Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο και εξαιρετικά επικίνδυνο ενεργειακό σκηνικό, την ώρα ακριβώς που πλησιάζει ο χειμώνας. Δεν είναι πλέον μόνο η τιμή του αργού. Είναι η αλληλουχία γεγονότων στη Μέση Ανατολή, οι δυσκολίες στις σαουδαραβικές εξαγωγές, οι Χούθι και οι απειλές στις θαλάσσιες οδούς, η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, αλλά και η εκτίναξη του φυσικού αερίου.
Και όλα αυτά αρχίζουν ήδη να μεταφέρονται στον Ευρωπαίο και στον Έλληνα καταναλωτή.
Το σαουδαραβικό πρόβλημα που έγινε ευρωπαϊκό
Η νέα εστία ανησυχίας βρίσκεται στη Σαουδική Αραβία. Μετά την επίθεση που έθεσε εκτός λειτουργίας τον στρατηγικής σημασίας αγωγό East-West, η Saudi Aramco έχει ακυρώσει ή μεταθέσει ορισμένες παραδόσεις αργού προς ευρωπαϊκά διυλιστήρια.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της διεθνούς αγοράς, φορτία που είχαν προγραμματιστεί για τα τέλη Σεπτεμβρίου μετατίθενται ακόμη και για τον Νοέμβριο. Ο East-West έχει ονομαστική δυναμικότητα περίπου 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως και αποτελεί την κρίσιμη διαδρομή που μεταφέρει αργό από την ανατολική Σαουδική Αραβία προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, επιτρέποντας στο Ριάντ να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.
Το Reuters αναφέρει ότι η Πολωνία βρίσκεται ήδη σε αναζήτηση εναλλακτικών φορτίων. Η Orlen, που καλύπτει περίπου το 40% των αναγκών της σε αργό από τη Saudi Aramco, στράφηκε σε πετρέλαιο της Βόρειας Θάλασσας και αναζητεί επιπλέον ποσότητες από ΗΠΑ, Καζακστάν, Αλγερία και Γουιάνα. (Reuters)
Οι Χούθι και ο κλοιός στις ενεργειακές αρτηρίες
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη εξαιτίας των Χούθι. Η Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές και εμπορικές οδούς του πλανήτη.
Το πρόβλημα επομένως δεν περιορίζεται στην παραγωγή πετρελαίου. Αφορά και τη δυνατότητα μεταφοράς του.
Όσο μεγαλύτερη είναι η ανασφάλεια για τα δεξαμενόπλοια τόσο αυξάνονται οι διαδρομές, τα ασφάλιστρα και το κόστος μεταφοράς. Και όταν περιορίζονται ταυτόχρονα οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω Ερυθράς Θάλασσας και Περσικού Κόλπου, η αγορά αρχίζει να τιμολογεί τον γεωπολιτικό κίνδυνο πολύ ακριβότερα. (euronews)
Πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια – σήμερα μικρή διόρθωση
Οι αγορές έδωσαν ήδη το μήνυμα. Το Brent έκλεισε την Τρίτη στα 108,75 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 105,83 δολάρια, μετά από άνοδο περίπου 3% και 4,4% αντίστοιχα.
Στις πρωινές συναλλαγές της Τετάρτης 16 Σεπτεμβρίου σημειώνεται κάποια διόρθωση: το Brent κινείται περίπου στα 107,82 δολάρια και το WTI στα 104,86 δολάρια το βαρέλι. Η υποχώρηση συνδέεται κυρίως με την απροσδόκητη αύξηση των αμερικανικών αποθεμάτων αργού κατά 7,1 εκατ. βαρέλια, σύμφωνα με τα στοιχεία του API. (Reuters)
Όμως η μικρή αυτή διόρθωση δεν εξαφανίζει το βασικό πρόβλημα: η αγορά παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια και εξαιρετικά ευαίσθητη σε οποιαδήποτε νέα διακοπή εφοδιασμού.
Η Ελλάδα βλέπει ήδη το 2,20 στην αντλία
Για τον Έλληνα καταναλωτή το διεθνές ενεργειακό θρίλερ έχει ήδη αποκτήσει πολύ συγκεκριμένη μορφή: την πινακίδα του πρατηρίου.
Τα επίσημα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων δείχνουν σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου, μέση τιμή απλής αμόλυβδης 2,151 ευρώ το λίτρο στην Αθήνα, 2,158 ευρώ στην Ανατολική Αττική και 2,154 ευρώ στη Δυτική Αττική. Σε πρατήρια της Αθήνας η μέγιστη καταγεγραμμένη τιμή φθάνει ακόμη και τα 2,499 ευρώ. (Τιμές Καυσίμων)
Στην αγορά, ωστόσο, υπάρχουν ήδη πρατήρια όπου η απλή αμόλυβδη πλησιάζει ή περνά τα 2,20 ευρώ το λίτρο. Και στα νησιά η εικόνα μπορεί να είναι πολύ χειρότερη, καθώς στο κόστος προστίθεται και η μεταφορά.
Ανάλογη και ίσως ακόμη πιο ανησυχητική, είναι η εικόνα στο diesel. Η μέση πανελλαδική τιμή είχε ήδη ανέβει στα 2,14 ευρώ το λίτρο, ενώ οι πρατηριούχοι προειδοποιούν για νέες καθημερινές ανατιμήσεις, καθώς οι αυξήσεις των διεθνών τιμών περνούν σταδιακά από τα διυλιστήρια στην αντλία.
Το diesel έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δεν αφορά μόνο τον οδηγό. Αφορά τις οδικές μεταφορές, τα φορτηγά, την αγροτική παραγωγή και τελικά το κόστος μεταφοράς σχεδόν κάθε προϊόντος που φτάνει στο ράφι.
Και πίσω από το πετρέλαιο έρχεται το φυσικό αέριο
Εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ευρώπη.
Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο TTF κινείται γύρω στα 82 ευρώ ανά μεγαβατώρα, με την αγορά να παραμένει εξαιρετικά σφιχτή εξαιτίας των γεωπολιτικών προβλημάτων και των δυσκολιών στις παγκόσμιες ροές LNG. (The Wall Street Journal)
Οι Financial Times επισημαίνουν ότι οι διεθνείς τιμές φυσικού αερίου έχουν φθάσει σε επίπεδα που, σε ενεργειακή ισοδυναμία, προσεγγίζουν πετρέλαιο περίπου 150 δολαρίων το βαρέλι. Η Ευρώπη μπαίνει παράλληλα στην περίοδο αυξημένης χειμερινής ζήτησης με περιορισμένα περιθώρια ασφαλείας. (Financial Times)
Αυτό είναι το πραγματικά ανησυχητικό στοιχείο: πετρέλαιο και φυσικό αέριο πιέζονται ταυτόχρονα.
Ο παράγοντας Τραμπ και η Μέση Ανατολή
Στην εξίσωση βρίσκεται ασφαλώς και η αμερικανική πολιτική υπό τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν, τις θαλάσσιες οδούς και τη συνολικότερη στρατηγική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν άμεσα την αγορά.
Κάθε κλιμάκωση που αυξάνει τον κίνδυνο για τα Στενά του Ορμούζ, την Ερυθρά Θάλασσα ή τις εγκαταστάσεις παραγωγής και μεταφοράς πετρελαίου ενσωματώνεται σχεδόν αμέσως στις τιμές.
Και αυτό σημαίνει ότι η αγορά δεν κοιτάζει πλέον μόνο πόσα βαρέλια παράγονται. Κοιτάζει κυρίως πόσα βαρέλια μπορούν πράγματι να φτάσουν με ασφάλεια στον καταναλωτή.
Τι φοβούνται τώρα οι διεθνείς αναλυτές
Reuters, Financial Times και άλλα διεθνή μέσα συγκλίνουν σε ένα βασικό σημείο: κανείς δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να γνωρίζει πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές.
Για την αποκατάσταση του σαουδαραβικού αγωγού κυκλοφορούν εκτιμήσεις που απέχουν σημαντικά μεταξύ τους – από μερικές ημέρες έως αρκετές εβδομάδες. (Reuters)
Ταυτόχρονα, τα παγκόσμια αποθέματα έχουν ήδη μειωθεί σημαντικά. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας που επικαλείται το Euronews, τα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως είχαν μειωθεί κατά περίπου 507 εκατ. βαρέλια από τον Φεβρουάριο, εκ των οποίων 95 εκατ. μόνο τον Αύγουστο. (euronews)
Υπάρχουν βέβαια και παράγοντες που μπορούν να συγκρατήσουν τις τιμές: μεγαλύτερα αμερικανικά αποθέματα, επιβράδυνση της ζήτησης, πρόσθετες ποσότητες από εναλλακτικούς παραγωγούς και γρήγορη αποκατάσταση των σαουδαραβικών υποδομών.
Αλλά αυτή τη στιγμή το πρόβλημα είναι ότι πετρέλαιο, diesel, φυσικό αέριο και θαλάσσιες μεταφορές βρίσκονται ταυτόχρονα υπό πίεση.
Ο δύσκολος χειμώνας μόλις αρχίζει
Για την Ελλάδα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον εάν η διεθνής ενεργειακή αναταραχή θα μας επηρεάσει. Μας επηρεάζει ήδη.
Η αμόλυβδη κινείται προς τα 2,20 ευρώ, το diesel έχει ξεπεράσει τα 2,10 ευρώ και η άνοδος του φυσικού αερίου δημιουργεί νέο κίνδυνο για το ηλεκτρικό ρεύμα και τη θέρμανση.
Και αν η κρίση στη Μέση Ανατολή παραταθεί, ο λογαριασμός δεν θα περιοριστεί στις αντλίες των πρατηρίων.
Θα περάσει στις μεταφορές, στα τρόφιμα, στην παραγωγή, στο ηλεκτρικό ρεύμα και τελικά σε ολόκληρο το κόστος ζωής.
Ο χειμώνας είναι ακόμη μπροστά μας. Το ενεργειακό κύμα, όμως, έχει ήδη φτάσει.
