Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Τουρκία δεν είναι μία ακόμη διπλωματική διατύπωση που μπορεί να περάσει στα ψιλά. Είναι ένας πολιτικός καθρέφτης μπροστά στον Ταγίπ Ερντογάν. Και αυτό που δείχνει δεν είναι η εικόνα μιας μεγάλης δημοκρατικής χώρας που δήθεν αδικείται από «αντιτουρκικούς κύκλους». Είναι η εικόνα ενός καθεστώτος που μιλά για δημοκρατία, ενώ φυλακίζει πολιτικούς αντιπάλους. Που μιλά για ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, ενώ κατηγορείται διεθνώς ότι την έχει μετατρέψει σε εργαλείο εξουσίας. Που μιλά για διεθνές δίκαιο, ενώ κατέχει το 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας και απειλεί την Ελλάδα με casus belli.
Η απάντηση της Άγκυρας ήταν αναμενόμενη. «Αβάσιμες κατηγορίες», «παραπληροφόρηση», «αντιτουρκικοί κύκλοι», «στήριξη στην τρομοκρατία». Το γνωστό λεξιλόγιο του ερντογανικού συστήματος. Όποιος ασκεί κριτική, γίνεται περίπου εχθρός της Τουρκίας. Όποιος ζητά κράτος δικαίου, βαφτίζεται υποστηρικτής τρομοκρατών. Όποιος υπενθυμίζει αποφάσεις ευρωπαϊκών θεσμών, κατηγορείται ότι παρεμβαίνει στην «ανεξάρτητη» τουρκική Δικαιοσύνη.
Μόνο που εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα: η πραγματικότητα.
Διότι ανεξάρτητη Δικαιοσύνη δεν είναι εκείνη που οδηγεί στη φυλακή τον Εκρέμ Ιμάμογλου, εκλεγμένο δήμαρχο Κωνσταντινούπολης και ισχυρότερο πολιτικό αντίπαλο του Ερντογάν, την ώρα που θεωρείται ο άνθρωπος που μπορεί να τον απειλήσει πραγματικά στην κάλπη. Ανεξάρτητη Δικαιοσύνη δεν είναι εκείνη που στήνει δίκες-μαμούθ, με εκατοντάδες κατηγορουμένους, δεκάδες προφυλακισμένους και κατηγορητήρια χιλιάδων σελίδων, όπου ο πολιτικός αντίπαλος του προέδρου κινδυνεύει με ποινές ασύλληπτης διάρκειας. Ανεξάρτητη Δικαιοσύνη δεν είναι εκείνη που επιστρατεύει μυστικούς μάρτυρες, απαγορεύσεις, καθαιρέσεις δημάρχων και διαρκείς διώξεις για να ακυρώσει στην πράξη τη λαϊκή εντολή.
Ο γιαλαντζί σουλτλανος Ερντογάν θέλει να εμφανίζεται ως εκλεγμένος ηγέτης. Αλλά άλλο κάλπη και άλλο δημοκρατία. Δημοκρατία σημαίνει να μπορείς να χάσεις. Να αντέχεις αντιπολίτευση. Να μην φυλακίζεις τον αντίπαλο που φοβάσαι. Να μην καθαιρείς δημάρχους επειδή δεν σου αρέσει η ψήφος των πολιτών. Να μην αφήνεις δημοσιογράφους, δικαστές, ακαδημαϊκούς και ακτιβιστές να ζουν με τη σκιά της φυλακής πάνω από το κεφάλι τους.
Η Τουρκία του Ερντογάν θυμίζει όλο και περισσότερο κράτος όπου η εξουσία συμπεριφέρεται σαν προσωπική ιδιοκτησία. Ένας γιαλαντζί σουλτάνος, που φορά τον μανδύα της λαϊκής εντολής, αλλά κυβερνά με τη λογική του παλατιού. Και τα παλάτια, όσο χρυσά κι αν είναι, δεν χτίζουν δημοκρατίες. Χτίζουν αποστάσεις. Από τον λαό, από τη Δικαιοσύνη, από την Ευρώπη, από την αλήθεια.
Την ίδια ώρα, η τουρκική λίρα ψάχνει την αξία της, ο πληθωρισμός συνθλίβει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, και εκατομμύρια πολίτες πληρώνουν το κόστος μιας εξουσίας που ζητά διαρκώς χειροκρότημα, αλλά αποφεύγει συστηματικά τη λογοδοσία.
Η έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι βαριά και για έναν ακόμη λόγο: δεν περιορίζεται στα εσωτερικά της Τουρκίας. Αγγίζει τον πυρήνα της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής. Καταδικάζει το δόγμα της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Υπενθυμίζει το απαράδεκτο casus belli κατά της Ελλάδας. Στέκεται στις παραβιάσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου. Και επαναφέρει το αυτονόητο: ότι δεν μπορεί να υπάρξει ευρωπαϊκή κανονικότητα με μια χώρα που κρατά στρατό κατοχής σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Η Κύπρος είναι η μεγάλη δοκιμασία της ευρωπαϊκής μνήμης. Δεν γίνεται η Ευρώπη να μιλά για κυριαρχία στην Ουκρανία και να κάνει πως ξεχνά την κατοχή στην Κύπρο. Δεν γίνεται να καταδικάζει εισβολές όταν συμβαίνουν αλλού και να συζητά στρατηγική συνεργασία με τον εισβολέα και κατακτητή όταν το θύμα είναι κράτος-μέλος της.
Βεβαίως, η Τουρκία είναι σημαντική χώρα. Κανείς σοβαρός δεν το αρνείται. Η γεωγραφία της, ο ρόλος της στο ΝΑΤΟ, η θέση της στη Μαύρη Θάλασσα, στη Μέση Ανατολή και στη Μεσόγειο την καθιστούν παράγοντα που η Ευρώπη δεν μπορεί να αγνοήσει. Άλλο όμως γεωπολιτικός ρεαλισμός και άλλο ευρωπαϊκή αμνησία. Άλλο διάλογος και άλλο συγχωροχάρτι. Άλλο συνεργασία και άλλο λευκή επιταγή.
Όταν η Άγκυρα κατηγορεί το Ευρωκοινοβούλιο ότι «δίνει έδαφος στην τρομοκρατία», ας θυμηθεί τον Οσμάν Καβάλα και τον Σελαχατίν Ντεμιρτάς. Ας θυμηθεί ότι όταν εξι πρεσβευτές δυτικών χωρών ζήτησαν την απελευθέρωση του Καβάλα, ο Ερντογάν απείλησε να τους απελάσει. Πρώτα θεατρική έκρηξη, πάντα με στόχο να εμφανιστεί στο εσωτερικό ως ο άκαμπτος ηγέτης που δεν υποχωρεί. Μετά αναδίπλωση. Κι αυτή, μετά την απειλή του τότε ΥΠΕΞ Μεβλούτ Τσαβούσογλου ότι θα παραιτηθεί αν δεν αποσύρει την απόφασή του. Όμως οι κορώνες δεν αλλάζουν τα γεγονότα.
Η Τουρκία κρατά ανοιχτή απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας. Κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος στην Κύπρο. Εργαλειοποιεί τη Δικαιοσύνη. Φυλακίζει, καθαιρεί, εκφοβίζει, λογοκρίνει. Και μετά ζητά από την Ευρώπη να τη μεταχειρίζεται ως κανονικό εταίρο.
Η απάντηση πρέπει να είναι καθαρή: καμία κανονικότητα χωρίς κανόνες. Καμία στρατηγική σχέση χωρίς σεβασμό στο διεθνές δίκαιο. Καμία ευρωπαϊκή προοπτική χωρίς κράτος δικαίου. Καμία ευρωπαϊκή άμυνα με εκείνους που απειλούν την Ευρώπη από μέσα στα σύνορά της.
Κύριε Ερντογάν, η Ευρώπη δεν σας κατηγορεί επειδή είστε ισχυρός. Σας κατηγορεί επειδή κυβερνάτε σαν να μην δίνετε λογαριασμό σε κανέναν. Και αυτό δεν λέγεται δημοκρατία. Λέγεται αυταρχισμός.
