη πιθανότητα θερμοκρασιών πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα σε μεγάλο μέρος του πλανήτη, ενώ ο Ιούνιος του 2026 ήταν ο θερμότερος Ιούνιος που έχει καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανησυχία: το Ελ Νίνιο είναι φυσικό φαινόμενο, αλλά σήμερα εκδηλώνεται πάνω σε έναν πλανήτη ήδη πολύ θερμότερο. Ένα ιστορικά ισχυρό επεισόδιο δεν σημαίνει μόνο περισσότερα ρεκόρ στα θερμόμετρα. Μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη πίεση στην παραγωγή τροφίμων, στο νερό, στις υποδομές, στην ενέργεια και τελικά στις οικονομίες και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
